Зарипова Мехрангиз Равшановнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Метаболик синдромдаги биокимёвий оʻзгаришлар ва уларни Ўзбекистонда оʻсадиган доривор оʻсимлик экстрактлари ёрдамида коррексиялаш”, 02.00.10 - Биоорганик кимё, 03.00.01 - Биокимё (биология фанлари).
Диссертасия мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.2.PhD/В1783.
Илмий раҳбарлар: Арипов Тахир Фатихович, биология фанлари доктори, академик; Гайибов Улуғбек Гаппаржанович, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), катта илмий ходим.
Диссертасия бажарилган муассасалар номи: Биоорганик кимё институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Биоорганик кимё институти, DSc.05/2025.27.12.К/Б.18.01.
Расмий оппонентлар: Сасмаков Собирджан Анарматович, биология фанлари доктори, профессор; Тагаялиева Нигора Абдунабиевна, биология фан номзоди, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: ЎзМУ ҳузуридаги Биофизика ва биокимё институти.
Диссертасия йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: метаболик синдромда овқат ҳазм қилиш ферментлари фаоллигининг о'згаришини аниқлаш ва уларни О'збекистонда о'садиган доривор о'симликлар экстрактлари ёрдамида коррексиялашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Аjuga turkestanica, Rhodiola heterodonta ва Gnaphalium uliginosum экстрактларининг метаболик синдром моделида α-амилаза ва α-глюкозидаза ферментлари фаоллигига таъсири комплекс равишда баҳоланиб, уларнинг ферментатив фаолликни сусайтириш хусусиятлари аниқланган;
ўрганилган доривор ўсимлик экстрактлари овқат ҳазм қилиш ферментларининг фаоллигини самарали пасайтириш қобилиятига эга эканлиги аниқланиб, глюкозанинг сўрилишини секинлаштириш ва гипергликемияни камайтиришга ёрдам бериши аниқланган;
метаболик синдром шароитида Ajuga turkestanica, Rhodiola heterodonta ва Gnaphalium uliginosum экстрактларининг қоннинг биокимёвий кўрсаткичларини меъёрлаштириш, шунингдек жигар митохондрияларида ЛПО даражасини пасайтириш хусусиятлари аниқланган;
экстрактларнинг ўткир токциклиги ўрганилиб, ЛД₅₀ кўрсаткичлари асосида уларнинг ИВ-В хавфлилик синфига мансуб кам заҳарли моддалар эканлиги экспериментал равишда исботланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ажуга туркестаниcа, Рҳодиола ҳетеродонта ва Гнапҳалиум улигиносум экстрактларининг овқат ҳазм қилиш ферментлари фаоллигига таъсирини ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Rhodiola heterodonta экстракти асосида “Родиола экстракти” биологик фаол қўшимчаси учун ташкилот стандарти ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси томонидан тасдиқланган (Ц 03535693-49:2023). Натижада, “Олтин илдиз” биологик фаол қўшимчасини ишлаб чиқариш имконини берган;
Rhodiola heterodonta экстрактининг антиоксидант ва антирадикал фаоллигига ҳамда α-амилаза ва α-глюкозидаза ферментлари фаоллигига таъсирига оид олинган натижалардан Лодз университетида (Полша) бажарилган № УМО-2020/37/Н/НЗ5/02359-сонли “Тирозин билан модификацияланган полиетиленимин полимерларининг синергетик ўсмага қарши иммунотерапия шароитида сиРНК ни етказиб берувчи истиқболли векторлар сифатидаги хусусиятлари” мавзусидаги лойиҳа доирасидаги тадқиқотларда фойдаланилган (маълумотнома 20.04.2026). Натижада, биологик фаол ўсимлик экстрактларининг антиоксидант хусусиятларини баҳолаш ва уларни биотиббиёт тадқиқотларида қўллаш имкониятларини кенгайтириш имконини берган.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish