Нишанбаева Гуларо Жахангировнанинг
фан фалсафа доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармогʻи номи): “Янгиланаётган Ўзбекистоннинг маданий тараққиёт механизми ва унинг тарбиявий самарасини ошириш имкониятлари 17.00.07. – Маданият назарияси ва тарихи. Маданиятшунослик ихтисослиги бўйича фалсафа фанлари доктори (фалсафа фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.DSc/Fal360
Диссертация бажарилган муассаса номи: Маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Наманган давлат университети PhD.03/2025.27.12.F.22.01
Илмий раҳбарнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони:
Расмий оппонентлар: Дўстмурод Тошпулатович Норқулов ф.ф.д.,профессор, Баходир Хусанов Эргашевич ф.ф.д.,профессор, Азизбек Абдумаликович Эгамбердиев фалсафа фанлари доктори (ДСc), профессор
Етакчи ташкилот: Камолиддин Беҳзод номидаги Миллий Рассомлик ва Дизайн Институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Янгиланаётган Ўзбекистоннинг маданий тараққиёт механизмининг тарбиявий самарасини ошириш имкониятларини илмий-културологик жиҳатдан тадқиқ этиш ва бу борада зарур таклиф-тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Янги Ўзбекистон шароитида “Маданий тараққиёт механизми” тушунчасининг културологик ва фалсафий жиҳатлари, маданий ривожланиш тизимининг трансформацияси, бу борадаги тарбиявий мезонларнинг методологик асослари исботланган;
Ўзбекистоннинг янги тараққиёт босқичида мамлакатимиз маданий ривожланиш механизмининг тарвиявий самарасига таъсир кўрсатадиган янгиланишлар ва амалга оширилаётган ислоҳотлар тадрижи, унинг ўзига хос қонуниятлари ва хусусиятлари очиб берилган;
мамлакатимиз ривожининг янги босқичида фуқаролар, айниқса ёшлар маданий савияси ва тарбияси жараёнига бузғунчи ғояларнинг салбий таъсир кўрсатиш ҳоллари ҳамда ички ва ташқи маънавий-мафкуравий таҳдидларга қарши курашишнинг самарали усуллари ва имкониятлари илмий асослаб берилган;
маданият муассасалари тизими ва унинг тармоқлари тарбиявий фаолиятини самарали ташкил қилиш бўйича тажриба чуқур ва ҳар томонлама ўрганилиб, бугунги кундаги маданий тараққиётни ва шу соҳадаги таълим-тарбия самарасини таъминлашга доир амалий фаолият механизмини оптималлаштириш йўллари ва имкониятлари кўрсатиб берилган;
Янгиланаётган Ўзбекистон маданиятининг трансформацияси юз бераётган ҳозирги глобаллашув даврида ушбу соҳа ривожига таъсир кўрсатувчи тарбиявий омиллар ва воситалар тизимининг самарасини ошириш мақсадида зарур илмий хулосалар ишлаб чиқилган ҳамда методологик мулоҳазалар шакллантирилган;
Мамлакатимизда янги маданий маконни яратиш, ушбу соҳадаги ислоҳотларнинг тарбиявий аҳамиятини янада оширишнинг самарали йўллари ва имкониятларидан унумли фойдаланишга доир амалий таклифлар ва тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Иш натижалари, хулоса ва таклифлари жорий этилиши бўйича қуйидаги ҳужжатлар мавжуд:
Диссертацияда ишлаб чиқилган таклиф ва тавсиялардан Истеъдодли ёшларни қўллаб-қувватлаш “Улуғбек” жамғармасининг 2024–2025-йилларда ўтказилган тарғибот фаолиятида тадбиқ этилган. Хусусан, ишнинг мамлакатимиз ривожининг янги босқичида ёшлар маданий савияси ва тарбияси жараёнига бузғунчи ғояларнинг салбий таъсир кўрсатиш ҳоллари ҳамда ички ва ташқи маънавий-мафкуравий таҳдидларга қарши курашишнинг самарали усуллари ва имкониятлари кўрсатиб берилгани тўғрисидаги янгилиги бу борада муҳим аҳамиятга моликдир. Ушбу янгиликдан жамғарманинг “Маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш ҳамда соҳани тараққий эттириш бўйича чора-тадбирлар дастури”ни амалга оширишда фойдаланилган ва бу мазкур дастур доирасидаги фаолият самарасини оширишга хизмат қилган.
