Odilov Bobir Axmadjon o‘g‘lining 
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “O‘zbekistonda an’anaviy kulolchilik maktablarining ijtimoiy-madaniy transformatsiyasi (XIX asr oxiri - XXI asr boshlari)”, 07.00.07 – Etnografiya, etnologiya va antropologiya.  
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.DSc/Tar2162.
Ilmiy maslahatchi: Alisher Xudoyberdievich Doniyorov, tarix fanlari doktori, professor.  
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti. 
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti, DSc.03/2025.27.12.Tar.05.01  
Rasmiy opponentlar: 
Davlatova Saodat Tilovberdievna, tarix fanlari doktori, professor.  
Ostonov Oybek Alikulovich, tarix fanlari doktori (DSc), dotsent.   
Abdullaev Masharib Saydamatovich, san’atshunoslik fanlari doktori (DSc), dotsent.
Yetakchi tashkilot: O‘zbekiston milliy universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik. 
II. Tadqiqotning maqsadi XIX asr oxiri – XXI asr boshlari O‘zbekistonda an’anaviy kulolchilik maktablarining ijtimoiy-madaniy transformatsiyasini antropologik va etnologik yondashuvlar asosida ochib berishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
O‘zbekistonda anʻanaviy kulolchilik maktablarining shakllanishi va rivojlanishi ijtimoiy institutlashuv jarayoni bo‘lib, VIII asrda sirlangan sopol texnologiyasining paydo bo‘lishi kulolchilikning ixtisoslashgan kasbiy tizimga aylanishiga asos bo‘lgani, XVI asrlarga kelib ustoz-shogird an’anasi, ichki mehnat taqsimoti va lokal estetik me’yorlar asosida mustaqil kulolchilik maktablari shakllangani ilmiy jihatdan dalillangan;
“Kulolchilik markazi” va “kulolchilik maktabi” tushunchalari o‘rtasidagi metodologik hamda funksional farqlar aniqlashtirilib, kulolchilik maktabi mintaqaga xos yagona va bir xil ishlab chiqarish tizimi emasligi, balki har bir ustaxonaning o‘ziga xos bilim va tajribalari, buyum tayyorlash texnologiyasi, estetik qarashlari, o‘qitish usullari hamda ustoz-shogird davomiyligi bilan farqlanuvchi lokal madaniy muhitlardan tashkil topgan murakkab nomoddiy madaniy meros instituti ekanligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan;
Rishton, G‘ijduvon, Urgut, Shahrisabz, Madir, Kattabog‘, G‘urumsaroy, Toshkent va Andijon hududlarida faoliyat olib borayotgan ustaxonalarning rivojlanishida hududiy differensiallashuvning ijtimoiy-madaniy mexanizmlari aniqlanib, ularning shakllanishi tabiiy resurslar, mahalliy texnologik an’analar, ustoz-shogird transmissiyasi, tarixiy-madaniy muhit, estetik me’yorlar va bozor munosabatlari bilan o‘zaro bog‘liq holda kechgani hamda ayni omillar kulolchilik maktablarining lokal identitetini belgilab bergani qiyosiy-etnologik yondashuv asosida dalillangan;
an’anaviy kulolchilik faoliyatidagi mehnat taqsimoti, gender rollari, marosimiy qarashlar va ramziy unsurlar kulolchilik maktablarining ichki ijtimoiy tuzilmasi hamda kasbiy identitetini shakllantiruvchi barqaror ijtimoiy-madaniy mexanizm sifatida talqin qilinib, kulolchilik buyumlarining shakl, bezak va ranglari hududiy identitet, madaniy xotira va etnomadaniy qadriyatlarni saqlash hamda avlodlararo transmissiyasini ta’minlovchi ramziy-kommunikativ tizim ekanligi dalillangan;
zamonaviy transformatsiya jarayonida an’anaviy kulolchilik maktablarining maishiy ehtiyojlarga yo‘naltirilgan ishlab chiqarish tizimidan turizm, bozor iqtisodiyoti va madaniy ishlab chiqarish bilan integratsiyalashgan ko‘p funksiyali modelga tomon o‘zgarib borayotgani aniqlanib, bunda ustaning individual ijodiy identiteti, hududiy bezak tizimlari va madaniy meros unsurlari kulolchilik mahsulotining estetik, iqtisodiy va ramziy qiymatini belgilovchi madaniy kapital shakliga aylanishi dalillangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
O‘zbekistonda an’anaviy kulolchilik maktablarining ijtimoiy-madaniy tizimi mavzusi bo‘yicha ishlab chiqilgan ilmiy xulosa va takliflar asosida:  
O‘zbekistonda anʻanaviy kulolchilik maktablarining shakllanishi va rivojlanishi ijtimoiy institutlashuv jarayoni bo‘lib, VIII asrda sirlangan sopol texnologiyasining paydo bo‘lishi kulolchilikning ixtisoslashgan kasbiy tizimga aylanishiga asos bo‘lgani, XVI asrlarga kelib ustoz-shogird an’anasi, ichki mehnat taqsimoti va lokal estetik me’yorlar asosida mustaqil kulolchilik maktablari shakllangani ilmiy jihatdan dalillangan. Mazkur ilmiy xulosalardan tur operatorlari va gidlarni o‘qitishda foydalanildi (Rishton, Chust, Yangiqo‘rg‘on va Boysun tumanlarining etnoturizm salohiyatini oshirishda lokal atributlardan foydalanish grant loyihasi. 2026-yil 13-fevraldagi № 04/390-sonli ma’lumotnoma). O‘z navbatida, ushbu ilmiy natijalardan foydalanish loyihani yangi ma’lumotlar bilan boyitish va uning ilmiy ahamiyatini oshirishga xizmat qilgan. 
