Эрманов Алишер Бекмуратовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация иши ҳимояси ҳақида эълон матни
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: “Қорақалпоғистонда совет ҳокимиятининг қатағонлик сиёсати”, 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2014.3-4./Tar67.
Илмий раҳбарининг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Сарибаев Маман Ктайбекович, тарих фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ажиниёз номидаги Нукус давлат педагогика институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Tar.06.01.
Расмий оппонентларнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Нарманов Феруз Асфандиёрович, тарих фанлари доктори, доцент; Нурметов Исмоил Алимбаевич, тарих фанлари боʻйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот номи: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Қорақалпоғистонда 1917-1990-йилларда совет давлатининг қатағонлик сиёсатининг шаклланиши ва амал қилиш жараёнини комплекс ўрганиш, сиёсий қатағонларнинг асосий сабаблари ва оқибатларини аниқлаш, шунингдек мустақиллик даврида сиёсий реабилитация жараёнини таҳлил қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: Қорақалпогистонда 1917-1922-йилларда ўтказилган дастлабки қатағонлик сиёсати натижасида мустабид тузумга қарши қорақалпоқ халқининг етук намояндалари Убайдулла Баўэтдинов, Қутлимурод бий, Иноят бўлис Ниёзов, Иброҳим Адилов, Сейтназар Пирназаров ва бошқаларнинг фаолиятлари ҳолисона ёритилди;
Қорақалпоғистондаги қатағон жараёнлари умумиттифоқ тенденсиялари билан умумий хусусиятларга эгалиги ва 1930-йиллардаги қатағонлик сиёсатида маҳаллий органлар эмас, балки марказий суд ва тергов органлари алоҳида рол ўйнаганлиги, маҳаллий органлар томонидан чиқарилган ҳукмлар сони озлиги Марказга қарамлик НКВД маҳаллий органларининг жиноят ишларини юритиш бўйича сўровларида ҳам яққол кўзга ташланиши очиқланди;
совет даврида унутилиб кетган эл фуқароларининг исми-шарифини тиклаш, уларнинг халқимиз олдидаги хизматини, Қорақалпоғистоннинг янги тарихида давлат арбобларига бағишланган саҳифаларидаги бўшлиқлар тўлдирилди;
мустақиллик йилларида сир сақланиб келган архив эшиклари очилиши натижасида унда сақланаётган тарихий манбаларни чуқур ва халқимизнинг совет давридаги тарихини холисона ўрганишга катта имконият яратилди шунингдек ота-боболаримиз бошидан кечирган оғир қийинчиликлар, низолар, талон-тарожликларни тўғри баҳолаш каби вазифалар очиқланди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Қорақалпоғистонда совет ҳокимиятининг қатағонлик сиёсати” мавзусидаги тарих фанлари боʻйича фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини олиш учун тайёрланган диссертация ишидаги илмий хулоса ва таклифлар асосида:
Қорақалпогистонда 1917-1922-йилларда ўтказилган дастлабки қатағонлик сиёсати натижасида мустабид тузумга қарши қорақалпоқ халқининг етук намояндалари Убайдулла Баўэтдинов, Қутлимурод бий, Иноят бўлис Ниёзов, Иброҳим Адилов, Сейтназар Пирназаров ва бошқаларнинг фаолиятлари ҳолисона ёритилганлиги тўғрисидаги маълумотлардан Қорақалпоғистон Республикаси тарихи ва маданияти давлат музейида қатағон қурбонлари хотирасини абадийлаштириш бўйича маърифий тадбирлар тайёрлашда ва “Қорақалпоғистонда совет ҳокимиятининг қатағон сиёсати” мавзусидаги экспозицион режаларини тузишда фойдаланилган. (Қорақалпоғистон Республикаси тарихи ва маданияти давлат музейининг 2025-йил 31-октябрдаги 340-сон маълумотномаси). Тақдим этилган материаллар музейга ташриф буюрувчиларга совет ҳокимиятининг Қорақалпоғистонда олиб борган қатағон сиёсати ва унинг оқибатлари ҳақида тўлиқ тасаввурга эга бўлиш имконини берган;
Қорақалпоғистондаги қатағон жараёнлари умумиттифоқ тенденсиялари билан умумий хусусиятларга эгалиги ва 1930-йиллардаги қатағонлик сиёсатида маҳаллий органлар эмас, балки марказий суд ва тергов органлари алоҳида рол ўйнаганлиги, маҳаллий органлар томонидан чиқарилган ҳукмлар сони озлиги Марказга қарамлик НКВД маҳаллий органларининг жиноят ишларини юритиш бўйича сўровларида ҳам яққол кўзга ташланиши тўғрисидаги маълумотлардан Қорақалпоғистон тарихи бўйича ўқув курслари такомиллаштириш жараёнида илмий материал сифатида фойдаланиш, қатағон қурбонлари хотирасини абадийлаштириш бўйича таълим муассасалари фаолиятида қўллаш мақсадида амалиётга жорий қилинган. (Қорақалпоғистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 31-октябрдаги №АА-03/3261-сон маълумотномаси). Худудий Олий таълим муассасаларида ўтказиладиган “Мустақиллик дарслари” доирасида ёш авлодни Ватанимиз озодлиги йўлида жонини фидо қилган буюк аждодларимиз хотирасига ҳурмат руҳида тарбиялаш, уларнинг жасорати ва ибратли фаолиятини тарғиб этишга қаратилган маънавий-маърифий ишларни йўлга қўйишда фойдаланилган;
совет даврида унутилиб кетган эл фуқароларининг исми-шарифини тиклаш, уларнинг халқимиз олдидаги хизматини, Қорақалпоғистоннинг янги тарихида давлат арбобларига бағишланган саҳифаларидаги материаллар асосида Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканали”нинг “Улкемиз бойлап”, “Мийрас” каби кўрсатув ва эшиттиришларда рубрикалар ташкил этишда фойдаланилган (“Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканали” ДМнинг 2025-йил 9-декабрдаги №05-22/713-сон маълумотномаси). Натижада телетомошабинларга совет ҳукуматининг Қорақалпоғистондаги қатағон сиёсати ва унинг хусусиятлари, ижтимоий оқибатлари тўғрисида янги тарихий маълумотлар тақдим этилди;
мустақиллик йилларида сир сақланиб келган архив эшиклари очилиши натижасида унда сақланаётган тарихий манбаларни чуқур ва халқимизнинг совет давридаги тарихини холисона ўрганишга катта имконият яратилди шунингдек ота-боболаримиз бошидан кечирган оғир қийинчиликлар, низолар, талон-тарожликларни тўғри баҳолаш каби вазифалар ичиқланишига оид материаллар асосида Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканали”нинг “Улкемиз бойлап”, “Мийрас” каби кўрсатув ва эшиттиришларда рубрикалар ташкил этишда фойдаланилган (“Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканали” ДМнинг 2025-йил 9-декабрдаги №05-22/713-сон маълумотномаси). Натижада, Қорақалпоғистондаги қатағон сиёсати ва унинг хусусиятлари, ижтимоий оқибатлари тўғрисида маълумотлар кенг жамоатчиликка етказишда амалий аҳамият касб этди.