Кан Екатерина Эдуардовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: “Гражданско-правовая защита данных при использовании искусственного интеллекта и других технологий в медицине” 12.00.03 – Фуқаролик ҳуқуқи. Тадбиркорлик ҳуқуқи. Оила ҳуқуқи. Халқаро хусусий ҳуқуқ (юридик фанлар).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Yu1749
Илмий раҳбар: Гулямов Саид Саидахрарович, юридик фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат юридик университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат юридик университети, DSc.07/2025.27.12.Yu.01.03.
Расмий оппонентлар: Имомов Нурилло Файзуллаевич, юридик фанлар доктори, профессор; Палуаниязов Халмухаммед Аитжанович, юридик фанлар номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Оʻзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Юридик кадрларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тиббиётда сунъий интеллектни қўллаш шароитида беморларнинг шахсий маълумотларини фуқаролик-ҳуқуқий ҳимоя қилишни комплекс таҳлил этиш ҳамда ушбу соҳадаги амалдаги қонунчиликни такомиллаштириш бўйича илмий асосланган таклифлар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш соҳасининг ягона рақамли платформасини яратиш концепцияси ҲЛ7 ташкилотининг техник стандарти ҳисобланган FHIR (Fast Healthcare Interoperability Resources) халқаро стандарти асосида қурилган ва тиббий маълумотларнинг тизимлараро машинабоп форматда ягона алмашинувини таъминлаши жиҳатидан асослантирилган;
сунъий интеллект технологияларини соғлиқни сақлаш соҳасида қўллашнинг ҳуқуқий модели тўртта устувор йўналишни – касалликларни ташхислаш ва даволаш усулларини белгилаш, тиббий тасвирларни таҳлил қилиш ҳамда беморлар маълумотларини бошқариш – фуқаролик-ҳуқуқий тартибга солишни назарда тутган ҳолда асослантирилган;
дори-дармон воситаларига бўлган эҳтиёжни таҳлил қилиш, уларнинг ишлаб чиқариш ҳажмининг минимал ва максимал кўрсаткичларини белгилаш, шунингдек соғлиқни сақлаш соҳасидаги бошқа молиявий маълумотларни қайта ишлаш мақсадида сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш асослантирилган;
«электрон соғлиқни сақлаш» тушунчасининг таърифи рақамли тиббий платформалар, телетиббиёт, тиббий маълумотларни бошқариш тизимлари ва сунъий интеллект технологияларини қамраб олган ҳолда белгиланган ва шу асосда рақамлаштириш ҳамда тиббий хизмат кўрсатиш жараёнларига сунъий интеллектни интеграция қилишнинг замонавий тенденцияларини ҳисобга олувчи электрон соғлиқни сақлашни тартибга солишга комплекс фуқаролик-ҳуқуқий ёндашув асослантирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Диссертация иши давомида олинган илмий натижалардан қуйидагича фойдаланилган:
FHIR (Fast Healthcare Interoperability Resources) халқаро стандарти асосида Ўзбекистон Республикасининг Ягона рақамли соғлиқни сақлаш платформасини яратиш тўғрисидаги таклиф 2023-йил 1-майда қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Рақамли соғлиқни сақлаш ислоҳотини қўллаб-қувватлаш лойиҳасини амалга ошириш тўғрисида”ги ПҚ-140-сон Қарорини бажариш доирасида амалга оширилаётган лойиҳанинг 1.1-бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2025-йил 10-апрелдаги № 10/08-0005-сонли далолатномаси). Ушбу таклифнинг жорий этилиши ягона рақамли соғлиқни сақлаш маконини шакллантиришга, тиббий маълумотларнинг мувофиқлиги ва ҳимояланганлигини оширишга, шунингдек тиббиёт соҳасида Ўзбекистон Республикасининг рақамли суверенитетини мустаҳкамлашга хизмат қилди;
соғлиқни сақлаш соҳасида касалликларни ташхислаш усулларини белгилаш, даволаш, тиббий тасвирларни таҳлил қилиш ва бемор маълумотларини бошқариш сунъий интеллект технологияларини жорий этишнинг устувор йўналиши сифатида белгиланиши, шунингдек касалликларни прогнозлаштириш, диагностика қилиш ва даволаш услубларини белгилашга қаратилган лойиҳаларни амалга ошириш тўғрисидаги таклифлар 2024-йил 1-октябрда қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Сунъий интеллект технологияларини 2030-йилга қадар ривожлантириш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ-358-сон Қарори 3-банди, шунингдек мазкур Қарорнинг 1-иловаси билан тасдиқланган “Сунъий интеллект технологияларини 2030-йилга қадар ривожлантириш стратегияси”нинг 3-боби “Ижтимоий соҳа ва иқтисодиёт тармоқларида сунъий интеллект технологияларини жорий қилиш ва устувор лойиҳаларни амалга ошириш” деб номланган 2-параграфнинг «д» кичик банди 1-қисми ишлаб чиқилишида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2025-йил 10-апрелдаги № 10/08-0005-сонли далолатномаси). Ушбу таклифларнинг жорий этилиши тиббий ахборот алмашинувининг самарадорлигини оширишга, тиббий хизматлар сифати ва мавжудлигини яхшилашга, касалликларни эрта ташхислаш аниқлигини оширишга, шунингдек Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш тизимини халқаро стандартларга мувофиқ рақамлаштириш ва модернизация қилишга хизмат қилди;
дори-дармон воситаларига бўлган эҳтиёжни таҳлил қилиш, уларнинг минимал ва максимал ишлаб чиқариш ҳажмларини аниқлаш ҳамда соғлиқни сақлаш соҳасидаги бошқа молиявий маълумотларни қайта ишлаш учун сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш тўғрисидаги таклиф 2024-йил 1-октябрда қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Сунъий интеллект технологияларини 2030-йилга қадар ривожлантириш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ-358-сон Қарори 1-иловаси билан тасдиқланган “Сунъий интеллект технологияларини 2030-йилга қадар ривожлантириш стратегияси”нинг 3-боби 2-параграфнинг «д» кичик банди 5-қисмини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2025-йил 10-апрелдаги № 10/08-0005-сонли далолатномаси). Ушбу таклифнинг жорий этилиши дори-дармон препаратларига бўлган эҳтиёжни башорат қилишни, уларни харид қилиш ва логистикани оптималлаштиришни, молиявий ресурсларни бошқариш шаффофлигини яхшилашни, шунингдек Ўзбекистон Республикаси тиббиёт соҳасида бюджет маблағларидан оқилона фойдаланиш ҳисобига соғлиқни сақлаш тизимининг иқтисодий самарадорлигини оширишни таъминлади;
электрон соғлиқни сақлашнинг кенгайтирилган таърифи тўғрисидаги таклиф Тошкент давлат юридик университетининг таълим жараёнига жорий этилган ва ректорнинг 2024-йил 29-августдаги № 153-ум-сонли буйруғи билан тасдиқланган «Э-Говернмент» дарслигини тайёрлаш ва нашр этишда фойдаланилган (Тошкент давлат юридик университетининг 2025-йил 8-январдаги далолатномаси). Мазкур материалларнинг жорий этилиши “Киберҳуқуқ” ва “Электрон ҳукумат (E-government)” ўқув фанларининг мазмунини такомиллаштиришга, рақамли бошқарув соҳасида услубий базани ривожлантиришга ва юридик йўналиш талабалари академик компетенцияларини кенгайтиришга ёрдам берди.