Қодирова Дилдора Дилшодовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Қизил эхнацея (Эчинаcеа пурпуреа Л.) ўсимлигида замбуруғлар қўзғатадиган касалликлар ва уларга қарши кураш чораларини ишлаб чиқиш”, 06.01.09 – Ўсимликларни ҳимоя қилиш (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4PhD/Qx924
Илмий раҳбар: Шукуров Хушвақт Мамасалиевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат аграр университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти, DSc.08/2025.27.12.Qx.01.01.
Расмий оппонентлар: Хайтбаева Нодира Сейтжановна, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, доцент, Хўжаев Отабек Темирович, қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди.
Етакчи ташкилот: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Республикамиз шароитида интродуксия қилинган қизил эхинацеяда касалликлар қўзғатадиган замбуруғларни аниқлаш, улардан кенг тарқалганларини ажратиб олиш ҳамда уларга қарши илмий асосланган кураш чораларини ишлаб чиқиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Республикамиз шароитида илк бор қизил эхинацеяда фузариоз, вертицеллиоз, алтернариоз, барг доғланиши касалликлари ҳамда унинг 4 та тур замбуруғ (Фусариум охйспорум, Вертиcиллиум даҳлиае, Алтернариа алтерната ва Пҳйллостиcта сп.)лар  келтириб чиқариши аниқланган ва замбуруғларнинг тур таркиби идентификация қилинган;
А. алтерната, Ф. охйспорум ва В. даҳлиае замбуруғларининг ривожланиши учун энг оптимал ҳарорат 25°C, А. алтерната, Ф. охйспорум ва В. даҳлиае замбуруғлари учун энг мақбул пҲ муҳит 5,5-7,0, ушбу тур замбуруғларига энг оптимал озиқа муҳити КДА ва КГА эканлиги ўрганилган;
Тошкент Ботаника боғи ва Сирдарё вилояти шароитида қизил эхинацея плантацияларида фузариоз (8,0–26,0%), барг доғланиши (10,0–28,0%), алтернариоз (0–28,0%) ва вертицеллёз (0–22,0%) касалликлари тарқалганлиги, ҳудуд ва йиллар кесимида фарқ қилиши аниқланган;
қизил эхинацея плантацияларида фузариоз, алтернариоз, барг доғланиши ва вертицеллёз касалликлари таъсирида биомасса йўқотилиши қайд этилиб, касаллик индекси ошиши билан ер устки биомассанинг 0,04–2,52% гача, ер остки биомассанинг эса 0,02–1,73% гача камайиши аниқланган;
қизил эхинацея плантацияларида фузариоз, алтернариоз, доғланиш ва вертицеллёз касалликлари таъсирида ўсимлик поясининг узунлиги 5–15 см (5–15%), гул ҳосил қилиши эса 8–21% гача камайганлиги аниқланган; 
қизил эхинацея касалликларига қарши агротехник чоралар сифатида 70×20 см экиш схемаси ва ҳар 20 кунда суғориш фузариоз, алтернариоз, барг доғланиши ва вертицеллёзни камайтириб, ер устки биомасса 770 кг/га ва ер остки биомасса 500 кг/га гача ошиши аниқланган;
кичик ва катта дала тажрибаларида Ф. охйспорум ва В. даҳлиае га қарши Шансил Ултра, Эссенсалил ҳамда Махим ХЛ 035 ФС энг юқори самарадорлик (86–87%) кўрсатди. Биологик воситалардан Спорагин ва Оргамика Ф энг кучли биопрепаратлар сифатида аниқланган. А. алтерната ва Пҳйллостиcта сп. га қарши Балеар 72% сус.к., шунингдек Спорагин ва Оргамика Ф юқори самарадорликни кўрсатган;
Қизил эхинацея алтернариоз ва доғланиш касалликларига қарши Спорагин ва Серенаде АСО биопрепаратларини 3 марта пуркаш юқори биологик самарадорлик беради. Балеар 72% сус.к. ва Спорагинни бирга қўллаш эса касалликлар ривожланишини сезиларли камайтириб (78,7% ва 73,2%), биомассани оширади (1825,0 кг/га ва 1282,4 кг/га) ҳамда энг юқори иқтисодий самарадорликни (30570,0 минг сўм/га) кўрсатган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қизил эхинацея ўсимлигида касалликлар қўзғатадиган замбуруғларга қарши кураш чораларини ишлаб чиқиш бўйича олиб борилган тадқиқотлар асосида:
“Қизил эхинацеянинг замбуруғлар қўзғатадиган касалликлари ва уларга қарши кураш чоралари” мавзусида тавсиянома чоп эттирилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги №05/06-04-742-сонли маълумотнома). Ушбу тавсиянома бугунги кунда қўлланма сифатида агрокластер ва фермер хўжаликлари томонидан амалий фаолиятида фойдаланиб келинмоқда. 
Сирдарё вилояти Сирдарё туманидаги “Марварид Агро” фермер хўжалиги,  қизил эхинацеянинг фузариоз ва вертицеллёз касалликларига қарши уруғларига экишдан олдин кимёвий воситалардан Шансил Ултра сус.к., Махим ХЛ 035 ФС, 3.5% сус.к. ва Эссензалил 27% сус.к. ҳамда “Икром Камрон” фермер хўжаликларида Оргамика Ф суюк. ва Спорагин, в.к. биологик препаратларидан бири билан ишлов бериб экиш бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижалари 1,55 га майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги №05/06-04-742-сонли маълумотнома). Натижада фузариознинг ривожланишини 58,3-87,0% гача тўхтатилганлиги кузатилди ҳамда гектаридан 1371,2-1608,0 кг/га ер устки ва 1071,3-1212,2 кг/га ер остки биомасса ҳосили олишга эришилган. 
Алтернариоз ва доғланиш касалликларига қарши Балеар 72% сус.к. (2,0 кг/га), Спорагин, в.к. (2,5 л/га) препаратларини комбинацион тарзда қўллаш бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижалари 0,8 га майдонда жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги № 05/06-04-742-сонли маълумотнома). Натижада алтернариоз ва доғланиш касалликларига қарши Балеар 72% сус.к. (2,0 кг/га), Спорагин, в.к. (2,5 л/га) препаратларини комбинацион тарзда қўлланилганда биологик самарадорлик 78,7-73,2% ни ташкил этган ҳамда гектаридан 1825,0 кг/га ер устки ва 1282,4 кг/га ер остки биомасса ҳосили олишга эришилган.