Мустафаев Ойбек Ширинбоевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Йиғимдан кейинги етилиш даврида буғдой донини сақлашнинг рационал режимларини ишлаб чиқиш”, 02.00.17 - Қишлоқ хўжалик ва озиқ-овқат маҳсулотларига ишлов бериш, сақлаш ҳамда қайта ишлаш технологиялари ва биотехнологиялари (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Т3136.
Илмий раҳбар: Джахангирова Гулноза Зинатуллаевна, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассасалар номи, ИК рақами: Тошкент кимё-технология институти, DSc.03/2025.27.12.Т.42.01.
Расмий оппонентлар: Баракаев Нусрат Раджабович, техника фанлари доктори, профессор; Нормахматов Рўзибой Нормахматович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот номи: Тошкент давлат аграр университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: йиғимдан кейинги пишиб етилиш даврида очиқ ва ёпиқ омборларда сақланаётган буғдой дон уюмлари микрофлорасининг ўзгаришини қиёсий таҳлил этишдан иборат иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор қуруқ ва иссиқ иқлим шароитида буғдой донини ўрим йиғимдан кейинги пишиб етилиш даврида очиқ омборларда сақлаш, унинг сифат ва миқдор йўқотишларини минималлаштириш имкониятини бермаслиги олиб борилган тадқиқотлардан таҳлил қилинган; ўрим йиғимдан кейинги пишиб етилиш даврида буғдой дони микрофлорасидаги ачитқи замбуруғлари ва КҲҚМАФАнМларнинг ёпиқ омбордаги миқдори (9х105 КҲҚБ/г ва 3,8х107 КҲҚБ/г) корхонанинг очиқ ҳудудидаги (12х105 ва 5х107 КҲҚБ/г) ҳамда очиқ омбордагига (12х105 ва 4х107 КҲҚБ/г) нисбатан ишонарли даражада кам бўлиши аниқланган;
турли омборларда сақланган буғдой дони ва ундан тортилган ун ҳамда кепакдаги спора ҳосил қилувчи бактериялар миқдори очиқ омборда ва тегирмон ҳудудининг очиқ майдонида сақланган буғдой дон намуналарида ёпиқ омборларда сақланган намуналарга нисбатан мос равишда донда 2,81-3,29, унда 1,61-1,77, майда кепакда 2,26-2,82, йирик кепакда 3,72-4,1 мартагача юқори бўлиши аниқланган;
ёпиқ омборда сақланган буғдой дони намунасидан тортилган ундан тайёрланган нон ҳажми бошқаларига нисбатан мос равишда 30-40 см3 га, солиштирма ҳажми 0,21-0,28 г/см3 га, мағиз ғоваклиги 2 % га, ва нон сифати органолептик баҳосининг 3-4 баллга ортиши исботланган;
тегирмон ҳудудидаги очиқ майдонда сақланган буғдой донидан тортилган ундан ишлаб чиқарилган нон намуналари мағзининг 36 соат сақлангандаги суюқланиш фаоллиги очиқ ҳамда ёпиқ омборларда сақланган намуналарга нисбатан мос равишда 8-16 % гача ортиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Пишиб етилиш даврида очиқ омборда сақланаётган дон микрофлорасини тадқиқот этиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
буғдой дони, уни ва кепагининг микробиологик ифлосланишига ҳамда нон маҳсулотлари сифатига ва эскириш жараёнига буғдой донини ўрим йиғимдан кейинги пишиб етилиш даврида турли шароитлардаги омборларда сақлаш технологияси “Дон халқ ризқи” АЖ нинг «2025-2026 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалар рўйхати»га киритилган (Озиқ-овқат саноати» уюшмасинингнинг 2025 йил 12 апрелдаги 10-1-11/49-511-сон маълумотномаси). Натижада, ачитқи замбуруғлари ва КҲҚМАФАнМ ҳар иккала ҳолат бўйича олинган натижалар ёпиқ омборда ўсган микроорганизмлар (9х105 КҲҚБ/г ва 3,8х107 КҲҚБ/г) миқдори корхонанинг очиқ ҳудуди (12х105 ва 5,1х107 КҲҚБ/г) ҳамда очиқ омбор (12х105 ва 4,2х107 КҲҚБ/г) параметрларидан ишонарли даражада камайтириш имконини беради;
қурук иқлим шароитида етиштирилган маҳаллий буғдой дон намуналарининг турли шароитлардаги омборларда сақланишининг нон маҳсулотлари сифатини ошириш ва эскириш жараёнлаштириш технологияси “Покиза нон плус” МЧЖнинг «2025-2026 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалар рўйхати»га киритилган «Озиқ-овқат саноати» уюшмасинингнинг 2025 йил 12 апрелдаги 10-1-11/49-511-сон маълумотномаси). Натижада, ёпиқ омборда сақланган намунадан тортилган ундан ишлаб чиқарилган нон ҳажми бошқаларига нисбатан мос равишда 40-50 см3 га, солиштирма ҳажми 0,18-0,23 г/см3 га, мағиз ғоваклиги 4-5 % га, ва нон сифати органолептик баҳосининг 4-5 баллга ошириш имконини беради.