Murtazaeva Zarifa Isakulovnaning 
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertawiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmog‘i nomi): «Dezoksivazisinon va makinazolinonlarning yangi geterotsiklik analoglari sintezi va ularning biologik faolligi», 02.00.03 – Organik kimyo (kimyo fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.PhD/K1125.
Ilmiy rahbar: Bozorov Xurshed Abdulloevich, kimyo fanlari doktori, katta ilmiy xodim.
Dissertatsiya bajarilgan muassasalar nomi: Samarqand davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat universiteti, PhD.03/2025.27.12.K.09.09.
Rasmiy opponentlar: Jo‘raqulov Sherzod Niyatqobulovich, kimyo fanlari doktori, katta ilmiy xodim; Ortikov Ilxomjon Sobirovich, kimyo fanlari bo‘yicha falsafa doktori, katta ilmiy xodim.
Yetakchi tashkilot: Toshkent farmatsevtika instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik. 
II. Tadqiqotning maqsadi: “scaffold-hopping” strategiyasi asosida dezoksivazisinon va makinazolinon skeletidagi benzol halqasini turli besh a’zoli geterohalqalar bilan almashtirish orqali yangi sintetik analoglarni parallel sintez qilish hamda ularning biologik faolligini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
besh a’zoli geterotsikllar ‒ 2-aminopirrol, 3-aminopirazol, 5-aminoimidazol, 5-aminotriazol va 5-aminoizoksazol karbon kislota etil efirlari kombinator sintez usullari asosida olingan;
ilk bor “scaffold hopping” yondashuvi asosida yangi trisiklik pirrolo[2,3-d]-, pirazolo[3,4- va 4,3-d], imidazo[4,5-d]-, triazolo[4,5-d]- va izoksazolo[5,4-d]pirimidinonlarning parallel sintez qilingan; 
turli geterohalqalar (pirrol, pirazol, imidazol, triazol, izoksazol) bilan kondensirlangan pirimidinonlar sintezida halqalanish reaksiyasining umumiy kinetik va texnologik qonuniyatlari aniqlanib, barcha turli xil substratlar uchun yagona maqbul sharoit (1,4-dioksan/110°C/24 soat) tanlangan;
pirrolo[2,3-d] pirimidinonlardagi karbonil gurihini (C=O) aromatik aminlar, Tf2O va 2-metoksipiridin ishtirokida bir bosqichli ipso-iminlanishi samarali amalga oshirilgan, kutilgan imin mahsulotlari 99% unumgacha olingan va reaksiyalar mexanizmi asoslangan;
trisiklik pirrolo[2,3-d] pirimidinonlarning N-galogensuksinimidlar bilan reaksiyalari tadqiq etilgan va pirrol halqasining 3-holatida gallogen saqlagan muhim sintonlar sintez qilingan;
sintez qilingan yangi 7-deazapurin-imin hosilalari orasidan C-4-Br-Ph fragmenti va azepin yon halqasini o‘z ichiga olgan pirrolo[2,3-d]pirimidin birikmasi yo‘g‘on ichak saratoni (HT-29) hujayra liniyasiga nisbatan istiqbolli antiproliferativ faollik namoyon qilishi (IC50 = 4,01 μM) aniqlangan hamda uning tuzilish-faollik bog‘liqligi asoslangan. 
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Dezoksivazisinon va makinazolinonlarning yangi geterotsiklik analoglari sintezi boʻyicha olingan ilmiy natijalar asosida: 
sintez qilingan 5-amino-1-(4-ftorfenil)-1H-1,2,3-triazol-4-karbon kislota etil efiri va uning halqalangan mahsuloti 3-(4-(triftormetil)fenil)-3,5,6,7,8,9-geksagidro-11H-[1,2,3]triazolo[4',5': 4,5]pirimido[1,2-a]azepin-11-on “INTEGRA DD” qo‘shma korxonasi mikrobiologiya laboratoriyasida ineksiya uchun suv tarkibidagi Candida albicans patogen zamburug‘lariga qarshi amaliyotga joriy etilgan (“Integra DD” MChJ korxonasining 2024 yil 10-sentyabrdagi 147-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, korxonada ishlatiladigan texnik suv tarkibidagi patogen zamburug‘lardan xoli toza suv olinishiga erishilgan;
3-(3,5-diftorfenil)-6,7,8,9-tetragidro-4H-izoksazolo[5,4-d]pirido[1,2-a]pirimidin-4-on (32p, CCDC: 2506012) va 3-(3,5-di-bromfenil)-7,8-digidroizoksazolo[5,4-d]pirrolo[1,2-a]pirimidin-4(6H)-onlarning (33o, CCDC: 2506013) RTT natijalari Kembridj markaziy kristallografik ma’lumotlar bazasiga kiritilgan (The Cambridge Structural Database, https://www.ccdc.cam). Natijada, bazaga kiritilgan ma’lumotlar o‘xshash birikmalarni sintez qilish va ularning tuzilishini tavsiflash imkonini bergan;
tritsiklik 7-deazapurin hosilalarini olinish usullari Xinjiang Shafiya Biotechnology Co., Ltd. (Xitoy) korxonasida amaliyotga joriy etilgan (2026-yil 26-fevraldagi ma’lumotnoma). Natijada, purin halqasi saqlagan tabiiy birikmalar asosida bitsiklik pirrolopirimidin gibrid hosilalari sintez qilish imkonini bergan.