Sharapov Shuxrat Shokirovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I.    Umumiy ma’lumotlar
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Insonning ta’lim olish huquqini ta’minlash (xalqaro va milliy tajriba)”, 12.00.13 – Inson huquqlari (yuridik fanlar).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.3.PhD/Yu1212
Ilmiy rahbar: Ochilov O‘tkir Sayfullaevich, yuridik fanlar doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Milliy markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Milliy markazi, DSc.26/2025.27.12.Yu/S.01.01
Rasmiy opponentlar: yuridik fanlar doktori, dotsent Alimov G‘aybulla Alimovich, yuridik fanlar bo‘yicha falsafa doktori, dotsent Mirhamidova Mahinnora Nurullaevna.
Yetakchi tashkilot: Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi ta’lim olish huquqini ta’minlashning tashkiliy-huquqiy muammolari echimiga qaratilgan ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
insonning ta’lim olish huquqini ta’minlashning samarali kafolati sifatida pedagoglarni kasbiy vazifalariga aloqasi bo‘lmagan ishlarga jalb etishni taqiqlashga qaratilgan huquqiy mexanizmlarni qonunchilikka kiritish asoslandi;
ta’lim olish huquqining uzviy tarkibiy qismi sifatida yoshlarning ilmiy, innovatsion va startap faoliyatini qo‘llab-quvvatlashning normativ-huquqiy mexanizmlarini takomillashtirish asoslab berildi;
maktabgacha va maktab ta’limi tizimida barcha ta’lim oluvchilar uchun qulay sharoit yaratish maqsadida amaldagi normativ, sanitariya va gigiena qoidalari reestrini qayta ko‘rib chiqish hamda zaruriy infratuzilmaviy imkoniyatlarni ta’minlash zarurati ilmiy asoslantirildi;
ta’lim olish huquqini ta’minlashning strategik yo‘nalishi sifatida ilmiy va innovatsion faoliyat uchun zamonaviy infratuzilmani rivojlantirishning normativ-huquqiy asoslarini mustahkamlash zarurati asoslantirildi;
ta’lim muassasalarida pedagog xodimlardan tashqari xodimlarning yillik asosiy va qo‘shimcha ta’tillarini ishlab chiqishda kategoriyaga bo‘lgan holda ta’tillarni belgilash zarurati asoslantirildi.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Tadqiqot ishi bo‘yicha olingan ilmiy natijalar quyidagilarda o‘z ifodasini topgan:
pedagogning mustaqilligiga aralashish, uning faoliyatini asossiz ravishda tekshirish, ta’lim oluvchilarning bilimini adolatli va xolis baholashiga bosim o‘tkazish hamda xizmat vazifalarini bajarishiga sun’iy to‘siqlar yaratishning taqiqlanishi hamda pedagoglarni o‘z kasbiy faoliyatiga aloqasi bo‘lmagan ishlarga, jumladan, obodonlashtirish yoki qishloq xo‘jaligi kabi majburiy jamoat ishlariga jalb etish amaliyotining noqonuniyligini asoslashga qaratilgan takliflari 2024-yil 1-fevral kuni qabul qilingan “Pedagogning maqomi to‘g‘risida”gi O‘RQ-901-sonli O‘zbekiston Respublikasining Qonunining 5-moddasi 2-qismining 2-xat boshisiga “pedagogning kasbiy faoliyatiga aralashish, uning faoliyatini asossiz ravishda tekshirish, pedagog tomonidan ta’lim oluvchilarning bilimlarini to‘g‘ri va xolis baholashga ta’sir ko‘rsatish, shuningdek unga o‘z xizmat majburiyatlarini bajarishga to‘sqinlik qilish” va 3-xat boshisiga “pedagogni kasbiy faoliyati bilan bog‘liq bo‘lmagan ishlarga, shu jumladan, hududlarni obodonlashtirishga va qishloq xo‘jaligi ishlariga jalb qilish” mazmunida o‘z aksini topgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining 2024- yil 19-martdagi 2/6-09-46-sonli dalolatnomasi). Mazkur taklif pedagoglarning kasbiy faoliyatiga asossiz aralashuvlarning oldini olish, ularning mustaqiligini ta’minlash, ta’lim oluvchilarning bilimini adolatli va xolis baholash jarayoniga bosim o‘tkazilishini cheklash hamda pedagoglarni kasbiy vazifasiga aloqasi bo‘lmagan ishlarga jalb etishni taqiqlash orqali nafaqat o‘qituvchining mehnat huquqlarini, balki ta’lim oluvchilarning sifatli ta’lim olish huquqini ham kafolatlashga xizmat qiladi;
