Saidrasulov Ibrohim Ixtiyor o‘g‘lining 
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “ Davlat byudjeti daromadlarini barqarorlashtirishda jismoniy shaxslardan undiriladigan soliqlarni undirish tartibini takomillashtirish ”, 08.00.07 – “Moliya, pul muomalasi va kredit”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/Iqt3783. 
Ilmiy rahbar: Kuziev Ravshav Ramazanovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, DSc.03/2025.27.12.I.23.05.
 Rasmiy opponentlar: Jumaev Nodir Xosiyatovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Ashurova Nasiba Batirovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: G.V.Plekhanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universitetining Toshkent shahri filiali tavsiya etilsin.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotida jismoniy shaxslardan undiriladigan soliqlarni undirish tartibini takomillashtirishga, davlat byudjeti daromadlarini barqarorlashtirishga hamda soliq ma’murchiligi samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat.
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
ota-ona (ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar)ning 3 yoshdan 18 yoshgacha nogironligi bo‘lgan bolalarni kunduzgi parvarish xizmatlaridan foydalangani uchun oyiga 3 million so‘mgacha bo‘lgan to‘lovlarini soliq solinmaydigan daromadlar toifasiga kiritish yuzasidan taklifi ishlab chiqilgan;
kasbga o‘rgatish uchun maktablar, kollejlar va texnikumlar o‘quvchilarini (o‘ttiz yoshdan oshmagan) ishga qabul qilgan tadbirkorlik subektlari ularga to‘lanadigan mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlardan ijtimoiy soliqni 1 foiz miqdordagi soliq stavkasi bo‘yicha hamda maktablar, kollejlar va texnikumlar o‘quvchilari kasb o‘rganish jarayonida tadbirkorlik subektlaridan olingan mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlardan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini 1 foiz miqdordagi soliq stavkasi bo‘yicha to‘lash borasida taklifi ishlab chiqilgan;
qayta tiklanuvchi energiya manbalari (quyosh panellari va boshqalar) o‘rnatgan jismoniy shaxslarga uy-joy fondidagi ko‘chmas mulk uchun 1 kVtdan ortiq quvvatli qurilmalarga asosan 3 yoki 10 yil muddatga bazaviy hisoblash miqdorining 2 baravarigacha mol-mulk va er solig‘i imtiyozi berilishi bo‘yicha taklifi asoslangan;
nodavlat maktabgacha va umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida mehnat faoliyatini amalga oshiruvchi chet el o‘qituvchilari va mutaxassislari jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini to‘lashdan ozod qilinishi to‘g‘risidagi taklifi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Davlat byudjeti daromadlarini barqarorlashtirishda jismoniy shaxslardan undiriladigan soliqlarni undirish tartibini takomillashtirish bo‘yicha tadqiqot natijalari davomida ishlab chiqilgan uslubiy taklif va tavsiyalar asosida:
ota-ona (ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar)ning 3 yoshdan 18 yoshgacha nogironligi bo‘lgan bolalarni kunduzgi parvarish xizmatlaridan foydalangani uchun oyiga 3 million so‘mgacha bo‘lgan to‘lovlarini soliq solinmaydigan daromadlar toifasiga kiritish bo‘yicha taklif O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 3-fevraldagi PQ-41-son Qarorida  aks etgan (O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining 2025-yil 5-noyabrdagi 03/41-7-7120-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, soliq solinmaydigan daromadlar hajmining kengayishi hisobidan kunduzgi parvarish xizmatlaridan foydalanuvchi oilalarda qoladigan moliyaviy resurslar hajmi sezilarli darajada oshdi. Xususan, ushbu toifadagi xizmatlar bo‘yicha soliqdan ozod etilgan mablag‘lar hajmi 2020-yildagi 37,9 mlrd. so‘mdan 2024-yilda 102,0 mlrd. so‘mgacha o‘sgan bo‘lib, jismoniy shaxslar daromad solig‘ining 12 foizlik amaldagi stavkasi sharoitida aholining ijtimoiy xarajatlari soliq yukidan qisman xoli etilishini ta’minladi. Bu esa nogironligi bo‘lgan bolalarga ega oilalarning real ixtiyoriy daromadlarini saqlab qolish, ijtimoiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish hamda soliq imtiyozlari orqali manzilli ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash samaradorligini oshirishga xizmat qildi.
