Мухидова Зулфия Шабзаловнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Мураккабгулдошлар оиласининг айрим ўсимликларини терпеноидлари ва улар асосида қишлоқ хўжалиги препаратларини яратиш”, 02.00.10 – Биоорганик кимё (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2019.2.PhD/К203.
Илмий раҳбар: Закиров Салаҳутдин Ҳашимович, кимё фанлари номзоди, доцент.
Диссертасия бажарилган муассасалар номи: Ўсимлик моддалари кимёси институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, PhD.03/2025.27.12.K.10.06.
Расмий оппонентлар: Абдулладжанова Нодира Гуломжановна, кимё фанлари доктори, профессор; Жалолов Иқболжон Жалолович, кимё фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: Artemisia ва Jurinea туркуми айрим ўсимликларини сесквитерпен лактонларини фитокимёвий оʻрганиш, ажратиб олинган бирикмаларни кимёвий тузилишини ҳамда индивидуал ва лактонлар йиғиндисини пестицидлик фаоллигини  аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
биринчи маротаба J. suffruticosa ва J. kokanica ўсимликларидан 7 та сесквитерпен лактон ажратиб олинган ҳамда янги тузилишли 2 та сесквитерпен лактонлари аниқланган;
илк бор Jurinea туркуми ўсимликларидан хлор сақловчи гваянолид акроптилин ва гермакранолид кницин ажратиб олинган, тузилиши ва кимёвий хоссалари аниқланган;
Artemisia absinthium ўсимлигидан 6 та сесквитерпен лактон ажратиб олинган, улардан биттаси янги тузилишли лактон спеcтрал маълумотлар асосида исботланган;
Artemisia tenuisecta ва Artemisia leucodes ўсимлик экстрактидан α-сантонин, β-сантонин, леукомизин, аустрицин сесквитерпен лактонлари сифат ва миқдори юқори самаларали суюқлик хроматографияси ёрдамида аниқланган;
Астераcеае оиласига мансуб 22 тур ўсимликларни алкалоидлари аниқланган, уларни натив эмаслиги ва лактонларни экзотциклик метилен гуруҳига аммиак бирикиши натижасида иккиламчи маҳсулотлар ҳосил бўлиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Мураккабгулдошлар оиласининг айрим ўсимликларини терпеноидлари ва улар асосида қишлоқ хўжалиги препаратларини яратиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
индивидуал лактонлар a- ва b-сантонинлар, леукомизин, аустрицин, леукомизин, аустрицин аралашмаси ҳамда “Рисолид” препарати Шоличилик илмий тадқиқот институти амалиётига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2022-йил 30-сентябрдаги ИАП 07090 сонли ихтиро патенти; Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 8-майдаги 05/06-04-475-сонли маълумотномаси). Натижада, шоли етиштиришда уруғни униб чиқиши, ўсимликни ўсиши, ривожланишига ва ҳосилдорлиги назоратга нисбатан 11-14 с/га кўп ҳосил олиш имконини берган;
табиий ўстирувчи “Рисолид” воситаси – шоличиликда яққол ўстирувчи ҳоссалари аниқланган ва Тошкент вилоятининг Ўрта чирчиқ туманидаги Шоличилик илмий-тадқиқот институтининг 5,0 гектар дала майдонида амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 8-майдаги 05/06-04-475-сонли маълумотномаси). Натижада, 1,0 гектар майдондаги шолидан 4,49 млн. сўмлик иқтисодий самарадорликка эришиш имконини берган.