Карякина Лилия Михайловнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): «Пианиночи-жўрнавоз билан хонанда ўртасидаги ижодий муносабат муаммолари», 17.00.02–Мусиқа санъати (санъатшунослик фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/San290.
Илмий раҳбар: Галушенко Ирина Георгиевна, санъатшунослик фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон давлат консерваторияси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат консерваторияси, PhD.11/2025.27.12.San.01.01.
Расмий оппонентлар: Хамидова Марфуа Азизовна, санъатшунослик фанлари доктори, профессор; Ганиева Лола Мухсинджановна, санъатшунослик фанлари номзоди, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон давлат хореография академияси.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади биргаликдаги ижрочилик фаолиятининг ижодий жараёнида пианиночи-жўрнавознинг вокалист билан ўзаро таъсирини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
А.Шёнбергнинг “Кутиш” ва Ф. Янов-Яновскийнинг “Аккомпаниатор” моноопералари асосида пианиночи-концертмейстернинг хонанда ўртасидаги ўзаро таъсирнинг услубий ёндашувлари ишлаб чиқилиб, улар бадиий мазмун, давр мусиқий услуби, мусиқий-ифодавий воситалар: регистрларни ўзгартиришда октавага сакрашлардан фойдаланиш, овоз ва чолғуларнинг товуш баландлигини ягона тоналликда тўғри тақсимлаш қонуниятлари сакраш оҳангларини самарали қўллаш имкониятларини очиб беришга қаратилганлиги аниқланган;
пианиночи-жўрнавознинг вокал партиясини олдиндан кўра билиш ва ансамбл ижросидаги ўзаро таъсир механизмларини башорат қилиш қобилияти турли композицион услубларнинг ўзига хос хусусиятларини тушуниш, асарларни метроритмик ташкил этиш ва вокалистнинг вокал тебранишларини ифодали талаффуз қилиш, ҳар бир бўғинни талқин қилишда нафасдан оқилона фойдаланиш, мусиқий интерваллар оҳангининг софлиги орқали намоён бўладиган аудио-акустик тафаккур билан чамбарчас боғлиқлиги асосланган;
С.Юдаковнинг “Куйлама, соҳимжамол…” романси мисолида Европа мусиқасига хос шаклланишнинг типологик хусусиятлари классик саккиз тактли даврийлик, кенгайтирилган даврийликдан мусиқий тараққиётнинг бадиий бирлигига ўтиш белгилари, Шарқ мусиқаси учун ўзбек катта ашуласи ва мақом куйларининг мусиқий тили, оҳангларининг импровизацион табиати очиб берилган;
“Оддийдан мураккабга” тамойилини интеграциялаш, асар мазмунини очиб бериш ва бадиий-ижодий тафаккурни шакллантиришга қаратилган лад, ритмик ва интервал тузилмалари асосида таълим жараёнида ижрочилик санъатининг янги жиҳатларини очиб бериш имкониятлари исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Пианиночи-жўрнавоз билан хонанда ўтасидаги ижодий муносабат муаммолари” тадқиқоти бўйича олинган илмий натижалар асосида:
А.Шёнбергнинг “Кутиш” ва Ф. Янов-Яновскийнинг “Аккомпаниатор” моноопералари асосида пианиночи-концертмейстернинг хонанда ўртасидаги ўзаро таъсирнинг услубий ёндашувлари ишлаб чиқилиб, улар бадиий мазмун, давр мусиқий услуби, мусиқий-ифодавий воситалар: регистрларни ўзгартиришда октавага сакрашлардан фойдаланиш, овоз ва чолғуларнинг товуш баландлигини ягона тоналликда тўғри тақсимлаш қонуниятлари сакраш оҳангларини самарали қўллаш имкониятларини очиб беришга қаратилганлиги Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмаси концерт залида бўлиб ўтган бастакор Рустам Абдуллаевнинг ёшлар билан “Мусиқа билан учрашув” маърифий тадбири доирасида ижрочилик интеграциясининг терминологик тушунчаси учрашув ссенарийсида фойдаланилган (Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмасининг 2024-йил 17-сентябрдаги 01-04/67-180-сон маълумотномаси). Натижада мазкур тадбир иштирокчилар Р.Абдуллаевнинг “Ҳофиз Шерозий сўзларига етти романс” туркуми мазмунини Ўзбекистон мусиқа санъатининг замонавий тараққиёти хусусидаги янги маълумотларга эга бўлганлар;
