Saburov Kaxramon Uktamovich
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): Xiva minoralarining me’moriy kompozisiyasi va ularning barkarorligini ta’minlash mezonlari, 18.00.01–Arxitektura nazariyasi va tarixi. Arxitektura yodgorliklarini ta’mirlash va tiklash (arxitektura).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2020.1.PhD/A47.
Ilmiy tadqiqot ishi bajarilgan muassasa nomi: Xorazm Ma’mun akademiyasi.
Ilmiy rahbar: Durdieva Gavhar Salaevna, arxitektura fanlari doktori, professor.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Qoraqalpoq davlat universiteti, PhD.03/2025.27.12.A.04.01.
Rasmiy opponentlar: Meliqulov G‘ayrat Abdug‘afforovich, arxitektura fanlari doktori, dotsent; Sedullaev Suleyman Shinbergenovich, arxitektura fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD). 
Yetakchi tashkilot: “Ipak yo‘li” xalqaro turizm va madaniy meros universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekistonning qadimiy shaharsozligida Xiva minoralarining me’moriy kompazisiyasini ochib berish, ularning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash va AKT yordamida minoralarning barqarorligini ta’minlash mezonlarini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat: 
Xiva qadimgi minoralarining barqarorligi asosan past massali konussimon shakl va spiral zinaviy tuzilma orqali ta’minlangani isbotlangan;
Xiva minoralarida geometrik mutanosiblik va nisbatlar tizimi, asos qatlamlarining tuzilishi, bosimni teng taqsimlovchi poydevor, devor qalinligining dinamik pasayishi, ichki zinaviy struktura orqali qattiqlikning ta’minlanishi, sirlangan g‘isht va mahalliy materiallar barqarorligi kabi omillar muhim ahamiyatga ega bo‘lganligi isbotlangan;
qadimgi Xorazm hududidagi minoralar ustun shakli (silindrli, entazisli, konussimon), qavatlilik (bir bo‘g‘inli, ikki bo‘g‘inli, uch bo‘g‘inli), tugallanish qismining shakli (tuynuk, sharafa) kabi muhim tipologik belgilar asosida qurilganligi asoslangan;
minoralarning poydevor shakliga ko‘ra (kub, sakkiz burchak, silindr, zinapoyasimon) va joylashish o‘rni (alohida, binoga qo‘shilgan) kabilar ularning tur xususiyatlari ekanligi, ustun qismlariga ishlov berishda mutanosiblik hamda bezakdorlik o‘ziga xos yondashuvda namoyon bo‘lganligi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Xiva minoralarining me’moriy kompazisiyasi va ularning barqarorligini ta’minlash me’zonlari mavzusi bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
Xiva qadimgi minoralarining barqarorligi asosan past massali konussimon shakl va spiral zinaviy tuzilma orqali ta’minlangani hamda Xiva minoralarida geometrik mutanosiblik va nisbatlar tizimi, asos qatlamlarining tuzilishi, bosimni teng taqsimlovchi poydevor, devor qalinligining dinamik pasayishi, ichki zinaviy struktura orqali qattiqlikning ta’minlanishi, sirlangan g‘isht va mahalliy materiallar barqarorligi kabi omillar muhim ahamiyatga ega bo‘lganligi isbotlanganligi yuzasidan taklif loyihalari O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi Xorazm viloyati Madaniy meros boshqarmasi tomonidan ob’ektlarning rekonstruksiya loyihalarini bajarish amaliyotiga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligining 2022 yil 24 fevraldagi 275/2-22-son ma’lumotnomasi). Natijada Xiva minoralarida ularni saqlash, ta’mirlash, qayta tiklash va modernizatsiyalash loyihalarini bajarish imkoniyati oshgan;
qadimgi Xorazm hududidagi minoralar ustun shakli (silindrli, entazisli, konussimon), qavatlilik (bir bo‘g‘inli, ikki bo‘g‘inli, uch bo‘g‘inli), tugallanish qismining shakli (tuynuk, sharafa) kabi muhim tipologik belgilar asosida qurilganligi hamda minoralarning poydevor shakliga ko‘ra (kub, sakkiz burchak, silindr, zinapoyasimon) va joylashish o‘rni (alohida, binoga qo‘shilgan) kabilar ularning tur xususiyatlari ekanligi, ustun qismlariga ishlov berishda mutanosiblik hamda bezakdorlik o‘ziga xos yondashuvda namoyon bo‘lganligi asoslanganligi yuzasidan takliflar O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligining loyihalash faoliyatida foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligining 2022 yil 24 fevraldagi 275/2-22-son ma’lumotnomasi). Natijalar Xorazm viloyatidagi vertikal yodgorliklarni ta’mirlash va qayta tilash ishlarida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish