Норқобилова Сураё Ғулом қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Гиперактивлик ва диққат етишмаслиги синдромли ўсмирлар ижтимоийлашувининг шахслараро муносабатларига таъсири” 19.00.06 – Ёш ва педагогик психология. Ривожланиш психологияси
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.PhD/P541.
Илмий раҳбар: Камилова Нодира Гайратовна, психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро халқаро университети, PhD.03/2025.27.12.Р.43.01.
Расмий оппонентлар: Қодиров Камолиддин Ботирович, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Каршиева Дилафруз Суюновна, психология фанлари доктори (DSc), профессор;
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат шарқшунослик университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: диққат етишмаслиги синдромли ва гиперактив ўсмирларни ижтимоий мослашуви самарадорлигини ошириш ҳамда психологик-педагогик тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
диққат етишмаслиги синдромли ўсмирларнинг эмоционал интеллектини пастлиги улардаги юқори ҳиссий импулсивлик ҳис-туйғуларни тез намоён қилиш ва уларни катта қийинчилик билан бостириши, агрессиянинг ортишига олиб келганлиги туфайли шахслараро муносабатлардаги бузилишлар, қайсарлик, ғазаб каби хулқ-атвор орқали ижтимоий мослашувидаги қийинчиликларни туғдириши аниқланган;
диққат етишмаслиги синдромли ўсмирларнинг ижтимоий муҳитга етарли мослашув кўникмаларига эга эмаслиги ўз-ўзини ва бошқаларни қабул қила олмаслиги, ингибицион тизимининг заифлиги сабабли ҳиссиётга тез берилиши ва эскапизм таʼсирида стрессоген вазиятларда ўзларини бошқара олмаслиги билан боғлиқ эканлиги исботланган;
диққат етишмаслиги синдромли ўсмирлар ижтимоийлашувининг шахслараро муносабатларга таʼсири натижасида тезкор реакциялар, юқори фаоллик, ҳукмронлик қилиш тенденсияси, интилишлар даражасининг ҳаддан ташқари ортиши билан ажралиб турганлиги туфайли, қарор қабул қилиш тезкорлигининг болани ўз фикрига йўналтирилганлиги, ташқи муҳит омилларига боғлиқлиги тажовузкорлик позицияси билан тавсифланиши тасдиқланган;
гиперактив ўсмирларнинг ижтимоийлашувида ўзини ва бошқаларни қабул қилиш, ҳис-туйғуларни назорат қилиш, коммуникатив компетентликнинг муҳимлигига асосланиб адаптив кўникмалар эмоционал интеллект ва боланинг ўзига бўлган муносабати билан детерминациялашган психологик механизм эканлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Олинган илмий натижалар қуйидаги ишларда татбиқ қилинган:
диққат етишмаслиги синдромли ўсмирларнинг эмоционал интеллектини пастлиги улардаги юқори ҳиссий импулсивлик ҳис-туйғуларни тез намоён қилиш ва уларни катта қийинчилик билан бостириши, агрессиянинг ортишига олиб келганлиги туфайли шахслараро муносабатлардаги бузилишлар, қайсарлик, ғазаб каби хулқ-атвор орқали ижтимоий мослашувидаги қийинчиликларни туғдириши аниқланган ма'лумотлар “Онтогенез психологияси. Диффиренсиал психология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 7-апрелдаги ПМ-332а-сонли маълумотномаси). Натижада диққат етишмаслиги ва гиперактивлик синдромли ўсмирларнинг ижтимоий мослашуви ва эмоционал соҳасидаги фарқларни қиёсий оʻрганиш имкони кенгайтирилган;
диққат етишмаслиги синдромли ўсмирларнинг ижтимоий муҳитга етарли мослашув кўникмаларига эга эмаслиги ўз-ўзини ва бошқаларни қабул қила олмаслиги, ингибицион тизимининг заифлиги сабабли ҳиссиётга тез берилиши ва эскапизм таʼсирида стрессоген вазиятларда ўзларини бошқара олмаслиги билан боғлиқ эканлиги исботланган тавсиялар “Онтогенез психологияси. Диффиренсиал психология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 7-апрелдаги ПМ-332а-сонли маълумотномаси). Натижада диққат етишмаслиги синдроми, гиперактивлик билан эмоционал интеллект ва хулқ-атвор соҳаси оʻртасидаги богʻлиқликни коʻрсатиб беришга эришилган;
диққат етишмаслиги синдромли ўсмирлар ижтимоийлашувининг шахслараро муносабатларга таʼсири натижасида тезкор реакциялар, юқори фаоллик, ҳукмронлик қилиш тенденсияси, интилишлар даражасининг ҳаддан ташқари ортиши билан ажралиб турганлиги туфайли, қарор қабул қилиш тезкорлигининг болани ўз фикрига йўналтирилганлиги, ташқи муҳит омилларига боғлиқлиги тажовузкорлик позицияси билан тавсифланиши тасдиқланганлиги “Онтогенез психологияси. Диффиренсиал психология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 7-апрелдаги ПМ-332а-сонли маълумотномаси). Натижада диққат етишмаслиги синдроми ва гиперактивлик аниқланган оʻсмирлар билан олиб бориладиган психокоррексион ривожлантирувчи методик таъминот бойитилган;
гиперактив ўсмирларнинг ижтимоийлашувида ўзини ва бошқаларни қабул қилиш, ҳис-туйғуларни назорат қилиш, коммуникатив компетентликнинг муҳимлигига асосланиб адаптив кўникмалар эмоционал интеллект ва боланинг ўзига бўлган муносабати билан детерминациялашган психологик механизм эканлиги аниқланган натижасида амалий тавсиялар ишлаб чиқишга оид тавсиялар “Онтогенез психологияси. Диффиренсиал психология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 7-апрелдаги ПМ-332а-сонли маълумотномаси). Натижада диққат етишмаслиги синдроми ва гиперактивлик аниқланган оʻсмирлар билан ишлаш юзасидан тавсиялар ишлаб чиқилган.
