Абдулахадова Гулнора Шерали қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Сут ачитувчи бактерияларнинг кандидозга қарши хусусиятлари», 03.00.04 - Микробиология ва вирусология (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/В1367.
Илмий раҳбар: Зухритдинова Нигора Юлдашевна, биология фанлари номзоди, катта илмий ходим
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Микробиология институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Микробиология институти, DSc.05/2025.27.12.B.21.01.
Расмий оппонентлар: Маматқулов Иброхим Хомидович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Халдарбекова Гулжахон Зафар қизи, биология фанлари фалсафа фанлари доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: вагинал микрофлорадан ажратиб олинган сут ачитувчи бактерияларнинг Cандида ачитқиларига нисбатан антагонистик таъсирини аниқлаш ва илмий асослаш, уларнинг аёлларда учрайдиган урогенитал кандидоз касалликларининг олдини олиш ва даволашдаги потенсиал имкониятларини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Ўзбекистонда соғлом аёлларнинг вагинал суртмасидан ажратиб олинган САБ штаммлари (Pediococcus acidilactici 2G, Lactobacillus brevis 4G, Lactobacillus fermentum LF1, Lactobacillus plantarum 3G), клиник жиҳатдан аҳамиятли Candida авлодига мансуб ачитқилар C. albicans, C. tropicalis, C. krusei)га нисбатан юқори антагонистик фаоллиги аниқланган ва идентификацияланган;
Lactobaccillus plantarum 3G штамми адабиёт манбаларида келтирилган бактерияларнинг қаҳрабо кислоталари синтезига нисбатан 10 маротаба (0,326 мг/мл) юқори синтез қилиш қобилияти аниқланди;
L. fermentum LF1, штамми эса энг юқори сут кислотаси синтезини (культивациянинг 4-кунида 40,91 гр/л гача) билан ажралиб туради, бу эса унинг антимикроб фаоллиги билан бевосита боғлиқ эканлиги ҳамда L. fermentum LF1 штамми Candida ачитқилари билан ўзаро коагрегация даражаси максимал 70,6% ташкил этиши асосланган;
САБ штаммларининг пробиотикли ҳусусиятлари эксперментал усуллар билан вагинал кандидоз касаллигининг клиник белгилари (ажратмалар, қизариш, шиш)ни камайтириш қобилияти билан ушбу патологияни олдини олиш ва комплекс даволашда қўллаш имконияти аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Сут ачитувчи бактерияларнинг кандидозга қарши хусусиятлари аниқлаш жараёнида олинган илмий натижалар асосида:
аёл қини микрофлорасидан ажратиб олинган Pediococcus acidilactici 2G, Lactiplantibacillus plantarum 3G сут ачитувчи бактерияларни 16С рРНК нуклеотид кетма-кетликлари аниқланиб ГенБанк ҳамда Натионал Cентер фор Биотечнологй Информатион (НCБИ) маълумотлар базасида мос равишда Pediococcus acidilactici 2G (ОҚ427822), Лаcтиплантибаcиллус плантарум 3Г (ОҚ433912.1) рақамлари остида рўйхатдан ўтказилга (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг 2024 йил 14 июндаги 4/1255-2459-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу штаммларнинг нуклеотид кетма-кетликлари дунёнинг турли ҳудудларида тарқалган анолог штаммлар билан қиёсий таҳлил қилиш имконини берган;
репродуктив ёшдаги соғлом аёллар қин микрофлорасидан ажратиб олинган Lactiplantibacillus plantarum 3G штамми цирка кислотаси, 3-фениллактат, қаҳрабо кислотасини ишлаб чиқариш хусусияти билан антимикроб ва антифунгал восита сифатида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг 2025 йил 4 августдаги 4/1255-1905-сон маълумотномаси). Натижада, штамм фармасевтика ва ветеринария соҳаларида бир қатор замбуруғли инфекцияларга қарши фойдаланиладиган синтетик дори воситаларига муқобил (алтернатив) сифатида қўллаш имконини берган.