Narmuhamedova Mohira Kamolitdin qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmog‘i nomi): «Tobamovirusga qarshi mikrobiologik kurash chorasini yaratish», 03.00.04 – Mikrobiologiya va virusologiya (biologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.PhD/B1687.
Ilmiy rahbar: Xusanov Tohir Sunnatovich, biologiya fanlari falsafa doktori (PhD), katta ilmiy xodim.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Mikrobiologiya instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Mikrobiologiya instituti, DSc.05/2025.27.12.B.21.01.
Rasmiy opponentlar: Mamatqulov Ibroxim Xomidovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Kadirova Zarifa Nosirovna, biologiya fanlari nomzodi, katta ilmiy xodim.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: tobamoviruslarning biologik xususiyatlarini aniqlash, toza virus preparatini olish va virusga qarshi qo‘llaniladigan mikrobiologik preparatlarning samaradorligini baholash orqali virusli infeksiyalarga kurashish strategiyalarini tavsiya etishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
sho‘rlangan tuproqlardan RNKaza fermentini hosil qiluvchi Bacillus subtilis TM va Bacillus velezensis TM bakteriya shtammlari ajratib olinib antagonistik va antivirial xususiyatlari aniqlangan;
istiqbolli bo‘lgan Bacillus subtilis TM va Bacillus velezensis TM bakterial suspenziyalari bilan virus inokulyatlarini inkubatsiya qilinishi natijasida TMV infeksiyasini 90-96% kamaytirishi aniqlangan;
O‘zbekiston sharoitida “SK HW-75” geli yordamida TMV ning toza preparati ajratib olingan va alyuminiy tashuvchisiga immobilanib elektron mikrorasmi olingan;
ilk bor O‘zbekiston sharoitida TMV infeksiyasiga qarshi bakterial “Bioeffekt” mikrobiologik preparati ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Tobamoviruslarning biologik xususiyatlari va ularga qarshi mikrobiologik kurash choralari bo‘yicha olib borilgan ilmiy-tadqiqot natijalari asosida:
Farg‘ona viloyati hududi o‘rtasida sho‘rlangan tuproqlardan ajratib olingan Bacillus subtilis TM shtammi rRNK nukleotid ketma-ketliklari aniqlanib, GenBank hamda National Center for Biotechnology Information (NCBI) ma’lumotlar bazalarida mos ravishda Bacillus subtilis TM (OR944512.1) raqamlari ostida ro‘yxatdan o‘tkazildi (O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining 2025 yil 7 noyabrdagi 4/1255-2719-sonli ma’lumotnomasi). Natijada ushbu shtamlarning nukleotidlar ketma-ketliklari ma’lumotlarini dunyoning turli mintaqalarida uchraydigan shtammlar bilan taqqoslash imkonini beradi;
Farg‘ona viloyati hududi o‘rtasida sho‘rlangan tuproqlardan ajratib olingan Bacillus velezensis TM shtammi rRNK nukleotid ketma-ketliklari aniqlanib, GenBank hamda National Center for Biotechnology Information (NCBI) ma’lumotlar bazalarida mos ravishda Bacillus velezensis TM (PP981902.1) raqamlari ostida ro‘yxatdan o‘tkazildi (O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining 2025 yil 30 oktyabrdagi 4/1255-2621-sonli ma’lumotnomasi). Natijada ushbu shtamlarning nukleotidlar ketma-ketliklari ma’lumotlarini dunyoning turli mintaqalarida uchraydigan shtammlar bilan taqqoslash imkonini beradi.
