Ражабов Хамид Рашид ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Кўз птеригиумининг морфологияси, гистиокимёси ва иммуногистокимёси», 14.00.15 – Патологик анатомия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.1.PhD/Tib2485
Илмий раҳбар: Каримов Расулбек Хасанович, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Хошимов Бобур Лухмонович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Махкамов Носиржон Жўраевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: птеригиумда кечадиган морфологик, гистокимёвий ва иммуногистокимёвий ўзгаришларни комплекс баҳолашда унинг морфогенетик қонуниятлари ва қайталанишининг патогенетик хусусиятларини очишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кўз птеригиуми ривожланишида таъсир қилувчи хавф омилларининг жуғрофий хусусиятлари, клиник-анамнестик ва инструментал текширув кўрсаткичлари ҳамда кўз конъюнктиваси биопсия намуналаридаги морфологик ўзгаришларнинг ёш ва жинсга боғлиқлиги исботланган;
птеригиумнинг турли морфологик вариантларида фиброваскуляр тўқимадаги фибробластлар фаоллигининг пролифератив турда энг юқори, фиброматоз турда эса энг паст даражада бўлиши, Ван-Гизон усулида фукцинофил толаларнинг фиброматоз турда устунлиги ва Шифф реакциясида мусбат тузилмаларнинг пролифератив турда кўпроқ учраши морфологик ва гистокимёвий жиҳатдан асосланган;
птеригиумнинг морфологик вариантларида фиброваскуляр тўқима компонентларини баҳолашда CD31, CD34, VEGF ва Ki-67 иммуногистокимёвий маркерлари экспрессияси билан Шифф реакцияси ва Ван-Гизон усули натижаларининг диагностик аҳамияти исботланган;
птеригиумнинг пролифератив, фиброматоз ва атрофик-склеротик турларини патоморфологик ва гистокимёвий ташхислаш асосида фиброматоз турда дағал толали бириктирувчи тўқима улушининг бошқа морфологик турларга нисбатан энг юқори кўрсаткичга эга эканлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Кўз птеригиум касаллигининг морфологик, гистокимёвий ва иммуногистокимёвий хусусиятларини баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: кўз птеригиуми ривожланишида таъсир қилувчи хавф омилларининг жуғрофий хусусиятлари, клиник-анамнестик ва инструментал текширув кўрсаткичлари ҳамда кўз конъюнктиваси биопсия намуналаридаги морфологик ўзгаришларнинг ёш ва жинсга боғлиқлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Урганч давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 02.08.2025 йилда 63-сон билан тасдиқланган «Кўз птеригиум касаллигининг иммуногистокимёвий хусусиятлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Хоразм вилояти патологик анатомия экспертиза бюроси бўйича 01.04.2025 йилдаги 31-сон ва Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали бўйича 31.05.2025 йилдаги 43-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 03.02.2026 йилдаги 02/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: птеригиумнинг ёш ва жинсга боғлиқ клиник-анамнестик ҳамда биопсия кўрсаткичлари ўртасидаги ўзаро боғлиқлик аниқланиб, ушбу кўрсаткичларни комплекс баҳолаш асосида касалликнинг клиник кечиши ва морфологик хусусиятларини башортлаш орқали касалликни эрта босқичда ташхислаш, хавф гуруҳларини шакллантириш ва уларни мақсадли назорат қилиш имкониятини бериши, птеригиумнинг оғир ва қайталанувчи шаклларини олдини олиш, даволаш тактикасини индивидуаллаштириш ҳамда беморларда кўриш фаолиятини сақлаб қолиш ва ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниши учун сарфланадиган 1300000 сўм бюджет маблағлари птеригиумнинг ёш ва жинсга боғлиқ клиник-анамнестик ҳамда биопсия кўрсаткичларини комплекс баҳолаш асосида касалликни эрта босқичда аниқлаш ва хавф гуруҳларини шакллантириш қўшимча лаборатор ва инструментал текширувлар ҳамда такрорий жарроҳлик амалиётларига эҳтиёж пасайиши ҳисобига иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: птеригиумнинг турли морфологик вариантларида фиброваскуляр тўқимадаги фибробластлар фаоллигининг пролифератив турда энг юқори, фиброматоз турда эса энг паст даражада бўлиши, Ван-Гизон усулида фукцинофил толаларнинг фиброматоз турда устунлиги ва Шифф реакциясида мусбат тузилмаларнинг пролифератив турда кўпроқ учраши морфологик ва гистокимёвий жиҳатдан асосланганлиги бўйича таклифлар Урганч давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 02.08.2025 йилда 63-сон билан тасдиқланган «Кўз птеригиум касаллигининг иммуногистокимёвий хусусиятлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Хоразм вилояти патологик анатомия экспертиза бюроси бўйича 01.04.2025 йилдаги 31-сон ва Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали бўйича 31.05.2025 йилдаги 43-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 03.02.2026 йилдаги 