Salixov Fayzullo Sayfullaevichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Kolxisinol-2 saratonga qarshi yangi preparatni eksperimental o‘rganish» 14.00.14 – Onkologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.2.PhD/Tib3570.
Ilmiy rahbar: Kamishov Sergey Viktorovich, tibbiyot fanlari doktori.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi DSc.06/2025.27.12.Tib.15.01.
Rasmiy opponentlar: Ulmasov Firdavs Gayratovich, tibbiyot fanlari doktori; Gil`dieva Margarita Sabirovna, biologiya fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: K-26-v (Kolxisinol-2) yangi o‘smaga qarshi preparatini hayvonlardagi bir qator o‘smalarda ma’lum sitostatik preparatlar bilan solishtirgan holda eksperimental doklinik tadqiqotlarini o‘tkazish va uning toksikologik xususiyatlarini o‘rganishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
kolxisinolning yangi suvda eriydigan hosilasi — K-26-v (Kolxisinol-2) in vitro sharoitida sarkoma-180 hujayralarida etopozidga nisbatan MDR2 ko‘p doriga chidamlilik geni ekspressiyasining sezilarli darajada past induksiyasini chaqirishi hisobiga o‘sma ximiorezistentligini shakllantirish qobiliyati kamayishi isbotlangan;
sichqonlar talog‘i hujayralarida in vitro va in vivo sharoitlarida Kolxisinol-2 preparatining MDR2 ekspressiyasiga etopozidga nisbatan kamroq ta’sir ko‘rsatishi hisobiga o‘sma to‘qimasiga nisbatan yuqori selektivlik va normal hujayralarga nisbatan past toksiklik namoyon qilinishi isbotlangan;
MDR2 giperekspressiyasi bilan bog‘liq o‘sma doriga chidamliligini engib o‘tish xususiyati Kolxisinol-2 preparatida aniqlanishi tufayli uni xavfli o‘smalarning ximiorezistent shakllarida qo‘llash imkoniyatlarini kengaytirishi ilk bor isbotlangan;
kolxisinol-2 ning o‘smaga qarshi ta’siri o‘sma hujayralari apoptozini kuchaytirish, neytrofillarning fagotsitar faolligini oshirish va immun tizimining funksional ko‘rsatkichlarini me’yorlashtirish orqali namoyon bo‘luvchi immunomodulyator ta’sir bilan bog‘liq ekani isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Kolxisinol-2 saratonga qarshi yangi preparatni eksperimental o‘rganish bo‘yicha olib borilgan tadqiqot natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangilik: Kolxisinolning yangi suvda eriydigan hosilasi — K-26-v (Kolxisinol-2) in vitro sharoitida sarkoma-180 hujayralarida etopozidga nisbatan MDR2 ko‘p doriga chidamlilik geni ekspressiyasining sezilarli darajada past induksiyasini chaqirishi hisobiga o‘sma ximiorezistentligini shakllantirish qobiliyati kamayishi isbotlanganligi Toshkent tibbiyot akademiyasining Urganch filiali amaliyotiga 2023 yil 13 yanvardagi 07-01-23LB/1-sonli buyrug‘i bilan tadbiq etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: yangi suvda eruvchi Kolxisinol-2 preparati aniq ifodalangan o‘smaga qarshi faollikka va kamroq toksiklikka ega bo‘lishi, u leykotsitlar darajasi hamda qon yaratish ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir qilmaydigan terapevtik dozalarni aniqlash imkonini berishi o‘sma kasalliklarni davolash imkonini oshiradi. Iqtisodiy samaradorligi: yangi suvda eruvchi Kolxisinol-2 preparati aniq ifodalangan o‘smaga qarshi faollikka va kamroq toksiklikka ega bo‘lishi, u leykotsitlar darajasi hamda qon yaratish ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir qilmaydigan terapevtik dozalarni aniqlash imkonini berishi kelajakda ushbu preparatni bemorlarda qo‘llash bo‘yicha klinik tadqiqotlar o‘tkazilishini ta’minlaydi. Xulosa: birini marta yangi suvda eruvchi Kolxisinol-2 preparati aniq ifodalangan o‘smaga qarshi faollikka va kamroq toksiklikka ega bo‘lishi, u leykotsitlar darajasi hamda qon yaratish ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir qilmaydigan terapevtik dozalarni aniqlash imkonini berishi isbotlanganligi o‘sma kasalliklarni davolash imkonini oshiradi, kelajakda ushbu preparatni bemorlarda qo‘llash bo‘yicha keyingi bosqich tadqiqotlar o‘tkazish imkonini beradi.