2024-yil 1-sentyabrdan 2027-yil 1-sentyabrgacha kasbga o‘rgatish uchun maktablar, kollejlar va texnikumlar o‘quvchilarini (o‘ttiz yoshdan oshmagan) ishga qabul qilgan tadbirkorlik subektlari ularga to‘lanadigan mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlardan ijtimoiy soliqni 1 foiz miqdordagi soliq stavkasi bo‘yicha hamda maktablar, kollejlar va texnikumlar o‘quvchilari kasb o‘rganish jarayonida tadbirkorlik subektlaridan olingan mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlardan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini 1 foiz miqdordagi soliq stavkasi bo‘yicha to‘lash bo‘yicha taklif inobatga olinib, O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 24-dekabridagi O‘RQ-1014-son Qonunida inobatga olingan (O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining 2025-yil 5-noyabrdagi 03/41-7-7120-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, mazkur tartib qo‘llanilishi hisobidan o‘quvchilarni ishga qabul qilgan tadbirkorlik subektlarida mehnatga haq to‘lash jamg‘armasi 1 508,0 mlrd. so‘mni tashkil etdi hamda 1 foiz stavka bo‘yicha to‘langan ijtimoiy soliq va jismoniy shaxslar daromad solig‘i har biri 15,08 mlrd. so‘mdan, jami 30,16 mlrd. so‘m byudjet tushumlarini ta’minladi. Shu bilan birga, kasbga o‘rgatishga jalb etilgan o‘quvchilar soni 83,9 ming nafarga etdi, bu yoshlar bandligining kengayishi, ularning ilk mehnat daromadlarini qonuniy asosda shakllantirish va kelgusida soliq bazasining barqaror o‘sishi uchun institutsional asos yaratishga xizmat qildi.
uy-joy fondining ko‘chmas mulk obektlarida umumiy quvvati 100 kVtgacha bo‘lgan qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanuvchi shaxslar uchun jismoniy shaxslardan olinadigan mol-mulk va er  solig‘i summasi qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalari o‘rnatilgan oydan eʼtiboran uch yil davomida, quyosh panellari quvvatidan 25 foizdan kam bo‘lmagan quvvatga ega elektr energiyasini to‘plash tizimi mavjud bo‘lgan quyosh panellari o‘rnatilganda esa mazkur panellar foydalanishga topshirilgan oydan eʼtiboran o‘n yil davomida bazaviy hisoblash miqdorining ikki baravaridan oshmaydigan summaga kamaytirilishi va ushbu imtiyoz energiya ta’minoti tashkiloti tomonidan jismoniy shaxsning qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishi to‘g‘risida berilgan ma’lumotnomaga asosan uy-joy fondining bitta ko‘chmas mulk obektiga nisbatan faqat bir marotaba taqdim etiladi va jismoniy shaxs tomonidan umumiy quvvati 1 kVtdan ortiq bo‘lgan qayta tiklanuvchi energiya qurilmalari o‘rnatilgan taqdirda qo‘llanilishi bo‘yicha berilgan takliflari inobatga olinib, O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 24-dekabridagi O‘RQ-1014-son Qonunida aks etgan va amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining 2025-yil 5-noyabrdagi 03/41-7-7120-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur imtiyoz mexanizmini joriy etish natijasida, uy-joy fondida qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanuvchi jismoniy shaxslar soni 37,9 ming nafarga etdi hamda mol-mulk solig‘i bo‘yicha berilgan imtiyozlar hajmi 65,4 mlrd. so‘m, er solig‘i bo‘yicha esa 29,4 mlrd. so‘mni tashkil etdi. Ushbu chora qisqa muddatda mahalliy byudjet tushumlarining qisman kamayishiga olib kelgan bo‘lsada, aholining energiya xarajatlari pasayishi, qayta tiklanuvchi energiya uskunalari bozorining kengayishi va uy xo‘jaliklarida iqtisodiy faollikning oshishi orqali soliq bazasining uzoq muddatli o‘sishi uchun barqaror institutsional asos yaratdi hamda davlat byudjeti daromadlarining o‘rta va uzoq muddatli barqarorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi.
nodavlat maktabgacha va umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida mehnat faoliyatini amalga oshiruvchi chet el o‘qituvchilari va mutaxassislari jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini to‘lashdan 2030-yil 1-yanvarga qadar bo‘lgan davrda ozod qilinishi to‘g‘risidagi taklifi O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 24-dekabridagi O‘RQ-1014-son Qonunida o‘z aksini topgan (O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining 2025-yil 5-noyabrdagi 03/41-7-7120-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, nodavlat maktabgacha va umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida faoliyat yurituvchi chet el o‘qituvchilari va mutaxassislarini jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘idan ozod qilish chorasi amalga oshirilishi hisobidan mazkur toifadagi mutaxassislar soni 4 050 nafargacha etdi hamda ularga to‘langan yillik mehnatga haq fondi 1 128,6 mlrd. so‘m hajmida shakllandi. Bu esa xususiy ta’lim sohasida xizmatlar hajmining kengayishi, ta’lim infratuzilmasida iqtisodiy aylanmaning o‘sishi va yuqori malakali kadrlar ishtirokini ta’minlash orqali soliq bazasining o‘rta va uzoq muddatli kengayishi uchun institutsional shart-sharoit yaratdi hamda davlat byudjeti daromadlarining barqarorligini mustahkamlashga xizmat qildi.