“Улуғбек” жамғармасининг 2025-йилга мўлжалланган “Ёшлар тарбияси ва маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини оширишнинг педагогик асосларини тарғиб қилиш” мавусида ўтказилган тарғибот ишларида ҳам тадқиқот натижаларидан фойдаланилган. Шунингдек, диссертацияда илгари сурилган маданият омилининг кишилар онги ва фаолиятига таъсир этиши, маданий ривожланиш жараёнларини уйғунлаштириш вазифалари ҳамда жамиятнинг маданий юксалиши ҳамда бу борадаги ўзгаришларга нисбатан ёндашувларига доир илмий натижалар ва амалий таклифлардан “Янги Ўзбекистон - Учинчи Ренессанснинг муносиб пойдевори”, “Китоб – маърифат чироғи” каби мавзулардаги тадбирларни амалга оширишда фойдаланилган. Натижада тадқиқот ишида илгари сурилган таклифлар, тавсия ва хулосалар жамғарманинг фаолиятида маънавият, маданият ва тарбия соҳасидаги ислоҳотларга доир тадбирларни самарали ташкил этиш ва мувофиқлаштиришга хизмат қилган (Истеъдодли ёшларни қўллаб-қувватлаш “Улуғбек” жамғармасининг 2025- йил 17-ноябрдаги № 147-сонли маълумотномаси);
Тадқиқот ишининг назарий умумлашмалари ва таҳлиллари, илмий янгиликлари ва натижалари, таклиф ва тавсияларидан “Миллий тикланиш” партиясининг 2024–2025 йилларга мўлжалланган “Ҳаракатлар дастури”ни амалга оширишда фойдаланилди. Бунда айниқса диссертациянинг “Янгиланаётган Ўзбекистоннинг маданий тараққиёт механизмининг тарбиявий аҳамиятини аниқлашда аҳолининг маданий қиёфасидаги ижтимоий фаоллик, маданиятлараро бағрикенглик, маънавий масъуллик каби энг муҳим тамойилларнинг ижтимоий-маданий функсиялари, таълим муҳитини янада такомиллаштиришдаги ўрни ва аҳамияти очиб берилган”лиги тўғрисидаги янгилиги устувор аҳамият касб этган. Бу ўз навбатида, партиянинг ижтимоий-маърифий фаолиятга доир тадбирлар таъсирчанлигини оширишга ёрдам берган.
Шу билан бирга, диссертациядаги илмий хулоса ва таклифлардан “Ҳаракатлар стратегиясидан – тараққиёт стратегияси сари” ғояси асосида партиянинг вилоятлар ва туманлар Кенгашлари ҳамкорлигида амалга оширилган тарғибот ишларида фойдаланилди. Ўз навбатида мазкур тадбирларни амалга ошириш механизмлари, усуллари ва воситалари таъсирчанлигини ошириш ва кўзланган мақсадларга эришишга хизмат қилган (“Миллий тикланиш” партияси Марказий кенгашининг 2025-йил 16-ноябрдаги 16 // 11/ 25 сонли маълумотномаси);
Тадқиқот ишининг илмий янгилиги, назарий умумлашмалари ҳамда таҳлиллари, таклиф ва тасвияларидан Ўзбекистон файласуфлари миллий жамияти томонидан амалга оширилган “Жаҳон ва Ўзбекистон ижтимоий тафаккурининг тадрижини таҳлил қилиш натижасида “Фалсафа қомуси”ни яратиш мавзусидаги ИФ 1-093 ҳамда мазкур ташкилотнинг 2021-2024-йилларга мўлжалланган “Ўзбекистон фалсафаси”ни яратиш ва чоп этиш мавзусидаги амалий тадқиқот лойиҳасини бажаришда фойдаланилган. Бунда айниқса диссертациянинг “Маданий тараққиёт” ва “Маданий тараққиёт механизми” тушунчаларининг културологик ва фалсафий жиҳатлари, маданий тараққиёт тизими ва унинг трансформацияси, бу борадаги тарбиявий мезонларнинг методологик асослари очиб берилгани тўғрисидаги янгиликларига таянилган. Бу эса мазкур тадқиқот лойиҳасининг самарали амалга оширилиши ва унга доир вазифаларни сифатли бажаришга хизмат қилган ва унинг бажарилишига ижобий таъсир кўрсатган.
