Нурова Гулнора Нутфуллоевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: “Минтақа иқтисодиётини диверсификациялаш ва унда таркибий ислоҳотларни чуқурлаштириш йўналишлари”, 08.00.12 – Минтақавий иқтисодиёт (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/Iqt5839.
Илмий раҳбар: Абдуллоев Аслиддин Жунайдуллоевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.I.08.03
Расмий оппонентлар: Ибрагимов Нутфилло Салимович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Бобоев Акмал Чориевич, иқтисодиёт фанлари номзоди, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Минтақа иқтисодиётини диверсификациялаш ва унда таркибий ислоҳотларни чуқурлаштириш йўналишларини белгилашга қаратилган илмий таклифлар ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
аҳоли жон бошига ЯИМ ва ЯҲМ ҳамда иқтисодиёт тармоқларининг диверсификациясини аниқлаштиришда ҳудудлар иқтисодиётининг ривожланиш траекториясининг кетма-кетлиги бирламчи ихтисослашуви (ИИС - Инитиал Инеффеcтиве Спеcиалисатион) – соҳаларга хос диверсификация (ССД – Сеcтор-Спеcифиc Диверсифиcатион) – қайта ихтисослашув (ЭРС – Эффеcтиве РеСпесиализатион) даражаларидан иборат У-шаклда (У-шапед) бўлиши асосланган;
ҳудуд иқтисодиётининг диверсификацияланганлик даражасини аниқлашда индекс кўрсаткичларининг корреляция коеффициентлари матрицаси таҳлилига асосланувчи Жини индекси (ГИНИ Индех)дан фойдаланиш мақсадга мувофиқлиги ҳамда унинг миқдори Ўзбекистон учун ўртача 0,38 га етганда ҳудудлар учун энг мақбул бўлиши асосланган;
ҳудудни самарали ривожлантиришнинг потенсиал драйверларини аниқлашда аҳоли даромадларининг зарурий миқдори 6 500 - 7 200 АҚШ долларига етганда ҳудуд иқтисодиёти диверсификациясининг юқори даражаси таъминланиши асосланган;
Янги Ўзбекистонда иқтисодиётнинг таркибий ислоҳотларини чуқурлаштириш ва юқори диверсификация даражасига эришишнинг 2025 – 2030-йилларга мўлжалланган прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Янги Ўзбекистонда минтақа иқтисодиётини диверсификациялаш ва унда таркибий ислоҳотларни чуқурлаштириш йўналишлари борасида ишлаб чиқилган таклифлар асосида:
аҳоли жон бошига ЯИ(Ҳ)М ва иқтисодиёт тармоқларининг диверсификациясини аниқлаштириш ёндашуви кенг кўламли статистик маълумотлар таҳлили асосида ҳудудлар иқтисодиётининг ривожланиш траекториясининг бирламчи (самарасиз) ихтисослашуви (ИИС - Инитиал Инеффеcтиве Спеcиалисатион) – тармоқларга хос диверсификация (ССД - Сеcтор-Спеcифиc Диверсифиcатион) – (самарали) қайта ихтисослашув (ЭРС – Эффеcтиве РеСпесиализатион) кетма-кетлигидан иборат У-шаклдаги (У-шапед) консепсияси асосида такомиллаштириш бўйича таклифдан “Минтақавий иқтисодиёт” номли дарсликни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 27-мартдаги 68-сонли буйруғи, рўйхатга олиш рақами 68-621 сонли гувоҳнома). Ушбу таклифни амалиётга жорий этиш орқали Иқтисодиёт (тармоқлар ва соҳалар бўйича) таълим йўналиши талабаларида минтақа иқтисодиётининг ривожланиш траекториясини белгилашда ҳудуднинг ўз ресурсларидан оқилона фойдаланиш, ички салоҳиятни ошириш ва ҳудудларнинг драйвер соҳаларини аниқлаш бўйича билим ва кўникмалар шакллантиришга эришилган;
ҳудуд иқтисодиётининг диверсификацияланганлик даражасини аниқлаш услубиётини ҳисоблашда қўлланиладиган индекс кўрсаткичларининг корреляция коеффициентлари матрицаси таҳлили асосида жини индекси (ГИНИ Индех) имкониятларидан фойдаланишга устуворлик бериш асосида такомиллаштириш бўйича таклифдан “Минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантириш” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 6-сентябрдаги 333-сонли буйруғи, рўйхатга олиш рақами 333-378 сонли гувоҳнома). Натижада, Иқтисодиёт (тармоқлар ва соҳалар бўйича) ҳамда Рақамли иқтисодиёт таълим йўналишлари талабаларида ҳудудлар иқтисодиётининг диверсификациялашув даражасини аниқлаш бўйича услубий ёндашувлар бўйича билим ва кўникмаларни шакллантиришга эришилган;
ҳудудни самарали ривожлантиришнинг потенсиал драйверларини аниқлашда аҳоли даромадларининг зарурий миқдори 6 500 -7 200 АҚШ долларига етганда ҳудуд иқтисодиёти диверсификациясининг юқори даражаси таъминланиши таклифидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 11-сентябрдаги “Ўзбекистон-2030” стратегияси тўғрисида”ги ПФ-158-сон Фармонининг 1-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон-2030” стратегиясининг 10 ва 48-мақсадларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатасининг 2025-йил 1-ноябрдаги 03-19-12444-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида иқтисодий ҳудудлар учун нисбатан самарали драйвер соҳа ва фаолият турларини аниқлашда асос бўлиб хизмат қилади ҳамда самарали ихтисослашув имкониятларини беради;
Янги Ўзбекистонда иқтисодиётнинг таркибий ислоҳотларини чуқурлаштириш ва юқори диверсификация даражасига эришишнинг 2025 – 2030-йилларга мўлжалланган прогноз кўрсаткичлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 30-январдаги “Ўзбекистон - 2030” стратегиясини “Атроф-муҳитни асраш ва “яшил иқтисодиёт” йилида амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида”ги ПФ-16-сон Фармонининг 6-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон - 2030” стратегияси Барқарор иқтисодий ўсиш орқали аҳоли фаровонлигини таъминлаш йўналиши бўйича 2025-йилга мўлжалланган Мақсадли Кўрсаткичларнинг 48-мақсад бўйича кўрсаткичларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатасининг 2025-йил 1-ноябрдаги 03-19-12444-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифдан Бухоро вилояти ва Ўзбекистон ҳудудлари бўйлаб ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг истиқболга мўлжалланган дастурларини ишлаб чиқишда фойдаланилади.
