Яхяев Абдулла Абдужабборовичнинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи): “Ўзбекистон меъморий ёдгорликларини таъмирлаш, уларнинг муҳофаза ҳудудини аниқлаш амалиёти ва методологияси”, 18.00.01-Архитектура назарияси ва тарихи. Архитектура ёдгорликларини таъмирлаш ва тиклаш (архитектура).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.2.DSc/А15. 
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Қорақалпоқ давлат университети.
Илмий маслаҳатчи: Маматмусаев Тохир Шайдулович, архитектура фанлари доктори (DSc), профессор. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Қорақалпоқ давлат университети ҳузуридаги PhD.03/2025.27.12.А.04.01 рақамли илмий кенгаш асосидаги Бир марталик илмий кенгаш. 
Расмий оппонентлар: Зияев Абдуманноп Абдурахимович, архитектура фанлари доктори, профессор; Султанова Дилшода Намазовна, архитектура фанлари доктори, профессор; Кошанов Бахитбай Абдикеримович, тарих фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Камолиддин Беҳзод номидаги Миллий рассомлик ва дизайн институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади меъморий ёдгорликларни таъмирлаш усуллари ва тамойилларини баҳолаш орқали уларни таъмирлаш, муҳофаза ҳудудларини аниқлаш амалиёти ва методологиясини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
таъмир лойиҳалари бир ёки икки босқичли таркибда бўлиши, жумладан бир босқичли таъмир лойиҳалари асосан мураккаб муаммолари мавжуд бўлмаган, асл ҳолати исботланган, техник ҳолати, меъморий ечимлари муаммо туғдирмайдиган обидалар учун, икки босқичли таъмир лойиҳалари асосан кўп қисмли, муаммоли ёдгорликларни таъмирлаш учун қўлланилиши далилланган;
меъморий ёдгорликларнинг муҳофаза майдонларини илмий асосда шакллантиришда ҳар бир маданий мерос объектининг ўзига хос тарихий-шаҳарсозлик, меъморий, ижтимоий-иқтисодий омилларини, уларнинг муҳофаза ҳудудини аниқлашдаги таъсирини тўғри баҳолаш ва шу ҳудудга мос келадиган самарадор фаолиятни белгилаш асосида ташкил этиш мақсадга мувофиқлиги исботланган;
маданий мерос объектларини янги функсияларга мослаштириш лойиҳалари ХХ асрнинг 2-ярмидан бошланганлиги аниқланиб, Бухоро шаҳридаги Мехтар Амбар кўчасида жойлашган турар-жой биноси ҳудудидан чиққан ҳаммомни (ХВИ аср) консервация қилиш ҳамда археология музейига айлантириш ва атроф ҳудудини меҳмонхонага мослаштириш лойиҳа таклифи ишлаб чиқилган;
меъморий ёдгорликларни таъмирлаш методологияси илмий - тариҳий ёндашув, консервация (қотириш) ёндашуви, реставрация ёндашуви, реконструксия (қайта тиклаш)га чекланган муносабат, миллий ва халқаро меъёрлар асосида ёндашув, замонавий технологиялар билан уйғунлаштириш каби тамойилларга асосланганлиги исботланган;
Сурхондарё вилоятида жойлашган Фаёзтепа Кушонлар даври Буддавийлик эҳроми (И аср)ни консервация қилиш ва график қайта тиклаш, Кампиртепа (ИИ аср) ва Эски Термиз шаҳарлари мудофаа деворлари (Х аср)ни ёғоч анкер билан мустаҳкамлаш ёрдамида қайта тиклаш ҳамда Пайғамбар оролидаги Зул-Кифл меъморий мажмуасини (ХИ-ХИИ аср) пештоқ қисмини таъмирлаш юзасидан таклиф лойиҳалари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистон меъморий ёдгорликларини таъмирлаш, уларнинг муҳофаза ҳудудини аниқлаш амалиёти ва методологияси  мавзуси бўйича олинган илмий натижалар асосида:
таъмир лойиҳалари бир ёки икки босқичли таркибда бўлиши, жумладан бир босқичли таъмир лойиҳалари асосан мураккаб муаммолари мавжуд бўлмаган, асл ҳолати исботланган, техник ҳолати, меъморий ечимлари муаммо туғдирмайдиган обидалар учун, икки босқичли таъмир лойиҳалари асосан кўп қисмли, муаммоли ёдгорликларни таъмирлаш учун қўлланилиши далилланганлиги ҳамда Бухоро шаҳрида жойлашган Рашид карвонсаройида олиб борилган археологик қазишмалар, шурф қазиш, зондаж очиш ишлари натижасида бузилган ҳужралар ва хоналар пойдеворини қолдиқлари топилиб, карвонсаройнинг иккинчи қаватида шурф ва зандаж очиш ишлари натижасида бузилиб кетган хужралар девор қолдиқлари аниқланганлиги, шунингдек