ikkinchi ilmiy yangilik: sichqonlar talog‘i hujayralarida in vitro va in vivo sharoitlarida Kolxisinol-2 preparatining MDR2 ekspressiyasiga etopozidga nisbatan kamroq ta’sir ko‘rsatishi hisobiga o‘sma to‘qimasiga nisbatan yuqori selektivlik va normal hujayralarga nisbatan past toksiklik namoyon qilishi aniqlanganligi Toshkent tibbiyot akademiyasining Urganch filiali amaliyotiga 2023 yil 13 yanvardagi 07-01-23LB/1-sonli buyrug‘i bilan tadbiq etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: Kolxisinol-2ning yuqori o‘smaga qarshi faollikka ega bo‘lishi, jarayonning kechki bosqichlarida ham samaradorligini saqlab qoladi, hatto 4–5 marta yuborishgacha qisqartirilganda ham faolligi kamaymaydi, bu esa uning optimal qo‘llash rejimini belgilash imkonini berishi onkologik bemorlarni davolash imkoniyatini oshiradi. Iqtisodiy samaradorligi: Kolxisinol-2ning yuqori o‘smaga qarshi faollikka ega bo‘lishi, jarayonning kechki bosqichlarida ham samaradorligini saqlab qoladi, hatto 4–5 marta yuborishgacha qisqartirilganda ham faolligi kamaymaydi, bu esa uning optimal qo‘llash rejimini belgilash imkonini berishi uning ustida keng tadqiqotlar olib borilishini, import o‘rnini bosuvchi va eksportga yo‘naltirilgan mahalliy o‘smaga qarshi dori vositasini ishlab chiqarishni va davlat byudjetidan kimyoviy preparatlarga ajratiladigan mablag‘ning 25% ini iqtisod qilish imkonini beradi. Xulosa: birinchi marta Kolxisinol-2ning yuqori o‘smaga qarshi faollikka ega bo‘lishi, jarayonning kechki bosqichlarida ham samaradorligini saqlab qoladi, hatto 4–5 marta yuborishgacha qisqartirilganda ham faolligi kamaymaydi, bu esa uning optimal qo‘llash rejimini belgilash imkonini berishi uning ustida keng tadqiqotlar olib borilishini, import o‘rnini bosuvchi va eksportga yo‘naltirilgan mahalliy o‘smaga qarshi dori vositasini ishlab chiqarishni va davlat byudjetidan kimyoviy preparatlarga ajratiladigan mablag‘ning 25% ini iqtisod qilish va onkologik bemorlarni davolash imkoniyatini oshiradi.
uchinchi ilmiy yangilik: MDR2 giperekspressiyasi bilan bog‘liq o‘sma doriga chidamliligini engib o‘tish xususiyati Kolxisinol-2 preparatida aniqlanishi tufayli uni xavfli o‘smalarning ximiorezistent shakllarida qo‘llash imkoniyatlarini kengaytirishi ilk bor isbotlanganligi Toshkent tibbiyot akademiyasining Urganch filiali amaliyotiga 2023 yil 13 yanvardagi 07-01-23LB/1-sonli buyrug‘i bilan tadbiq etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: Kolxisinol-2 preparatini terapevtik doza hayotiy muhim a’zolarga toksik ta’sir qilmasligi preparatni insonlarda kam toksiklik bilan qo‘llash imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: Kolxisinol-2 preparatini terapevtik doza hayotiy muhim a’zolarga toksik ta’sir qilmasligi insonlarda qo‘llanilganda statsionar o‘rin-kunlarining 2-3 kunga qisqarishiga va hamroq ko‘maklashuvchi terapiya uchun zarur bo‘lgan 1 kursda o‘rtacha 15% iqtisod qilinishi ta’minlaydi. Xulosa: Kolxisinol-2 preparatini 15 kun davomida qorin bo‘shlig‘iga yuborish dozaga bog‘liq o‘zgarishlarni keltirib chiqarishi, bunda terapevtik doza hayotiy muhim a’zolarga toksik ta’sir qilmaydi, ammo 2 va 4 barobar oshirilgan dozalar asosan o‘pka to‘qimalarida patologik o‘zgarishlar yuzaga keltiradi, bu esa klinik qo‘llash uchun terapevtik darajani tavsiya qilish imkonini berishi bemorlarda davolash muolajalarini uzluksiz va qo‘shimcha xarajatlarsiz o‘tkazish, bemorlar hayot sifatini yaxshilash va o‘rin-kunlar sonini 2-3 kunga qisqartirish va hamroq ko‘maklashuvchi terapiya uchun zarur bo‘lgan 1 kursda o‘rtacha 15% iqtisod qilish imkonini beradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: kolxisinol-2 ning o‘smaga qarshi ta’siri o‘sma hujayralari apoptozini kuchaytirish, neytrofillarning fagotsitar faolligini oshirish va immun tizimining funksional ko‘rsatkichlarini me’yorlashtirish orqali namoyon bo‘luvchi immunomodulyator ta’sir bilan bog‘liq ekani isbotlanganligi Toshkent tibbiyot akademiyasining Urganch filiali amaliyotiga 2023 yil 13 yanvardagi 07-01-23LB/1-sonli buyrug‘i bilan tadbiq etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: Kolxisinol-2 preparatining apoptozni kuchaytirishi va immun tizimining funksional ko‘rsatkichlarini normallashtirishi orqali immunomodulyator ta’sirga ega bo‘lishi uning bemorlarda qo‘llash imkoniyatini kengaytiradi va ularning xayot sifatida yaxshilanishiga olib keladi. Iqtisodiy samaradorligi: Kolxisinol-2 preparatining apoptozni kuchaytirishi va immun tizimining funksional ko‘rsatkichlarini normallashtirishi orqali immunomodulyator ta’sirga ega bo‘lishi amaliyotda qo‘llaniladigan an’anaviy kimyo terapiya preparatlaridan ustunligini ko‘rsatadi va byudjet xarajatlarini 15-20%ga va o‘rin kunlarni 1-2 kunga qisqartirish imkonini beradi. Xulosa: Kolxisinol-2 miqdoriy immun etishmovchiligini keltirib chiqarishiga qaramay, kuchli KOEs induksiyasi hisobiga neytrofillarning fagotsitar faolligini rag‘batlantirishi, apoptozni kuchaytirishi va immun tizimining funksional ko‘rsatkichlarini normallashtirishi orqali immunomodulyator ta’sirga ega bo‘lishi amaliyotda qo‘llaniladigan an’anaviy kimyo terapiya preparatlaridan ustunligini ko‘rsatadi va uning bemorlarda qo‘llash imkoniyatini kengaytirishi orqali byudjet xarajatlarini 15-20%ga, o‘rin kunlarni 1-2 kunga qisqartirish, bemorlarning xayot sifatida yaxshilash imkonini beradi.
