Davronov Obid O‘ktamovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “O‘zbekiston yaylovlari monitoringida mobil axborot tizimi va avtomatik baholash mexanizmlari”, 06.01.10 – Er tuzish, kadastr va er monitoringi (qishloq xo‘jaligi fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.DSc/Qx256
Ilmiy maslahatchi: Turaev Ruhiddin Amirqulovich, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: “O‘zdaverloyiha” davlat ilmiy-loyihalash instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat agrar universiteti, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.01.
Rasmiy opponentlar: Raxmonov Qosimjon, texnika fanlari doktori, dotsent; Rabbimov Abdullo, qishloq xo‘jaligi fanlari doktori, professor; Abduraxmonov Nodirjon Yulchievich, biologiya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston yaylovlari monitoringida mobil axborot tizimi va avtomatik baholash mexanizmlarini qo‘llash orqali tezkor va aniq ma’lumotlar, taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
vegetatsiya indekslari va geofazoviy monitoring ma’lumotlariga asoslangan holda yaylov erlarini agroekologik klassifikatsiyalash hamda boshqa maqsadlarda ajratilishi natijasida yuzaga keladigan nobudgarchilik miqdorini baholashning ilmiy-uslubiy asoslari takomillashtirilgan va uni hisoblash mexanizmi asoslangan;
yaylov ekotizimlarini fazoviy tadqiq qilish, elektron raqamli xaritalarini ishlab chiqish va geoaxborot muhiti (ArcGIS) doirasida tizimli tahlil qilish imkonini beradigan, milliy klassifikatorga muvofiq tematik shartli belgilar (305 turdagi) majmuasi raqamlashtirilgan;
masofadan zondlash (kosmik suratlar), geoaxborot tizimlari va dala tadqiqotlari ma’lumotlarini o‘zaro integrasiyalashtiruvchi «Kosmik surat > «Yaylov monitoringi» mobil ilovasi > Dala tadqiqoti (obektga chiqish) > «Pasture Monitoring System» geoportali» ketma-ketligidan iborat yaylovlarni kompleks monitoringini amalga oshirishning innovatsion mexanizmi ishlab chiqilgan;
ko‘p yillik sun’iy yo‘ldosh tasvirlari (Sentinel-2, Landsat 8/9) va spektral vegetatsiya indekslari dinamikasi asosida yaylov erlarining degradatsiya darajasini avtomatik aniqlash va geofazoviy baholash tizimi ishlab chiqilgan;
«Yaylov monitoringi» mobil ilovasi yordamida har bir dala monitoring punkti bo‘yicha ma’lumot yig‘ish va qayta ishlash vaqtini qisqartirish (35-55 daqiqadan 5-10 daqiqagacha) hisobiga vaqt va mehnat resurslari tejalishi (3-5 baravar) ilmiy asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Yaylovlarni geoaxborot tizimlari asosida monitoring qilish metodikasini takomillashtirish bo‘yicha olib borilgan tadqiqot natijalari asosida:
«Yaylovlar monitoringi» mobil ilova axborot tizimi yordamida yaylovlarni monitoring qilish metodikasi ishlab chiqilgan va amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2025-yil 12-dekabrdagi 05/05-04-916-son ma’lumotnomasi). Natijada, ushbu metodika yaylov erlarini ekogeografik holatini baholash, degradatsiya darajasini aniqlash va raqamli ma’lumotlar asosida yaylov resurslarini samarali boshqarish imkonini bergan;
yaylov erlarining degradatsiya darajasini baholashda sputnik tasvirlari va geoaxborot ma’lumotlari asosida avtomatik baholash mexanizmi ishlab chiqilgan va amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2025-yil 12-dekabrdagi 05/05-04-916-son ma’lumotnomasi). Natijada, yaylovlarning degradatsiya darajasi sputnik tasvirlari asosida avtomatik va aniq baholanishi ta’minlanib, degradatsiya darajasini tezkor aniqlash, monitoring qilish hamda tiklash talab etiladigan hududlarni ilmiy asosda belgilash imkoniyati yaratilgan;
Buxoro viloyati yaylovlarining ArcGIS geoaxborot tizimi formatida 305 ta shartli belgisi ishlab chiqilgan va amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2025-yil 12-dekabrdagi 05/05-04-916-son ma’lumotnomasi). Natijada, viloyatdagi mavjud yaylov resurslarini fazoviy jihatdan aniqlash, ularning elektron xarita asosida strukturaviy tuzilishini shakllantirish va geoaxborot muhitida tahlil qilish imkonini bergan;
Kosmik surat > ArcGIS dasturi > «Yaylov monitoringi» mobil ilovasi > tanlangan ob’ektga chiqish > «Yaylov monitoring» mobil ilovasi > ArcGIS dasturi > «Pasture Monitoring System» portali ketma-ketligi asosida yaylov erlar monitoringi metodikasi takomillashtirilgan va amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2025-yil 12-dekabrdagi 05/05-04-916-son ma’lumotnomasi). Natijada, yaylov monitoring tahlillarini birlashtiruvchi ilmiy asoslangan takomillashtirilgan monitoring metodikasi ishlab chiqishga imkon bergan.