бош тарз пештоқи икки ёнидаги тарз деворларини юқори қисми турли йилларда бўлиб ўтган зилзилалар, олиб борилган тузатиш-таъмир ишлари натижасида карвонсарой ўзининг дастлабки кўринишини йўқотганлиги, карвонсаройни таъмирлаш ва мослаштириш лойиҳа таклифлари Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлиги амалиётида фойданилган (Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлигининг 2023 йил 03 ноябрдаги 04-08/3990 - сон маълумотномаси). Илмий натижанинг қўлланилиши ҳудуднинг туристик салоҳиятини ошириш ва янги сайёҳлик машрутларини шакллантириш имконини яратган;
меъморий ёдгорликларнинг муҳофаза майдонларини илмий асосда шакллантиришда ҳар бир маданий мерос объектининг ўзига хос тарихий-шаҳарсозлик, меъморий, ижтимоий-иқтисодий омилларини, уларнинг муҳофаза ҳудудини аниқлашдаги таъсирини тўғри баҳолаш ва шу ҳудудга мос келадиган самарадор фаолиятни белгилаш асосида ташкил этиш мақсадга мувофиқлиги исботланганлиги юзасидан таклифлар Тошкент вилояти Қурилиш бош бошқармаси фаолиятида фойданилган (“Тошкентбошплан ЛИТИ” ДУК нинг 2022 йил 01 августдаги ШИЛБ-1370-А-сон маълумотномаси). Илмий натижанинг қўлланилиши зиёратгоҳнинг замон талаби даражасида қайта тиклаш имконини берган; 
маданий мерос объектларини янги функсияларга мослаштириш лойиҳалари ХХ асрнинг 2-ярмидан бошланганлиги аниқланиб, Бухоро шаҳридаги Мехтар Амбар кўчасида жойлашган турар-жой биноси ҳудудидан чиққан ҳаммомни (ХВИ аср) консервация қилиш ҳамда археология музейига айлантириш ва атроф ҳудудини меҳмонхонага мослаштириш ҳамда ХВИИ асрда қурилган Мағоки кўрпа масжидини гилам тўқиш корхонасига, Пассаж-2 биносини меҳмонхонага мослаштириш лойиҳа таклифлари Ўзбекистон Республикаси Маданий меърос агентлиги фаолиятида фойданилган (Ўзбекистон Республикаси Маданий меърос агентлигининг 2022 йил 04 августдаги 01-06/2392-сон маълумотномаси). Натижада иншоотларнинг меъморий композицион ечимини яққол тасаввур қилиш имконияти яратилган;
меъморий ёдгорликларни таъмирлаш методологияси илмий - тариҳий ёндашув, консервация (қотириш) ёндашуви, реставрация ёндашуви, реконструксия (қайта тиклаш)га чекланган муносабат, миллий ва халқаро меъёрлар асосида ёндашув, замонавий технологиялар билан уйғунлаштириш каби тамойилларга асосланганлиги исботланганлиги ҳамда Бухоро вилояти Туркман мадрасасининг Бош тарзини пештоқи рўпарасига анъанавий услубда зинапоялар қилиниб, тарзлари бўйлаб тиргак деворларини тиклаш, шунингдек мадраса биносини бош тарз пештоқи, гулдастаси, мезана ва тарз деворларини юқори қисмларини таъмирлаш, мадрасани меҳмонхонага мослаштириш бўйича график лойиҳа таклифлари Ўзбекистон Республикаси Маданий меърос агентлиги фаолиятида фойданилган (Ўзбекистон Республикаси Маданий меърос агентлигининг 2022 йил 04 октябрдаги 01-05/3118-сон маълумотномаси). Илмий натижаларнинг қўлланиши ҳудудда қулай имкониятларга эга туристик маршрутларни тузиш имкониятини яратган;
Сурхондарё вилоятида жойлашган Кампиртепа қалъа деворининг барча элементлари таклиф лойиҳасини яратиш (деворнинг пастки қисмида туйнуклар қилинган узун йўлак, шифти равоқли хоналар, қўриқчилар юриши учун йўлакчалар, шинаклар, тўрт бурчак шаклидаги кузатув миноралари ишланган галерея билан якунлаш) ҳамда Фаёзтепа Кушонлар даври Буддавийлик эҳроми (И аср)ни консервация қилиш ва график қайта тиклаш, Кампиртепа (ИИ аср) ва Эски Термиз шаҳарларини хом ғишт ва пахсадан қилинган мудофаа деворлари (Х аср)ни ёғоч анкерлар билан мустаҳкамлаш ёрдамида қайта тиклаш ҳамда Пайғамбар оролидаги Зул-Кифл меъморий мажмуасини (ХИ-ХИИ аср) пештоқ қисмини таъмирлаш юзасидан таклиф лойиҳалари юзасидан таклифлар Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлиги фаолиятида фойданилган (Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлигининг 2024 йил 16 сенябрдаги 04-10/3447-сон маълумотномаси). Илмий натижанинг қўлланилиши ҳудуднинг туристик салоҳиятини оширишда янги сайёҳлик маршрутларини шакллантириш имконини берган.