Тадқиқотнинг илмий натижа ва хулосаларидан “Маънавият атамалар луғати”, “Фалсафа асослари”, “Ўзбек фалсафаси” каби китобларни нашрга тайёрлашда ҳам фойдаланилган. Ушбу китобларда ўз аксини топган “Маданият”, “Маданий борлиқ”, “Маданият соҳаси тизими”, “Маданий-маърифий ишлар”, “Оммавий маданият”, “Маданий макон”, “Маданият ва аҳоли дам олиш масканлари” каби тушунчалар асар мазмун-моҳиятининг кенгроқ очиб берилишига хизмат қилган (Ўзбекистон файласуфлари миллий жамиятининг 2025-йил 19-октябрдаги 19.10.25-сонли маълумотномаси);
Диссертацияда ишлаб чиқилган таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Республикаси Кинематография агентлигининг 2024–2025-йилларда ўтказилган фаолиятида амалиётга тадбиқ этилган. Хусусан, ишнинг янгиланаётган Ўзбекистоннинг маданий тараққиёт механизмининг тарбиявий самарасини ошириш ва унинг таълим муҳитини такомиллаштиришдаги ўрни ва аҳамияти ҳамда бу борадаги ижтимоий-сиёсий янгиланишлар, амалга оширилаётган ислоҳотлар тадрижи қонуниятлари ва хусусиятлари очиб берилгани ҳақидаги янгиликлари муҳим аҳамиятга моликдир. Ушбу янгиликлардан Кинематография агентлигининг 2024-йилда соҳани тараққий эттириш бўйича чора-тадбирлар дастурида белгиланган “Кино санатини ривожлантириш бўйича ишлар самарадорлигини ошириш” йўналишида ўтказилган фаолиятда фойдаланилган.
Шунингдек, диссертацияда илгари сурилган маданий тарбия омилининг кишилар онги ва фаолиятига таъсир этиши жараёнларини структуравий-функсионал уйғунлаштириш вазифалари ҳамда жамиятнинг маданий юксалишига нисбатан ёндашувларга доир илмий натижалар ва амалий таклифлардан “Янги Ўзбекистоннинг янги киноси”, “Кино – маърифат чироғи” каби мавзулардаги тадбирларни амалга оширишда ҳам ижодий фойдаланилган. Натижада диссертацияда илгари сурилган таклифлар, тавсия ва хулосалар Кинематография агентлиги фаолиятида янги маданий маконни яратиш, маънавият ва тарбия соҳасидаги ислоҳотларга доир тадбирларни самарали ташкил этиш ва мувофиқлаштиришга хизмат қилган (Ўзбекистон Республикаси Кинематография агентлигининг 2025-йил 25-декабрдаги 01- 05\\ 07 – 2267-сонли маълумотномаси.);
Диссертация матни, илмий тадқиқот натижалари ва улар асосида шакллантирилган таклиф ва тавсиялардан “Миллий тикланиш” газетаси ва газета веб-сайти фаолиятини такомиллаштиришда фойдаланилган. Тадқиқотнинг амалий натижалари, улар асосидаги амалий таклиф ва тавсиялари газета ва веб-сайтда эълон қилинадиган инфографика ва бошқа визуал контент сифатини оширишга ёрдам берган. Бунда айниқса диссертациянинг мамлакатимиз ривожининг янги босқичида фуқаролар, айниқса ёшлар маданий савияси ва тарбияси жараёнига бузғунчи ғояларнинг салбий таъсир кўрсатиш ҳоллари ҳамда ички ва ташқи маънавий-мафкуравий таҳдидларга қарши курашишнинг самарали усуллари ва имкониятлари кўрсатиб берилганга доир янгилиги муҳим аҳамиятга эга бўлган. Диссертация матни, ундаги мулоҳаза ва хулосалардан газетада мунтазам бериб бориладиган “Маданий ҳаёт” рукнидаги мақолаларни тайёрлашда фойдаланиб келинмоқда. Бу мазкур рукндаги мақолаларнинг халқчиллиги ва таъсирчанлигини янада ошириш борасида диссертацияда изоҳлаб чиқилган амалий таклиф ва тавсияларни самарали қўллашга ёрдам бермоқда (“Миллий тикланиш” газаетаси таҳририятининг 2025-йил 17-октябрдаги 17.10.25-сонли маълумотномаси).
