Buranbaeva Shoira Rustamovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi):
“Raqamli transformatsiya sharoitida energetika korxonalarining moliyaviy barqarorligini ta’minlash mexanizmlarini takomillashtirish”, 08.00.07 – “Moliya, pul muomalasi va kredit”
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.PhD/Iqt5728
Ilmiy rahbar: Xusanov Qaxramon Nishonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti huzuridagi “O‘zbekiston iqtisodiyoti rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari” ilmiy-tadqiqot markazi
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent kimyo-texnologiya instituti, DSc.03/2026.31.01.I.42.02
Rasmiy opponentlar: Gaibnazarova Zumrat Talatovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Xudoyorov Oybek Odilovichlar, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Toshkent Xalqaro Universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi iqtisodiyotni raqamli transformatsiya qilish sharoitida energetika korxonalarining moliyaviy barqarorligini ta’minlash mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan yondashuvlar va amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
moliyaviy, texnologik va tashkiliy instrumentlarni integral uyg‘unlashtirishga asoslangan hamda raqamli transformatsiya sharoitida investision bosqichdan monetizatsiya bosqichiga izchil o‘tishni iqtisodiy samaradorlikni aniq o‘lchash mexanizmlari bilan bog‘lovchi, rentabellik, likvidlik, qarz yuki, hisob siyosatining raqamlashuv darajasi va xodimlar kompetensiyasini qamrab olgan barqaror rivojlanishning strategik indikatorlar tizimi taklif etilgan;
ASKUE, SCADA, ERP, Big Data va BI texnologiyalarini yagona raqamli muhitda integratsiya qilish asosida texnik ma’lumotlarni moliyaviy hisob-kitoblar bilan sinxronlashtiruvchi, byudjet prognozlari aniqligini oshiradigan, moliyaviy ko‘rsatkichlarni real vaqt rejimida monitoring qilish imkonini beruvchi integratsiyalashgan boshqaruv mexanizmi taklif etilgan;
risklarni boshqarish va ichki nazorat tizimini takomillashtirish muhim element sifatida moliyaviy, operatsiyaviy va kiberxavflar bo‘yicha ma’lumotlarni to‘plash va tahlil qilish imkonini beruvchi raqamli komplaens markazi hamda Risk Monitoring & Alert platformasi konsepsiyasi asoslangan;
korxona barqarorligini raqamli boshqarish tizimlarini yagona qaror qabul qilish fazasiga birlashtirish asosida daromad va to‘lovlarni operativ prognoz qilish, texnologik yo‘qotishlarni nazorat qilish hamda likvidlik va investisiya samaradorligini real vaqtda boshqarish imkonini beruvchi integratsiyalangan model taklif qilingan;
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Olingan ilmiy tadqiqotlar asosida energetika sanoati korxonalarining moliyaviy barqarorligini oshirish bo‘yicha quyidagi yo‘nalishlar shakllantirilgan:
moliyaviy, texnologik va tashkilotchilik instrumentlarni integral moliyaviy, texnologik va tashkiliy instrumentlarni integral uyg‘unlashtirishga asoslangan hamda raqamli transformatsiya sharoitida investision bosqichdan monetizatsiya bosqichiga izchil o‘tishni iqtisodiy samaradorlikni aniq o‘lchash mexanizmlari bilan bog‘lovchi, rentabellik, likvidlik, qarz yuki, hisob siyosatining raqamlashuv darajasi va xodimlar kompetensiyasini qamrab olgan barqaror rivojlanishning strategik indikatorlar tizimiga doir taklif Hududiy elektr tarmoqlari aksiyadorlik jamiyatining strategik rivojlanish yo‘nalishlarini shakllantirishda qo‘llanilgan (Hududiy elektr tarmoqlari aksiyadorlik jamiyatining 2026-yil 9-yanvardagi №01-05-20/7-son ma’lumotnomasi). Natijada, 2024-yil holati bo‘yicha Hududiy elektr tarmoqlari korxonasining jami aktivlari 30,5 trln so‘mni tashkil etgan, joriy likvidlik koeffisienti 1,71 ga teng bo‘lgan, biroq o‘z kapitali rentabelligi salbiy ko‘rsatkichni saqlab qolishi korxonada raqamli transformatsiya jarayonlarini investisiya bosqichidan monetizatsiya bosqichiga o‘tishni taqazo qilgan;
ASKUE, SCADA, ERP, Big Data va BI texnologiyalarini yagona raqamli muhitda integratsiya qilish asosida texnik ma’lumotlarni moliyaviy hisob-kitoblar bilan sinxronlashtiruvchi, byudjet prognozlari aniqligini oshiradigan, moliyaviy ko‘rsatkichlarni real vaqt rejimida monitoring qilish imkonini beruvchi integratsiyalashgan boshqaruv mexanizmiga doir taklifi Hududiy elektr tarmoqlari aksiyadorlik jamiyati faoliyatida tatbiq etilgan (Hududiy elektr tarmoqlari aksiyadorlik jamiyatining 2026-yil 9-yanvardagi №01-05-20/7-son ma’lumotnomasi). Natijada, byudjet prognozlashtirish aniqligi 4,5–5,0 mlrd so‘mga oshirilgan hamda kassa uzilishlari 3–3,5 mlrd so‘mga qisqartirilgan;
risklarni boshqarish va ichki nazorat tizimini takomillashtirish muhim element sifatida moliyaviy, operatsiyaviy va kiberxavflar bo‘yicha ma’lumotlarni to‘plash va tahlil qilish imkonini beruvchi raqamli komplaens markazi hamda Risk Monitoring & Alert platformasi konsepsiyasiga doir taklifi Hududiy elektr tarmoqlari aksiyadorlik jamiyati faoliyatida sinovdan o‘tkazilgan (Hududiy elektr tarmoqlari aksiyadorlik jamiyatining 2026-yil 9-yanvardagi №01-05-20/7-son ma’lumotnomasi). Natijada, bu korxonaning investision jozibadorligini oshirishga xizmat qilgan holda moliyaviy yo‘qotishlar ehtimolini 15–20 foizga kamaytirish imkonini bergan bo‘lib, bu taxminan 200–250 mln so‘m miqdoridagi tejamkorlikka to‘g‘ri kelgan;
korxona barqarorligini raqamli boshqarish tizimlarini yagona qaror qabul qilish fazasiga birlashtirish asosida daromad va to‘lovlarni operativ prognoz qilish, texnologik yo‘qotishlarni nazorat qilish hamda likvidlik va investisiya samaradorligini real vaqtda boshqarish imkonini beruvchi integratsiyalangan modelga doir taklifi Hududiy elektr tarmoqlari aksiyadorlik jamiyati boshqaruv amaliyotida joriy etilgan (Hududiy elektr tarmoqlari aksiyadorlik jamiyatining 2026-yil 9-yanvardagi №01-05-20/7-son ma’lumotnomasi). Natijada, yillik umumiy iqtisodiy samaradorlik qiymati taxminan 2,5 trln so‘mni tashkil etgan, aktivlar rentabelligi 1,5–1,6 foizga oshgan, likvidlik darajasi 1,88 gacha ko‘tarilgan hamda elektr energiyasi yo‘qotishlari 5–6 foizgacha qisqartirilgan.
