Содиқова Шодияхон Солижоновнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.     Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Гал кислотаси ҳосилаларининг каламуш аорта силлиқ мускул қисқариш фаоллигига вазорелаксант таъсир механизмини тавсифлаш”, 03.00.08 - Одам ва ҳайвонлар физиологияси (биология фанлари).
Диссертация мавзуси роъйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/B1490.
Илмий раҳбар: Зайнабиддинов Анвар Эркинжонович, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Наманган давлат университети, PhD.03/2025.27.12.B.22.05.
Расмий оппонентлар: Позилов Маъмуржон  Комилжонович, биология фанлари доктори, профессор; Жумаев Иноят Зулфиқорович, биология фанлари доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: А-41, А-42 ва А-53 гал кислотаси ҳосилаларининг аорта қон томири силлиқ мушак ҳужайраларида Cа²⁺ гомеостазини таъминловчи асосий ион каналлари ва транспорт тизимларига молекуляр даражадаги таъсир механизмларини аниқлаш, уларнинг вазорелаксант ҳамда антигипертензив самарадорлигини ин силиcо, ин витро ва ин виво экспериментал моделлар асосида комплекс баҳолаш ҳамда юрак-қон томир тизими регуляциясидаги фармакодинамик потенсиалини илмий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор, А-41, А-42 ва А-53 гал кислотаси ҳосилаларининг Cа²⁺ гомеостазини таъминловчи асосий ион каналлари ва транспорт тизимлари (Л-тип ва Р-тип Cа²⁺ каналлари, НCХ, СЕРCА ва РйР2) билан ўзаро таъсири комплекс молекуляр доcкинг усулида ўрганилди ҳамда кўп нишонли модулятор эканлиги илмий асосланган;
Гал кислотаси ҳосилаларининг ион каналлари актив марказлари билан боғланишида муҳим рол ўйновчи аминокислота қолдиқлари аниқланиб, ушбу бирикмаларнинг Cа²⁺ боғлиқ сигнал механизмларига молекуляр даражадаги таъсир модели тавсифланган; 
А-41, А-42 ва А-53 гал кислотаси ҳосилаларининг каламуш аортаси силлиқ мушак препаратида КCл ва фенилефрин билан чақирилган қисқаришларга аниқ дозага боғлиқ вазорелаксант таъсир кўрсатиши экспериментал равишда исботланган ва  ИC₅₀ кўрсаткичлари аниқланган;
А-41, А-42 ва А-53 гал кислотаси ҳосилаларининг вазорелаксант таъсири асосан Л-тип Cа²⁺ каналларини блоклаши  ҳамда рецепторга боғлиқ Cа²⁺ сигнал механизми жараёнида иштирок этиши экспериментал жиҳатдан исботланган;
А-41, А-42 ва А-53 гал кислотаси ҳосилаларининг экспериментал ҳайвонлар моделида артериал қон босимини пасайтирувчи хусусиятлари ва самарали антигипертензив дозалари аниқланган;
Гал кислотаси ҳосилаларининг адреналин-индукцияланган гипертония моделида антигипертензив самарадорлиги экспериментал жиҳатдан А-41 ва А-42 ҳосилалари истиқболли антигипертензив бирикмалар эканлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. А-41, А-42 ва А-53 гал кислотаси ҳосилаларининг вазорелаксант таъсир механизмлари ва уларнинг таҳлили асосида фармакологик препаратлар ишлаб чиқиш истиқболлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Гал кислотаси ҳосилаларининг каламуш аорта силлиқ мускул қисқариш фаоллигига вазорелаксант таъсир механизмини тавсифлаш бўйича олинган натижалардан ЎзМУ ҳузуридаги Биофизика ва биокимё институтининг Ф-ОТ-2021-154 рақамли “Юрак ва силлиқ мускул ҳужайралари Cа2+-гомеостазини ўсимлик биологик фаол бирикмалари билан модуляция қилиш механизмлари” мавзусидаги лойиҳа доирасида силлиқ мускулларда Cа2+Л-каналлари билан моддаларнинг боғланиш энергетикасини ўрганишда фойдаланилган (Оʻзбекистон Республикаси Олий таʼлим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025 йил 14 ноябрдаги 02/17-2025-186-сон маълумотномаси). Натижада, лойиҳани бажаришда Cа2+Л-каналлари блокланишида муҳим рол ўйнайдиган аминокислоталарни (ЛЕУ Ф:269, СЕР Ф:265, АСП:598, АРГ А:593, ПҲЕ А:587, ТЙР А:585) аниқлаш, лигандлар билан ўзаро таъсири, Cа2+Л-каналлари модуляцияси, блокланиш механизмларини тавсифлаш имконини берган;
ин виво тажрибаларда гал кислотаси ҳосилаларининг артериал қон босимига таъсир хусусиятлари Хитой фанлар академияси Хинжианг физика-кимё техника институтида бажарилган 2022ВБА0051 рақамли “The International Science and Technology Center, the Central Asian Center for Drug Research and Development, the Chinese Academy of Sciences, and the Presidential International Fellowship Initiative” мавзусидаги илмий лойиҳасида текширилган гал кислотаси ҳосилалари сезиларли даражада қон босимини пасайтирувчи ва қон томирларни бўшаштирувчи (вазорелаксант) восита сифатида фойдаланилган (Xinjiang Technical Institute of Physics and Chemistry, Chinese Academy of Sciences институтининг 2026-йил 15-январдаги №181/830011-сонли маълумотномаси). Натижада, гал кислотаси ҳосилалари саркоплазматик ретикулум риянодин рецепторлари (РйР2) фаолиятини регуляциялаши натижасида Cа²⁺ динамикаси мувозанатини таъминлаш имконини берган.