Шермуродов Сардор Зокир ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кузги қаттиқ буғдой етиштиришда темирга бой микроўғитларни қўллашнинг мақбул меъёр ва муддатларини ишлаб чиқиш (Қашқадарё вилояти оч тусли бўз тупроқлар шароитида)”, 06.01.08 – Ўсимликшунослик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Qx126
Илмий раҳбар: Жураев Диёр Турдиқулович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Жанубий деҳқончилик илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд агроинновациялар ва тадқиқотлар институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.07.01.
Расмий оппонентлар: Эргашев Ибрагим Ташкентович, қишлоқ хоʻжалиги фанлари доктори, профессор; Султанова Зулфия Султановна, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Лалмикор деҳқончилик илмий тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Қашқадарё вилоятининг суғориладиган оч тусли бўз тупроқлар шароитида кузги қаттиқ буғдойдан юқори ва сифатли дон ҳосили етиштиришда темирга бой микроўғитларни илдиздан ташқари озиқлантиришнинг мақбул муддат ва меъёрларини ишлаб чиқиш ҳамда ишлаб чиқаришга тавсиялар беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор Қашқадарё вилоятининг суғориладиган оч тусли бўз тупроқлари шароитида кузги қаттиқ буғдойни Зилол навидан юқори дон ҳосили етиштиришни таъминловчи илдиздан ташқари озиқлантиришда темирга бой бўлган микроўғитларни (ТУД ва Энтомиcро) қўллаш технологияси ишлаб чиқилган;
кузги қаттиқ буғдойни парваришида минерал ўғитларни Н180П90К60 меъёрида қўллаб, найчалаш даврида ТУД (2,7 кг/га) ва Энтомиcро (1,5 кг/га) микроўғитлари билан илдиздан ташқари озиқлантириш 12,3-15,8 % га кўп миқдорда ўсимликларни сақланиб қолишини, умумий пояларни 82,8-105,8 дона/м2, маҳсулдор поялар сони 73,0-79,0  дона/м2 га кўп бўлиши аниқланган;
кузги қаттиқ буғдойни ўсиши, ривожланиши ва дон ҳосилдорлиги тупланиш ва бошоқлаш даврида ТУД ва Энтомиcро микроўғитлари билан илдиздан ташқари озиқлантирилганда, найчалаш даврида озиқлантирилганга нисбатан паст кўрсаткичларни таъминлаши илмий асосланган. Шунингдек, ўсув даврида ТУД 2,7 кг/га, Энтомиcро 1,5 кг/га меъёрларида илдиздан ташқари озиқлантириш ТУД 1,8-3,6 кг/га ва Энтомиcро 1,0-2,0 кг/га меъёрларида қўлланилганга нисбатан ўсимлик бўйи 1,8-4,6 см, барг сатхи 0,6-4,5 минг.м2/га, 1м2 даги маҳсулдор поялар сони 11,0-26,0 донага, дон ҳосилини 2,5-5,3 с/га кўп ва юқори бўлиши ҳамда доннинг сифат кўрсаткичлари (оқсил миқдори 16,0; 16,3 %, клейковина 28,8; 29,7 %, дондаги темир миқдори 1,87; 2,03 г) яхшиланганлиги исботланган;
кузги қаттиқ буғдойни найчалаш даврида ТУД 2,7 кг/га ва Энтомиcро 1,5 кг/га меъёр ва муддатларида илдиздан ташқари озиқлантириш ўсимликни ўсиши, ривожланиши учун қулай шароит яратиб, дон ҳосилини 60,8; 63,6 с/га, соф фойда 8096100; 7085800 сўм/га, рентабеллик даражаси 47,3; 54,1 % юқори бўлиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қашқадарё вилоятининг оч тусли бўз тупроқлари шароитида кузги қаттиқ буғдой етиштиришда илдиздан ташқари озиқлантириш агротехнологияси бўйича ўтказилган тадқиқотлар натижалари асосида:
фермер хўжаликлари учун “Қаттиқ буғдойни темир таркибли ўғитлар билан баргдан озиқлантириш бўйича тавсиянома” ишлаб чиқилган ва тасдиқланган (Қишлоқ хоʻжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 15-октябрдаги №05/05-03-431-сонли маълумотномаси). Ушбу тавсиянома ғаллачиликка ихтисослашган фермер хўжаликлари ва агрокластерлар учун қўлланма сифатида фойдаланиб келинмоқда;
кузги қаттиқ буғдойни Зилол навини парваришида минерал ўғитлар Н180П90К60 кг/га меъёрида ўғитлаш тизимида микроўғитлардан Энтомиcро 1,5 кг/га ва ТУД 2,7 кг/га меъёрларида найчалаш даврида илдиздан ташқари озиқлантириш технологияси вилоятнинг Касби туманида 52,0 гектар майдонда жорий этилган (Қишлоқ хоʻжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 15-октябрдаги №05/05-03-431-сонли маълумотномаси). Натижада, Энтомикро препарати 1,5 кг/га меъёрида қўлланилганда ўғит қўлланилмаганга нисбатан 37,0 с/га қўшимча дон ҳосили олиниб, соф даромад 6826300 сўм/га, рентабеллик даражаси 38,1 % ни ташкил этган.
кузги қаттиқ буғдой Зилол навига найчалаш даврида Энтомиcро (1,5 кг/га) ва ТУД (2,7 кг/га) микроўғитлар билан парваришлаш агротехнологияси Қашқадарё вилоятининг Касби туманида жорий этилган (Қишлоқ хоʻжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 15-октябрдаги №05/05-03-431-сонли маълумотномаси). Натижада, ТУД микроўғити 2,7 кг/га қўлланилганда ўғит қўлланилмаганга нисбатан 33,9 с/га қўшимча дон ҳосили олиниб, соф даромад 5707200 сўм/га, рентабеллик даражаси 44,8 % ни ташкил этган.