Ядгаров Шерзод Абдуллаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ирригация тизими магистрал каналларидаги сув ресурсларини оптимал бошқариш (Дўстлик канали мисолида)”, 05.01.02 – Тизимли таҳлил, бошқарув ва ахборотни қайта ишлаш (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2023.4.PhD/Т4164.
Илмий раҳбар: Утеулиев Ниетбай Утеулиевич, физика-математика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи PhD.03/2025.27.12.Т.09.06 рақамли илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Каландаров Палван Искандарович, Техника фанлари доктори, профессор.
Каршиев Хусан Беркинбаевич, Техника фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ирригация тизими магистрал каналларидаги сув ресурсларини беқарор ҳаракатининг математик моделларини такомиллаштириш, сифат мезонлари ва алгоритмларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
йирик магистрал каналлардаги сув ресурсларини беқарор ҳаракатини оптимал бошқаришнинг сифат мезонларини тадқиқ қилинган ҳамда математик модели Хевисайд ва Диракнинг делта функсиялари асосида такомиллаштирилган;
йирик магистрал каналлардаги сув ресурсларини бошқаришда оптимал қарорлар қабул қилишнинг зарурий шарти Понтрягин максимум принципига асосланиб ишлаб чиқилган;
йирик магистрал каналларда сув ресурсларини самарали тақсимлаш учун оқимнинг детерменистик моделлари ва оптимал бошқарув масаласининг зарурий шартлари асосида градиент проексиялар усули алгоритми такомиллаштирилган;
Дўстлик магистрал каналидаги сув ресурсларини тақсимлаш жараёнидаги гидравлик ва бошқарув омилларини ҳисобга олган ҳолда, чекли айирмалар усулига асосланган сонли ечиш алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Йирик магистрал каналлардаги сув ресурсларини оптимал бошқариш бўйича олинган натижалар асосида:
йирик магистрал каналлардаги сув ресурсларини беқарор ҳаракатини оптимал бошқаришнинг сифат мезонларини тадқиқ қилинган ҳамда математик модели Хевисайд ва Диракнинг делта функсиялари асосида такомиллаштирилган алгоритми ҳамда йирик магистрал каналлардаги сув ресурсларини бошқаришда оптимал қарорлар қабул қилишнинг зарурий шарти Понтрягин максимум принципига асосланиб ишлаб чиқилган дастурий воситаси Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги Қорақалпогʻистон Республикаси Нукус тумани “Сув етказиб бериш хизмати” давлат муассаса обектларига жорий қилинган (Қорақалпогʻистон Республикаси Сув хоʻжалиги вазирлигининг 2025-йил 27-декабрдаги 03/09-3-911-сонли маълумотномаси). Натижада ирригация тизими каналларида сув тақсимлашни оптимал бошқаришда сув ресурсларини йўқолишлари 3-5% гача камайтириш ҳисобига экин майдонларининг вақтида суғориш самарадорлигини ошириш имкониятини берган;
йирик магистрал каналларда сув ресурсларини самарали тақсимлаш учун оқимнинг детерменистик моделлари ва оптимал бошқарув масаласининг зарурий шартлари асосида градиент проексиялар алгоритми ҳамда Дўстлик магистрал каналидаги сув ресурсларини тақсимлаш жараёнидаги гидравлик ва бошқарув омилларини ҳисобга олган ҳолда, чекли айирмалар усулига асосланган сонли ечиш алгоритми асосида ишлаб чиқилган дастурий восита Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги “Қуwаниш жарма” ирригация тизими бошқармаси обектларига жорий қилинган (Қорақалпогʻистон Республикаси Сув хоʻжалиги вазирлигининг 2025-йил 27-декабрдаги 03/09-3-911-сонли маълумотномаси). Натижада ишлаб чиқилган алгоритмлар каналларнинг сув чиқарувчи гидротехник иншоотларининг иш самарадорлигини 10%га ошириш имкониятини берган.