пианиночи-жўрнавознинг вокал партиясини олдиндан кўра билиш ва ансамбл ижросидаги ўзаро таъсир механизмларини башорат қилиш қобилияти турли композицион услубларнинг ўзига хос хусусиятларини тушуниш, асарларни метроритмик ташкил этиш ва вокалистнинг вокал тебранишларини ифодали талаффуз қилиш, ҳар бир бўғинни талқин қилишда нафасдан оқилона фойдаланиш, мусиқий интерваллар оҳангининг софлиги орқали намоён бўладиган аудио-акустик тафаккур билан чамбарчас боғлиқлиги 2024-йил 5-октябр куни Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Дунё бўйлаб” телеканалининг “Янги кун” телекўрсатуви ссенарийсида бошловчилар Шаҳло Пазлетдинова ва Хуршид Ўринов томонидан намойиш этилган концерт саҳнасида пианиночи-жўрнавоз ва хонанда чиқишининг ўзига хос хусусиятлари концерт ижросининг кутилиши билан чуқур таҳлил қилинган ҳолда очиб берилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Дунё бўйлаб” телеканалининг 2024-йил 14-октябрдаги № 03-14-200-сон маълумотномаси). Натижада телетомошабинлар ва мусиқа ихлосмандларига пианиночи ва хонанда ҳамкорлигининг янги омиллари тақдим этилган;
С.Юдаковнинг “Куйлама, соҳимжамол…” романси мисолида Европа мусиқасига хос шаклланишнинг типологик хусусиятлари классик саккиз тактли даврийлик, кенгайтирилган даврийликдан мусиқий тараққиётнинг бадиий бирлигига ўтиш белгилари, Шарқ мусиқаси учун ўзбек катта ашуласи ва мақом куйларининг мусиқий тили, оҳангларининг импровизацион табиати Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмаси концерт залида бўлиб ўтган бастакор Рустам Абдуллаевнинг ёшлар билан “Мусиқа билан учрашув” маърифий тадбири доирасида ўтказилган маърузада очиб берилган (Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмасининг 2024-йил 17-сентябрдаги 01-04/67-180-сон маълумотномаси). Натижада мазкур тадбир иштирокчилари Р. Абдуллаевнинг “Ҳофиз Шерозий сўзларига етти романс” туркумининг мазмунини Ўзбекистон мусиқа санъатининг замонавий тараққиёти контекстида англаганлар;
“Оддийдан мураккабга” тамойилини интеграциялаш, асар мазмунини очиб бериш ва бадиий-ижодий тафаккурни шакллантиришга қаратилган лад, ритмик ва интервал тузилмалари асосида таълим жараёнида ижрочилик санъатининг янги жиҳатларини очиб бериш имкониятлари “Ўзбекистон 24” каналидаги “Радио журнал” радиодастури ссенарийсида романслари билан таништириш жараёнида таниқли қўшиқчилар ва пианиночи-жўрнавозлар Николай Гедда – Ева Патаки, Галина Вишневская – Мстислав Ростропович, Сергей Лемешев – Наум Валтер, Жоан Рожерс – Малколм Мартино ҳамкорлигидаги ёзувлардан фойдаланган ҳолда амалга оширилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон 24” телеканалининг 2024-йил 23-сентябрдаги 03-09-475-сон маълумотномаси). Натижада пианиночи-жўрнавознинг функсиялари ишонарли ва ишончли тарзда, пианиночи билан хонанданинг ўзаро таъсир шакллари очиб берилган.