“Kulolchilik markazi” va “kulolchilik maktabi” tushunchalari o‘rtasidagi metodologik hamda funksional farqlar aniqlashtirilib, kulolchilik maktabi mintaqaga xos yagona va bir xil ishlab chiqarish tizimi emasligi, balki har bir ustaxonaning o‘ziga xos bilim va tajribalari, buyum tayyorlash texnologiyasi, estetik qarashlari, o‘qitish usullari hamda ustoz-shogird davomiyligi bilan farqlanuvchi lokal madaniy muhitlardan tashkil topgan murakkab nomoddiy madaniy meros instituti ekanligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Mazkur ilmiy natijalardan hunarmandchilik an’analarini zamonaviy yoshlar tashabbuslari bilan uyg‘unlashtirish jarayonlarida foydalanildi (O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligining 2026-yil 17-fevraldagi 05-01-21-1063-sonli ma’lumotnomasi). Ushbu xulosalar yoshlarni milliy hunarmandchilik an’analariga jalb etish va ularni kasbiy jihatdan qo‘llab-quvvatlashda muhim metodik hamda amaliy ahamiyat kasb etadi. 
Rishton, G‘ijduvon, Urgut, Shahrisabz, Madir, Kattabog‘, G‘urumsaroy, Toshkent va Andijon hududlarida faoliyat olib borayotgan ustaxonalarning rivojlanishida hududiy differensiallashuvning ijtimoiy-madaniy mexanizmlari aniqlanib, ularning shakllanishi tabiiy resurslar, mahalliy texnologik an’analar, ustoz-shogird transmissiyasi, tarixiy-madaniy muhit, estetik me’yorlar va bozor munosabatlari bilan o‘zaro bog‘liq holda kechgani hamda ayni omillar kulolchilik maktablarining lokal identitetini belgilab bergani qiyosiy-etnologik yondashuv asosida dalillangan. Mazkur natijalardan nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish jarayonida foydalanildi (Milliy tiklanish demokratik partiyasi Markaziy Kengashining 2026 yil 24-fevraldagi 02-06-12-sonli ma’lumotnomasi). Ushbu xulosalar nomoddiy madaniy merosni tadqiq qilishda ilmiy-amaliy asos bo‘lib xizmat etadi.
An’anaviy kulolchilik faoliyatidagi mehnat taqsimoti, gender rollari, marosimiy qarashlar va ramziy unsurlar kulolchilik maktablarining ichki ijtimoiy tuzilmasi hamda kasbiy identitetini shakllantiruvchi barqaror ijtimoiy-madaniy mexanizm sifatida talqin qilinib, kulolchilik buyumlarining shakl, bezak va ranglari hududiy identitet, madaniy xotira va etnomadaniy qadriyatlarni saqlash hamda avlodlararo transmissiyasini ta’minlovchi ramziy-kommunikativ tizim ekanligi dalillangan. Mazkur natijalardan kulolchilik faoliyatini yanada jonlantirish, kasbga doir bilimlarni kelajak avlodga uzlyuksiz o‘tishini ta’minlash yo‘lida foydalanildi (O‘zbekiston yoshlar ittifoqi Markaziy Kengashining 2026-yil 5-martdagi 04-13/199-sonli ma’lumotnomasi). Ushbu xulosalar hunarmandchilikka doir o‘tkazilayotgan festivallarni tashkil qilish, hunarmandchilikning boshqa tarmoqlarini ilmiy jihatdan o‘rganishda nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Zamonaviy transformatsiya jarayonida an’anaviy kulolchilik maktablarining maishiy ehtiyojlarga yo‘naltirilgan ishlab chiqarish tizimidan turizm, bozor iqtisodiyoti va madaniy ishlab chiqarish bilan integratsiyalashgan ko‘p funksiyali modelga tomon o‘zgarib borayotgani aniqlanib, bunda ustaning individual ijodiy identiteti, hududiy bezak tizimlari va madaniy meros unsurlari kulolchilik mahsulotining estetik, iqtisodiy va ramziy qiymatini belgilovchi madaniy kapital shakliga aylanishi dalillangan. Mazkur ilmiy xulosalar Respublikada faoliyat olib borayotgan an’anaviy ishlab chiqarish ustaxonalarini kulolchilik maktabi sifatida ilmiy talqin qilishning nazariy asoslarini yaratdi (Kulolchilik va pichoqchilik san’atini 3D virtual muzeyi: innovatsion ta'lim va madaniy merosni raqamli saqlash imkoniyatini yaratish grant loyihasi. 2026-yil 6-maydagi №04/1181-sonli ma’lumotnoma). Ushbu xulosalar artisan3D.suos.uz web platformasi hamda uning asosida ishlab chiqilgan mobil ilova ekspozisiyalarini ilmiy-konseptual jihatdan shakllantirishga asos bo‘lib xizmat qildi.