Азаматова Гулноза Суннатовна
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Немис ва ўзбек тилларида сон категориясининг қиёсий таҳлили”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Fil3815
Илмий раҳбар: Мирзаев Ибодулла Камолович, филология фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат чет тиллар институти, PhD.03/2025.27.12.Fil.37.02
Расмий оппонентлар: Бегматов Мухтор Бегматович, филология фанлари номзоди, профессор; Рўзиев Яраш Бозорович, филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади немис ва ўзбек тилларидаги сон категориясининг таҳлили, уларнинг оʻзига хосликлари ва фарқларини очиб беришдан иборат, бу эса лингвистик билимларни кенгайтириш ва қиёсий лингвистика соҳасига янги ёндашувларни таклиф қилишни коʻзда тутади.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўзбек тилининг агглутинатив ва немис тилининг флектив хусусиятлари ҳисобга олинган ҳолда, ушбу тадқиқотда сон категориясининг морфологик, лексик ва синтактик усуллари қиёсий-лингвистик ёндашув асосида тизимли равишда далилланган;
ўзбек тилидаги “бир” ва немис тилидаги “эин” бирликларининг артикл, олмош, сон ва услубий кўмакчи сифатидаги грамматик-семантик вазифаларининг таҳлили асосида, уларнинг контекстга кўра маъно ўзгариши ва фразеологик бирликлар таркибидаги ўзига хос жиҳатлари илмий асосланган;
сон бирликларининг немис ва ўзбек тилларида фразеологик восита сифатида ишлатилиш хусусиятлари қиёсий тадқиқи асосида, уларнинг миллий-маданий тафаккурда образ яратишдаги роли, метафорик юкламаси ҳамда нутқдаги функсионал кўлами аниқланган;
немис ва ўзбек тилларида нумерализация ҳамда денумерализация ҳодисаларининг лингвистик трансформация орқали амалга ошиш механизмлари фарқланиб, бу тилнинг морфологик типига бевосита боғлиқлиги илмий жиҳатдан далилланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқот жараёнида ишлаб чиқилган услубий ва амалий таклифлар асосида:
ўзбек тилининг агглутинатив ва немис тилининг флектив хусусиятлари ҳисобга олинган ҳолда, сон категориясининг морфологик, лексик ва синтактик даражадаги ифодаланиш усулларининг қиёсий-лингвистик таҳлили материаллар асосидаги хулосалардан ЎзРФА ҚҚБ Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институти томонидан 2017-2020-йилларда бажарилган ФЗ-2016-0908165532 рақамли “Қорақалпоқ тилининг янги алфавити ва имло қоидаларига мувофиқ она тили ва адабиётини ривожлантириш методикаси” мавзусида бажарилган фундаментал лойиҳада фойдаланилган (Т.Н.Қори Ниёзий номидаги Педагогика фанлари илмий тадқиқот институти Қорақалпоғистон филиали 2024-йил 9-июлдаги 284/1-сонли маълумотномаси). Натижада, фундаментал лойиҳа доирасида тайёрланган методологик ёндашувлар асосида сон категорияснинг морфологик, қиёсий, умумий-лексик тизимдаги ўрнини белгилаш матн ва тилшунослик ҳақидаги олиб борилган тадқиқотларнинг илмий савиясини оширишга ёрдам берган;
ўзбек тилидаги “бир” ва немис тилидаги “эин” бирликларининг артикл, олмош, сон ва услубий кўмакчи сифатидаги грамматик-семантик вазифалари таҳлил қилиниб, уларнинг контекстга кўра маъно ўзгариши ва фразеологик бирликлар таркибидаги ўзига хос жиҳатлари илмий асосланганлиги ҳақидаги хулосалардан 2024-йилларда Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таʼлим ва тараққиёт”, “Миллат ва маʼнавият” эшиттиришлари навбатдаги сонининг ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган. (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканали давлат муассасининг 2024-йил 20-январдаги 26-36-938-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу радиоешиттириш мазмунан такомиллаштирилиб, илмий маълумотлар билан бойитилишига эришилган. Диссертацияда илгари сурилган муҳим илмий-ижодий аҳамиятга эга бўлган таклиф ва тавсиялардан телерадиокомпаниянинг кўрсатув ва эшиттиришларини тайёрлашга хизмат қилган;
сон бирликларининг немис ва ўзбек тилларида фразеологик восита сифатида ишлатилиш хусусиятлари қиёсий таҳлил қилиниб, уларнинг миллий-маданий тафаккурдаги образ яратишдаги роли, метафорик юкламаси ҳамда нутқдаги функсионал кўлами аниқланганлиги ҳақидаги хулосалардан Бухоро давлат университетида амалга оширилаётган Ўзбекистон АҚШ 2020-2022-йилларга мўлжалланган “ACCESS MICROSCHOLORSHIP PROGRAMM” дастурида фойдаланилган (Бухоро давлат университетининг 2025-йил 8-сентябрдаги 06-01-06-57-сон маълумотномаси). Натижада, тил ўрганувчиларнинг билимларини тизимли ривожлантириш, немис ва ўзбек тилларидаги сон категориясининг фразеологик восита сифатига қўлланилишга доир эришилган илмий натижалар икки мамлакат маълумотлар базасини қиёсий ишлаб чиқиш ва шакллантириш такомиллаштирилган;
нумерализация ва денумерализация ҳодисаларининг немис ва ўзбек ҳодисаларининг лингвистик трансформация орқали амалга ошиш механизмлар қўлланилиши бўйича тизимлаштирилган материаллар таржимаси илмий жиҳатдан ёритилганлиги ҳақидаги хулосалардан 2022-2024-йилларда амалга оширилган № ИЛ-402104209 рақамли “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” номли инноватион грант лойиҳасини амалга оширишда фойдаланилди. (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-тил 15-мартдаги 01/4-948-сонли маълумотномаси). Натижада, лойиҳа доирасида шакллантирилган электрон платформада немис ва ўзбек тилларида сон категориясини автоматик таржима қилинишига хизмат қилувчи дастурлар яратиш учун хизмат қилишга эришилган.