“Ta’lim olish uchun qulay shart-sharoit yaratish” taklifi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 26-maydagi PF-79-son Farmoni 6-ilovasining Maktabgacha va maktab ta’limi sohasida islohotlarni chuqurlashtirish va tizim faoliyatini transformatsiya qilish bo‘yicha yo‘l xaritasining 5-bob, 22-bandiga “Umumiy o‘rta ta’lim tizimida ’Ta’lim uchun qulay muhit’ dasturini amalga oshirish” tahririda kiritilgan (Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining 2025 yil 6 noyabrdagi 01-05/4494-sonli dalolatnomasi). Ushbu taklif Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar doirasida “ta’lim uchun qulay muhit” konsepsiyasini joriy etish, maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida inklyuziv ta’limni yo‘lga qo‘yish orqali barcha ta’lim oluvchilar uchun qulay sharoit yaratish, amaldagi normativ, sanitariya va gigiena qoidalari reestrini qayta ko‘rib chiqish hamda zaruriy infratuzilmaviy imkoniyatlarni ta’minlash jarayonlari samaradorligini oshirishga xizmat qiladi;
yoshlarning innovatsion faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, ular tomonidan amalga oshiriladigan startap loyihalariga ko‘maklashuvchi tizimni muvofiqlashtirishga doir takliflar Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 8-avgustdagi 489-son qarorining 2-ilovasi bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Innovatsion rivojlanish agentligi to‘g‘risidagi Nizomning 7-bandi ettinchi xat boshisida o‘z aksini topgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Innovatsion rivojlanish agentligining 2025-yil 6-noyabrdagi 01-05/4494-sonli dalolatnomasi). Mazkur taklif, yoshlarning ilmiy va innovatsion faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, ularning ijodiy hamda intellektual rivojlanishi uchun zarur sharoitlarni yaratish orqali ta’lim olish huquqining to‘laqonli va samarali ta’minlanishiga xizmat qiladi;
hududlarning intellektual va texnologik salohiyatini oshirish, ilmiy va innovatsion faoliyat uchun zamonaviy infratuzilmani shakllantirishga doir takliflar Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 8-avgustdagi 489-son qarorining 2-ilovasi bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Innovatsion rivojlanish agentligi to‘g‘risidagi Nizomning 7-bandi sakkizinchi xat boshisida o‘z aksini topgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Innovatsion rivojlanish agentligining 2025-yil 6-noyabrdagi 01-05/4494-sonli dalolatnomasi). Mazkur taklif hududlarning intellektual va texnologik salohiyatini oshirish, ilmiy-innovatsion faoliyat uchun zamonaviy infratuzilmani rivojlantirish va yoshlarning innovatsion g‘oyalarini amaliyotga tatbiq etish imkoniyatlarini kengaytirish orqali insonning ta’lim olish huquqining mazmunini yangi sifat bosqichiga ko‘tarishga xizmat qiladi;
“Ta’lim muassasalarida yillik mehnat ta’tillarini berish”da pedagog xodimlardan tashqari xodimlarning yillik asosiy va qo‘shimcha ta’tillarini ishlab chiqishda ham xodimlarni kategoriyaga bo‘lgan holda ta’tillarni berish taklifi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 26-iyundagi “Pedagog xodimlar uchun yillik uzaytirilgan mehnat ta’tili davomiyligi me’yorlarini belgilash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 263-sonli qarori, O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi hamda O‘zbekiston ta’lim va fan xodimlari kasaba uyushmasi Respublika kengashining 2023-yil 27-iyundagi 23-qq va 10-7 “s”-sonli qarori, O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi bilan O‘zbekiston ta’lim va fan xodimlari kasaba uyushmasi Respublika kengashining 2023-yil 17-iyuldagi 24-qq va 10-11 “s”-sonli qarori tarmoq kelishuviga kiritildi (O‘zbekiston ta’lim va fan xodimlari kasaba uyushmasi respublika kengashining 2024-yil 15-martdagi №911D-5/86-sonli dalolatnoma). Mazkur takliflarning joriy etilishi ta’lim olish huquqining institutsional kafolatlarini mustahkamlab, pedagoglar va ish beruvchilar uchun aniq me’yorlar tizimini yaratdi hamda ta’lim boshqaruvida huquqiy aniqlik va samaradorlikni oshiradi.