Тогаева Холида Ражабовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кузги буғдой ҳосилдорлигига суғориш тартиби ва уруғларини бентонит гиллари билан қобиқлаш меъёрининг таъсири (Қашқадарё вилоятининг оч тусли бўз тупроқлари шароитида)”, 06.01.08 – Ўсимликшунослик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Qx1121
Илмий раҳбар: Ёдгоров Нормумин Гʻуломович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Жанубий деҳқончилик илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд агроинновациялар ва тадқиқотлар институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.07.01.
Расмий оппонентлар: Бобомирзаев Пирназар Хурсанович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Ёрматова Диларом, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат аграр университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Қашқадарё вилоятининг оч тусли бўз тупроқлар шароитида кузги буғдой ҳосилдорлигига суғориш тартиби ва уруғларини бентонит гиллари билан қобиқлаш меъёрининг таъсирини аниқлаш ҳамда ишлаб чиқаришга тавсиялар беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор Қашқадарё вилоятининг суғориладиган оч тусли бўз тупроқлари шароитида кузги буғдойнинг «Шукрона» ва «Турон» навлари етиштиришда суғориш тартиби ҳамда уруғларни бентонит гиллари билан ишлов бериш агротехнологияси ишлаб чиқилган;
кузги буғдой уруғлари экиш олди бентонит гили билан 30, 40 ва 50 кг/т меъёрида ишлов берилганда лаборатория унувчанлиги 5,6-6,2 %, униб чиқиш энергияси 5,0-8,5 % га юқори бўлиб, илдизларни жадал шаклланишини таъминлаган. Дала шароитида кузги буғдойни минерал ўғитлар НПК 180:90:60 кг/га + 40 кг/т меъёрида уруғларни экиш олди бентонит гиллари билан ишлов берилиб парваришланганда дала унувчанлиги 13,5 % га, ўсимликларнинг қишлаб чиқиш даражаси 6,6 % га юқори бўлганлиги қайд этилган.
кузги буғдой тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 75-80-70 % суғориш тартибида 4 марта суғориб парваришланганда ўсимлик пояси 7,9-9,5 см, умумий поялар сони 35,4-69,7 дона/м2 ва маҳсулдор поялар сони 13,7-23,4 дона/м2 га ошган. Уруғларни бентонит гиллари билан ишлов берилганда эса ўсимлик пояси узунлиги 2,5-7,2 см, умумий поялар сони 40,3-187,9 дона/м2 ва маҳсулдор поялар сони 9,9-85,4 дона/м2 га ошишини таъминлаган; 
кузги буғдойни минерал ўғитларни НПК 180:90:60 кг/га + 40 кг/т бентонит билан уруғларни қобиқлаб, суғоришни тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 75-80-70 % тартибида суғориб  парваришланганда дон ҳосилдорлиги энг юқори 65 с/га, сомон ҳосили эса 84,1 с/га ни ташкил қилган. Аммо, ушбу юқори ЧДНС нинг 75-80-70 % суғориш тартибида доннинг сифат кўрсаткичлари тупроқ намлиги ЧДНС 70-75-60 % тартибида суғорилганга нисбатан дон таркибидаги оқсил миқдори 0,8 %, клейковина 1,5 %, шишасимонлик 3,8 % ва дон натураси 36,9 г/л га камайганлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қашқадарё вилоятининг суғориладиган оч тусли бўз тупроқлари шароитида кузги юмшоқ буғдой навларининг дон ҳосилига суғориш тартиби ва уруғларни бентонит гиллари билан қобиқлаш меъёрининг таъсири бўйича ўтказилган тадқиқот натижалари асосида:
кузги буғдой етиштириладиган фермер хўжаликлари ва агрокластерлар учун “Кузги буғдой ҳосилдорлигига суғориш тартиби ва уруғларини бентонит гиллари билан қобиқлаш меъёрининг таъсири бўйича тавсиянома” ишлаб чиқилган ва тасдиқланган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 29-майдаги 05/05-03-218-сонли маълумотномаси). Ушбу тавсиянома фермер хўжаликлари ва агрокластерлар учун қўлланма сифатида кенг фойдаланиб келинмоқда.
оч тусли бўз тупроқлар шароитида кузги буғдойнинг “Шукрона” навини суғоришни ЧДНСнинг 75-80-70 % тартибида, минерал ўғитлар НПК180:90:60 кг/га + бентонит гиллари билан 40 кг/т (уруғ қобиқлаш) агротадбирлари Қарши туманидаги “Ҳусанов Ҳусниддин Нормаматович” (10 га), “Чориев Мардон Номозович” (15 га) фермер хўжаликларида ва Жанубий деҳқончилик илмий-тадқиқот институтининг тажриба хўжалигида (0,4 га), жами 25,4 га майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 29-майдаги 05/05-03-218-сонли маълумотномаси). Натижада, бентонит гиллари билан ишлов берилмаганга нисбатан қўшимча 26,0-31,2 с/га дон ҳосили олинган, соф даромад 4603875 сўм/га, рентабеллик даражаси 35,5 % ни ташкил этган;
кузги буғдойнинг “Турон” нави суғоришни тупроқ намлиги ЧДНСнинг 75-80-70 % тартибида, минерал ўғитлар НПК180:90:60 кг/га + бентонит гиллари билан 40 кг/т (уруғ қобиқлаш) агротадбирлари Қарши туманидаги “Шахзодбек асл даласи” (15 га), “Диёрбек Азим Ҳамкор” (12 га) фермер хўжаликларида, жами 27,0 га  майдонида жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 29-майдаги 05/05-03-218-сонли маълумотномаси). Натижада, бентонит гиллари билан ишлов берилмай парваришланган майдонларга нисбатан қўшимча 28,3-34,7 с/га дон ҳосили олиниб, соф даромад 5247875 сўм/га.ни ташкил қилиб, рентабеллик даражаси 40,5 % бўлишига эришилган.