Джураева Соҳиба Барат қизининг
Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси
ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Тарбиявий машғулотлар жараёнида кар ва заиф эшитувчи ўқувчиларнинг эшитиш идрокини ривожлантириш методикаси”, 13.00.03 – Махсус педагогика.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.3.PhD/Ped8401
Диссертация бажарилган муассаса номи: Чирчиқ давлат педагогика университети.
Илмий раҳбар: Хайдарова Маҳлиё Хабибуллаевна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса, ИК рақами: Чирчиқ давлат педагогика университети, PhD.01/2025.27.12. Ped.04.03
Расмий оппонентлар: Шарофутдинова Раънохон Шавкатовна, педагогика фанлари доктори (DSc), доцент; Эгамбердиева Нигора Азизовна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Тошкент Кимё халқаро университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади кар ва заиф эшитувчи бошланғич синф ўқувчиларининг эшитиш идрокини тарбиявий машғулотлар жараёнида ривожлантириш методикасини такомиллаштириш иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кар ва заиф эшитувчи бошланғич синф ўқувчиларининг эшитиш идрокини ривожлантиришда тарбиявий машғулотларнинг комплекс методик имкониятлари ўқувчиларда эшитиш чегарасининг персонал диагностикани мултисенсор таъсир муҳитида “яқиндан узоққа” динамикасида қўллаш асосида аниқлаштирилган;
кар ва заиф эшитувчи бошланғич синф ўқувчилари эшитиш идрокини ривожлантиришнинг функсионал-методик модели коррексион-компенсацион ва интеграл тамойилларга асосланган 3 позиция (эшитиш, эшитиш-кўриш, карточка-жест)ли методик тизимни аудио-визуал-тактил кинестетик интервалларда сенсомотор эшитув реакцияси динамикасига кўра оптималлаштириш асосида такомиллаштирилган;
тарбиявий машғулотларда ўқувчилар эшитиш идрокини ривожлантириш технологиялари эшитиш+лабдан ўқишга мотивацияловчи адаптив луғатнинг акустик-ритмик машқлар билан овоз+нафас+диксия параллелида интеграллашувини индивидуал ривожланиш харитаси қайдларига кўра таъминлаш асосида такомиллаштирилган;
тарбиявий машғулотларда ўқувчилар эшитиш идрокини ривожлантиришнинг дидактик таъминоти фонетик, лексик, грамматик коррексияда ўқувчиларнинг эшитув-нутқий фаолияти аудиологик таснифга кўра нутқий акселератор хусусиятлари билан тўғри пропорсионал эканлигини кўрсатиб бериш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кар ва заиф эшитувчи бошланғич синф ўқувчилари эшитиш идрокини тарбиявий машғулотлар жараёнида ривожлантириш методикасини такомиллаштиришга оид тадқиқот натижалари асосида:
кар ва заиф эшитувчи бошланғич синф ўқувчиларининг эшитиш идрокини ривожлантиришда тарбиявий машғулотларнинг комплекс методик имкониятлари ўқувчиларда эшитиш чегарасининг персонал диагностикани мултисенсор таъсир муҳитида “яқиндан узоққа” динамикасида қўллашга оид таклифлари “Махсус педагогикада тадқиқот-тажрибалар” ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Олий таълим фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 9-июл 258-сонли буйруғига асосан тасдиқланган 844215-сонли гувоҳнома). Натижада, эшитишида нуқсони бўлган болалар эшитув-нутқий фаолиятини сенсомотор муҳитда ривожлантиришнинг дидактик таъминоти такомиллаштирилган;
кар ва заиф эшитувчи бошланғич синф ўқувчилари эшитиш идрокини ривожлантиришнинг функсионал-методик модели коррексион-компенсацион ва интеграл тамойилларга асосланган 3 позиция (эшитиш, эшитиш-кўриш, карточка-жест)ли методик тизимни аудио-визуал-тактил кинестетик интерваллларда сенсомотор эшитув реакцияси динамикасига кўра оптималлаштиришга оид таклифлари Жиззах, Тошкент, Андижон вилоятларининг ихтисослаштирилган давлат таълим муассасалари амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси ўқувчиларни касб-ҳунарга йўналтириш ва психологик-педагогик Республика ташхис марказининг 2026-йил 29-январдаги 01/10-01-40-сон маълумотномаси). Натижада, бошланғич синф кар ва заиф эшитувчи ўқувчиларининг эшитув-нутқий тажрибаларини ривожлантиришда акустик, аудиокинестетик, визуалкинестетик, тактилкинестетик, сенсомотор интегратив машқлар тизимидан фойдаланишнинг методик таъминотига эришилган;
тарбиявий машғулотларда ўқувчилар эшитиш идрокини ривожлантириш технологиялари эшитиш+лабдан ўқишга мотивацияловчи адаптив луғатнинг акустик-ритмик машқлар билан нафас+овоз+диксия параллелида интеграллашувини индивидуал ривожланиш харитаси қайдларига кўра таъминлашга доир тавсиялари “Сурдопедагогика” номли дарслик мазмунига сингдирилган (Олий таълим, фан ва инновацийалар вазирлигининг 2026-йил 4-майдаги № 9299-3069-ф841-б1аа-4508-8323-2675-сонли маълумотномаси). Натижада, бошланғич синф ўқувчиларининг эшитиш идрокини ривожлантиришга оид технологияларни кенг оммалаштиришга эришилган.