Achilova Komila Egamqulovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Soliqlar vositasida xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar moliyaviy barqarorligini ta’minlashni takomilllashtirish”, 08.00.07 – “Moliya, pul muomalasi va kredit”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.PhD/Iqt4997.
Ilmiy rahbar: Islamkulov Alimnazar Xudjamuratovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, DSc.03/2025.27.12.I.23.05.
Rasmiy opponentlar: Xaydarov Nizomiddin Xamroevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Bozorov Qahramon Baxtiyorovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Biznes va tadbirkorlik oliy maktabi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: soliqlar vositasida xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar moliyaviy barqarorligini ta’minlashni takomillashtirishga qaratilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat.
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
ilk marotaba soliq to‘lashga o‘tgan aylanmadan olinadigan soliq to‘lovchi-xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar soliq to‘lashga o‘tgan yildan keyingi bir soliq davri mobaynida, pasaytirilgan soliq stavkasi qo‘llaniladigan soliq davrida soliq to‘lovchining jami daromadi o‘n milliard so‘mdan oshmasa soliq stavkasini 50 foizga kamaytirish taklif etilgan;
kambag‘allikni qisqartirish maqsadida kambag‘al oila a’zolarini ishga qabul qilgan tadbirkorlik sub’ektlariga mehnatga haq to‘lash eng kam miqdorining 1,5 baravaridan kam bo‘lmagan oylik ish haqi to‘langanda ushbu xodimlarining mehnatiga haq to‘lashga doir xarajatlari bo‘yicha ijtimoiy soliqni muayyan davrda 1 foiz miqdordagi soliq stavkasi asosida undirish zarurligi isbotlangan;
oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, aholining qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojini qondirish, atrof-muhitni yashillashtirish maqsadida yangi barpo etilayotgan bog‘lar, tokzorlar va tutzorlar egallagan erlar uchun yuridik shaxslardan olinadigan er solig‘i soliq stavkasini 50 foizga kamaytirish zarurligi asoslangan;
xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar faoliyatini soliqlar vositasida yanada rag‘batlantirishda soliq qonunchiligini buzganlik uchun javobgarlik engillashtirish maqsadida huquqbuzarlik birinchi marta sodir etilganda xo‘jalik sub’ektining realizatsiya amalga oshirilgan oxirgi hisobot choragida olingan sof tushumning 2 foizi miqdorida moliyaviy jarima solish zarurligi asoslab berilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Soliqlar vositasida xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar moliyaviy barqarorligini ta’minlashni takomillashtirish masalalariga bag‘ishlangan ilmiy tadqiqot ishining natijalari asosida:
ilk marotaba soliq to‘lashga o‘tgan aylanmadan olinadigan soliq to‘lovchi-xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar soliq to‘lashga o‘tgan yildan keyingi bir soliq davri mobaynida, pasaytirilgan soliq stavkasi qo‘llaniladigan soliq davrida soliq to‘lovchining jami daromadi o‘n milliard so‘mdan oshmasa soliq stavkasini 50 foizga kamaytirishga ruxsat berish bo‘yicha ishlab chiqqan taklifi O‘zbekiston Respublikasining 2024 yil 24 dekabrdagi O‘RQ-1014-son «Soliq va byudjet siyosatining 2025 yilga mo‘ljallangan asosiy yo‘nalishlari qabul qilinganligi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risida»gi qonunini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasining 2025 yil 26 sentyabrdagi 25-109125-son ma’lumotnomasi). Buning natijasida, ilk marotaba soliq to‘lashga o‘tgan aylanmadan olinadigan soliq to‘lovchi-xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar qo‘shimcha ravishda soliqlar vositasida rag‘batlantirilishiga erishilgan;
kambag‘allikni qisqartirish maqsadida kambag‘al oila a’zolarini ishga qabul qilgan tadbirkorlik sub’ektlariga mehnatga haq to‘lash eng kam miqdorining 1,5 baravaridan kam bo‘lmagan oylik ish haqi to‘langanda ushbu xodimlarining mehnatiga haq to‘lashga doir xarajatlari bo‘yicha ijtimoiy soliqni muayyan davrda 1 foiz miqdordagi soliq stavkasi asosida undirish bo‘yicha tavsiyasi O‘zbekiston Respublikasining 2024 yil 24 dekabrdagi O‘RQ-1014-son «Soliq va byudjet siyosatining 2025 yilga mo‘ljallangan asosiy yo‘nalishlari qabul qilinganligi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risida»gi qonunini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasining 2025 yil 26 sentyabrdagi 25-109125-son ma’lumotnomasi). Natijada, kambag‘al oilalarning mehnatga layoqatli a’zolarini ishga yollagan tadbirkorlik sub’ektlarining ixtiyorida ijtimoiy soliq to‘lovining 11 foizining qolishiga erishilgan;
oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, aholining qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojini qondirish, atrof-muhitni yashillashtirish maqsadida yangi barpo etilayotgan bog‘lar, tokzorlar va tutzorlar egallagan erlar uchun yuridik shaxslardan olinadigan er solig‘i soliq stavkasini 50 foizga kamaytirish taklifi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 18 noyabrdagi PF-140-son «O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining soliq va bojxona imtiyozlarini berishni nazarda tutuvchi ayrim hujjatlariga o‘zgartirishlar va qo‘shimcha kiritish, shuningdek, ba’zilarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblash to‘g‘risida»gi farmonini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasining 2025 yil 26 sentyabrdagi 25-109125-son ma’lumotnomasi). Buning natijasida, qonunchilik va qonunosti meʼyoriy hujjatlar to‘lig‘icha identifikatsiya qilinishi, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchi xo‘jalik sub’ektlariga imtiyozlar taqdim etish tartiblarining o‘zgartirilishiga erishilgan;
xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar faoliyatini soliqlar vositasida yanada rag‘batlantirishda soliq qonunchiligini buzganlik uchun javobgarlik engillashtirish maqsadida huquqbuzarlik birinchi marta sodir etilganda xo‘jalik sub’ektining realizatsiya amalga oshirilgan oxirgi hisobot choragida olingan sof tushumning 2 foizi miqdorida moliyaviy jarima solish to‘g‘risidagi taklifi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 26 fevraldagi PF-39-son «Soliqqa oid ayrim huquqbuzarliklar uchun javobgarlik choralarini maqbullashtirish to‘g‘risida»gi farmonini ishlab chiqishda foydalanilgan(O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasining 2025 yil 26 sentyabrdagi 25-109125-son ma’lumotnomasi). Natijada, xo‘jalik yurituvchi sub’ektlardan moliyaviy jarima tarzida undiriladigan moliyaviy mablag‘larning ularning ixtiyorida qoldirilishiga erishilgan.
