Рўзибоев Валижон Умарали ўғлининг 
бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ёруғликнинг икки муҳит чегарасида диффуз қайтиш ва синиш спектрлари ҳамда интенсивликнинг сўниш кинетикаси”, 01.04.07–“Конденсирланган ҳолат физикаси”(физика-математика фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/FM1423
Илмий раҳбар: Собиров Махмуджон Мамарасулович, физика-математика фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “Фарғона давлат университети”.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат техника университети, PhD.03/2025.27.12.FM.19.04
Расмий оппонентлар: Расулов Акбарали Махамматович, физика-математика фанлари доктори, профессор; Туримов Бобур Валентинович, физика-математика фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: CdS, CdSe типидаги яримўтказгич кристаллар, молекуляр кристаллар ҳамда мураккаб молекуляр тузилишга эга бўлган қаттиқ жисмлар (NaYF4:Er3, La2O2S:Eu) қутбланган импулсли ёруғлик оқими билан қўзғатилганда, кристаллдан ўтган ва қайтган оқимлар интенсивлиги сўниш кинетикасининг кристалл оптик қалинлигига, ёруғликнинг кристаллда каррали сочилишлар сонига, унинг қутбланишига ҳамда кристалл ички сиртидан қайтиш ҳодисасига боғлиқ ҳолда ўзгаришини тадқиқ этиш. Шунингдек, Ер сирти ва атмосфера чегарасидан қайтган қуёш нурланиш оқимининг атмосферадаги нурланиш майдонига, Ер сиртига тушаётган глобал ва диффуз оқимларга ҳамда атмосферадан ортга - космик фазога қайтган оқимлар интенсивлигига таъсирини кўрсатиб бериш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор қутбланган ёруғлик оқимининг муҳитларда кўчирилиш тенгламаси чекли оптик қалинликдаги изотроп кристалл импулсли ёруғлик оқими билан қўзғатилганда, кристаллдан қайтган ва ўтган оқимлар интенсивлигининг вақт бўйича сўниш спектрларини ўрганиш учун умумлаштирилди. Олинган ностационар кўчирилиш тенгламаси ечимларини ҳисоблаш учун МАТЛАБ дастури асосида ҳисоблаш алгоритмлари яратилган;
кристалл ёруғлик импулси билан ёритилганда, кристаллдан орқага қайтган ва ўтган оқимлар интенсивлиги кристаллнинг оптик қалинлиги қийматига боғлиқ ҳолда ўзгариши кўрсатиб берилди. Оптик қалинликнинг Λ<1 қийматларида кристаллдан ўтган оқим қайтган оқимга нисбатан катта, 1<Λ<2  соҳада бир-бирига яқин, Λ>2 соҳада орқага қайтган оқимнинг кучайиши кўрсатиб берилган;
кристалл люминессенсиясининг сўниш вақти ёруғликнинг кристалл-вакуум сиртидан ички қайтиши ҳамда кўп марта ютилиши ва сочилишлари сонига боғлиқ равишда ўзгариши баҳоланди. Λ=1 ва н02=10 қийматларда кристалл люминессенсиясининг сўниш вақти н02= 1 га нисбатан ўртача 10-15% га узайиши аниқланган;
ёруғлик импулсининг кристаллда тарқалиш вақти қутбланганликка боғлиқ эканлиги, масалан, Λ=1, н02= 10 да қутбланмаган, кристаллдан орқага қайтган оқимнинг тарқалиш вақти чизиқли қутбланган оқимларникига нисбатан ўртача 25-35%, чизиқли қутбланган оқимники эса циркуляр оқимникига нисбатан ўртача 30-40% ортиқ бўлишлиги; кристаллдан ўтган оқим учун эса бу кўрсаткичлар мос равишда 17% ва 20% ташкил этиши кўрсатиб берилган;
илк бор Ер сирти-атмосфера чегарасидан қайтган қуёш нурланиш оқимининг атмосферадан ўтган глобал (ГҲИ) ва диффуз (ДҲИ) оқимлар ҳамда атмосферадан орқага қайтган оқимлар энергиясига таъсири баҳоланди. Албедо қийматининг 0,1 га ошиши билан атмосфера ўтказувчанлигининг ўртача 8,9% га камайиши кўрсатилди. Фаслларга боғлиқ ҳолда, республикамиз ҳудудларида албедонинг қиймати 0,17 – 0,23 оралиқда ўзгариши, Ер сирти томонидан ютиладиган оқим тушаётган оқимнинг 65-77% ини ташкил этиши кўрсатиб берилган;
қуёш радиациясини узлюксиз кузатувчи халқаро ташкилотлар сайтларида эълон қилинадиган маълумотларни таҳлил этиш асосида, диффуз оқимнинг (ДҲИ) шаклланишида нурланишнинг ҳаво молекулалари зичлиги флуктуацияларида сочилиши асосий рол ўйнаши, натижада Релей атмосферасининг оптик қалинлиги ўртача 6 марта ортиши кўрсатиб берилган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Ёруғликнинг икки муҳит чегарасида диффуз қайтиш ва синиш спектрлари ҳамда интенсивликнинг сўниш кинетикаси” мавзусидаги диссертация ишининг натижалари:
Ер сирти-атмосфера чегарасидан қайтган қуёш нурланиш оқимининг атмосферадан ўтган глобал (ГҲИ) ва диффуз (ДҲИ) оқимлар ҳамда атмосферадан орқага қайтган оқимларни ҳисоблаш натижаларидан Ўзбекистон Банклари Ассоциацияси ҳудудига ўрнатилган 1 МW қувватли қуёш панелларини ўрнатиш ва лойиҳалашда қисман фойдаланилди. Илмий натижалардан фойдаланиш Ўзбекистон ҳудудидаги ихтиёрий географик кенглик учун қуёш ресурсининг кунлик, ойлик ва йиллик миқдорини аниқлаш имкониятини яратди ва қуёш панелларини ўрнатишда тўғри лойиҳалаш ҳамда улардан фойдаланиш эффективлигини ошириш имконини берган;
ясси-параллел, чекли қалинликка эга бўлган муҳитларда ёруғлик оқимининг кўчирилиш жараёнини ифодаловчи кўчирилиш тенгламаларини ечиш учун яратилган математик моделидан, Андижон машинасозлик институти ва Хитой Халқ Республикасининг Шимолий Хитой Технологиялари Университети билан ҳамкорликда 2022–2023-йилларда бажарилган қўшма № МУК-2021-40 “Катта маълумотларга асосланган интеллектуал (АИ) қайта тикланадиган энергия тармоқ тизимини тадқиқ қилиш ва қўллаш” мавзусидаги лойиҳада қисман фойдаланилди. Бу эса ёруғлик оқими энергиясининг кўчирилиши жараёнига муҳитнинг ўлчамлари таъсири масаласининг назарий хулосалари, паст ўлчамли электронли тизимларда кузатиладиган оптик эффектларни ўрганиш, уларнинг физик табиатини чуқурроқ тушунишга ёрдам берган.