02/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: птеригиумнинг турли морфологик вариантларида фибробластлар фаоллигини баҳолаш орқали касалликнинг биологик фаоллиги ва прогрессия даражасини аниқлаш имкониятининг кенгайиши оқибатида пролифератив турда касалликнинг юқори фаоллигини эрта босқичда аниқлаш ва фиброматоз турда нисбатан барқарор кечишини баҳолаш имконини бериши, беморларни морфологик жиҳатдан тўғри стратификация қилиш, юқори хавф гуруҳларини ажратиб олиш ва уларни мақсадли кузатувга олиш орқали, бу эса қайталаниши ҳолатларини камайтириш, даволаш тактикасини индивидуаллаштириш ҳамда кўриш фаолиятини сақлаб қолиш ва беморлар ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниши учун сарфланадиган ўртача 1350000-1400000 сўм бюджет маблағлари клиник амалиётда ортиқча ташхислаш, асоссиз консерватив ёки жарроҳлик муолажаларини қисқартириш, шунингдек асоратлар ҳолатларини камайтириш, қўшимча гистологик ва инструментал текширувлар ҳамда стационарда ётиш кунлари қисқариши ҳисобига иқтисод қилинади; 
учинчи илмий янгилик: птеригиумнинг морфологик вариантларида фиброваскуляр тўқима компонентларини баҳолашда CD31, CD34, VEGF ва Ki-67 иммуногистокимёвий маркерлари экспрессияси билан Шифф реакцияси ва Ван-Гизон усули натижаларининг диагностик аҳамияти исботланганлиги бўйича таклифлар Урганч давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 02.08.2025 йилдаги 63-сон билан тасдиқланган «Кўз птеригиум касаллигининг иммуногистокимёвий хусусиятлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Хоразм вилояти патологик анатомия экспертиза бюроси бўйича 01.04.2025 йилда 31-сон ва Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали бўйича 31.05.2025 йилдаги 43-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 03.02.2026 йилдаги 02/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: птеригиумнинг турли морфологик вариантларида гистокимёвий усуллар (Ван-Гизон ва Шифф реакцияси) натижаларини қиёсий баҳолаш орқали фиброматоз ва пролифератив турларни аниқ дифференциал ташхислаш имконияти кенгайтиради. Бу эса касалликнинг морфологик хусусиятларини чуқурроқ баҳолаш, унинг клиник кечишини тўғри аниқлаш ва даволаш тактикасини илмий асосланган ҳолда танлаш имконини берди. Натижада беморларни мақсадли кузатувга олиш, қайталанишига мойил ҳолатларни эрта аниқлаш ва асоратларнинг олдини олишга эришилиб, кўриш фаолиятини сақлаб қолиш ҳамда беморлар ҳаёт сифатини яхшилаш таъминланди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниши учун сарфланадиган ўртача 1400000-1500000 сўм бюджет маблағлари клиник амалиётда ортиқча ташхислаш, асоссиз консерватив ёки жарроҳлик муолажаларини қисқартириш, шунингдек асоратлар ҳолатларини камайтириш, қўшимча гистологик ва инструментал текширувлар ҳамда стационарда ётиш кунлари қисқариши ҳисобига иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: птеригиумнинг пролифератив, фиброматоз ва атрофик-склеротик турларини патоморфологик ва гистокимёвий ташхислаш асосида фиброматоз турда дағал толали бириктирувчи тўқима улушининг бошқа морфологик турларга нисбатан энг юқори кўрсаткичга эга эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Урганч давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 02.08.2025 йилда 63-сон билан тасдиқланган «Кўз птеригиум касаллигининг иммуногистокимёвий хусусиятлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Хоразм вилояти патологик анатомия экспертиза бюроси бўйича 01.04.2025 йилдаги 31-сон ва Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали бўйича 31.05.2025 йилдаги 43-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 03.02.2026 йилдаги 02/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: птеригиумнинг морфологик вариантларида CD31, CD34, VEGF ва Ki-67 иммуногистокимёвий маркерлари асосида фиброваскуляр тўқима таркибини комплекс баҳолаш имконияти кенгайди, бу эса ангиогенез ва ҳужайравий пролиферация жараёнларини аниқ ва ишончли баҳолашга замин яратди. Натижада касалликнинг морфологик фаоллик даражасини аниқлаш, қайталаниш хавфи юқори бўлган беморларни эрта босқичда аниқлаш ва уларни мақсадли мониторинг қилиш имконияти яратилди. Бу эса даволаш тактикасини индивидуаллаштириш, асоратлар ва қайта жарроҳлик ҳолатларини камайтириш, шунингдек кўриш функциясини сақлаб қолиш ва беморлар ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниши учун сарфланадиган ўртача 1700000-1900000 сўм бюджет маблағлари клиник амалиётда нотўғри баҳолаш билан боғлиқ такрорий жарроҳлик амалиётлари, асоссиз даволаш усуллари ҳамда қайта-қайта диагностик текширувлар (гистологик ва инструментал) сонини камайтириш, қайталаниш ҳолатларининг камайиши ҳисобига иқтисод қилинади.