Саитов Нуриддин Эркин ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Қизилмачит палеовулқонининг петрологик-геокимёвий хусусиятлари (Жанубий Ўзбекистон)”, 04.00.03 – Геотектоника ва геодинамика. Петрология ва литология (геология-минералогия фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/ГМ265.
Илмий раҳбар: Мамарозиков Усмонжон Довронович, геология-минералогия фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Геология ва геофизика институти ДМ.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Геология ва геофизика институти, DSc.31/2025.27.12.GM.06.01.
Расмий оппонентлар: Карабаев Маматхан Садирович, геология-минералогия фанлари доктори, профессор; Косбергенов Куатбай Мауленберген Ули, геология-минералогия фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Қизилмачит палеовулқони маҳсулотларининг петрологик-геокимёвий хусусиятларини ҳамда маъданлашувга алоқасини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Қизилмачит палеовулқонида тарқалган вулканоген жинслар ва гидротермал-метасоматик ҳосилаларнинг ўзаро геологик муносабатлари ҳамда петрографик хусусиятлари батафсил таърифланган, палеовулқон нордон вулканитлари калий-натрийли ва калийли серияларга мансублиги аниқланган;
биринчи марта палеовулқон тоғ жинслари ва улар билан боғлиқ гидротермал-метасоматик ҳосилаларидаги маъдан шакллантирувчи элементларининг минерал-ташувчилари ва минерал-консентраторларини ҳамда маъдан шакллантирувчи флюид ҳосилаларининг учраш шакллари ва моддий таркиблари микрозонд усулида аниқланган;
вулканоген жинслар ва уларга алоқадор гидротермал-метасоматик ҳосилаларнинг рангли (Cу, Пб, Зн) ва қимматбаҳо (Ау, Аг) металларга аксессор-минералогик ва геокимёвий ихтисослашганлиги кўрсатилган;
палеовулқонда вулқон бўғзи ва вулқон бўғзи атрофи фацияларининг жинслари билан колчедан-полиметалли маъданлашувнинг (Cу-Пб-Зн-Ау-Аг) боғлиқлиги қайд этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қизилмачит палеовулқонининг петрологик-геокимёвий хусусиятларини тадқиқ этиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Қизилмачит палеовулқони ҳудудидаги вулканоген-чўкинди ва уларга алоқадор метасоматитларининг ўзаро геологик муносабатлари, петрографик, минералогик ва геокимёвий хусусиятлари “Ўзбек геология қидирув” АЖ фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2026 йил 21 январдаги 08-318-сон маълумотномаси). Натижада, мазкур вулканоген-чўкинди жинсларнинг турларини, фациал мансублигини ва уларга алоқадор метасоматитларнинг ҳосил бўлиш шароитларини аниқлаш имкони яратилган;
вулканоген-чўкинди ва уларга алоқадор метасоматитларнинг жинс ҳосил қилувчи, аксессор минералларнинг ҳамда флюидли ҳосилаларнинг учраш шакллари ва моддий таркиблари “Ўзбек геология қидирув” АЖ амалиёт ишлари жараёнига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2026 йил 21 январдаги 08-318-сон маълумотномаси). Натижада, вулканоген-чўкинди ва уларга алоқадор метасоматитларининг мис, қўрғошин, рух, олтин ва кумушга бирламчи ихтисослашганлигини кўрсатувчи маъдан элементларини ташувчи ва жамловчи (консентратор) минералларни минералогик белгилар мажмуаси сифатида тавсифлаш имконини берган;
Қизилмачит палеовулқони вулканоген-чўкинди ва уларга алоқадор метасоматитларининг петрологик-геокимёвий хусусиятлари дунёнинг бошқа минтақаларидаги вулканоген-чўкинди ҳамда уларга алоқадор метасоматитларининг геокимёвий ва металлогеник ихтисослашувига мос келишини асословчи тадқиқот натижалари “Ўзбек геология қидирув” АЖ фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2026-йил 21-январдаги 08-318-сон маълумотномаси). Натижада, Қизилмачит палеовулқони ҳудудини илмий асосланган муфассал излаш ва баҳолаш ишларини олиб бориш учун истиқболли майдон сифатида тавсия этиш мумкин.
