Қобилов Мухаммад Аюбхон Юсуфжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Тижорат банкларида молиявий хавфсизликни таъминлаш йўналишлари”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Iqt5419
Илмий раҳбар: Рахмонов Дилшоджон Алиджонович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ташкент Интернатионал Университй
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.03/2025.27.12.I.30.01
Расмий оппонентлар: Курбонбекова Мохичехра Туробжоновна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Собирова Нозима Нормат қизи, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Қўқон Университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистонда банкларнинг молиявий хавфсизлигини та'минлашга қаратилган устувор йўналишларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
инфляциянинг капитал рентабеллигига қисқа муддатда “рентабеллик пуфаги” орқали ижобий, узоқ муддатда эса салбий таъсир кўрсатишини ҳисобга олган ҳолда, банк молиявий хавфсизлигининг барқарор даврийлигини таъминлашга қаратилган ёндашув асослаб берилган;
бошқа банклар ва молиявий ташкилотлардан олиниши лозим бўлган маблағлар стресс-инқироз шароитида 20 фоизгача қисқариши эҳтимоли ҳисобга олиниб, капитал етарлилигини самарали бошқариш орқали банкларнинг молиявий хавфсизлигини таъминлаш механизми асослаб берилган;
қисқа муддатда қимматли қоғозлар ва уларга қилинган инвестисияларни, узоқ муддатда эса кредит ва лизинг операсиялари қисқаришининг олдини олиш орқали 1-даражали капитал этарлилиги коеффициентининг молиявий хавфсизлигини сақлаб қолиш таклиф этилган;
левераж коеффициенти қайта тикланиш имкониятининг вужудга келиши мос равишда актив ва пассивларга юқори боғлиқлиги асосида банкнинг молиявий хавфсизлигини таъминлаш асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. банкларнинг молиявий хавфсизлигини та'минлашга қаратилган устуворликларини такомиллаштириш йўналишлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
инфляциянинг капитал рентабеллигига қисқа муддатда “рентабеллик пуфаги” орқали ижобий, узоқ муддатда эса салбий таъсир кўрсатишини ҳисобга олган ҳолда, банк молиявий хавфсизлигининг барқарор даврийлигини таъминлашга қаратилган ёндашув Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019-йил 18-ноябрдаги “Инфлясион таргетлаш режимига босқичма-босқич ўтиш орқали пул-кредит сиёсатини такомиллаштириш тўғрисида” ПФ-5877-сон Фармонининг 2-иловаси 10-хатбошиси ижросини таъминлашга хизмат қилди (“Ўзбекистон саноат-қурилиш банки” АТБнинг 2025-йил 5-июндаги 03-07/12701-сон маълумотномаси). Мазкур таклифни амалиётга жорий этиш натижасида банк капитали рентабеллиги 2025 йилда ўтган йилга нисбатан 2,8 фоизга ошди.
бошқа банклар ва молиявий ташкилотлардан олиниши лозим бўлган маблағлар стресс-инқироз шароитида 20 фоизгача қисқариши эҳтимоли ҳисобга олиниб, капитал етарлилигини самарали бошқариш орқали банкларнинг молиявий хавфсизлигини таъминлаш механизмига доир таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019-йил 18-ноябрдаги “Инфлясион таргетлаш режимига босқичма-босқич ўтиш орқали пул-кредит сиёсатини такомиллаштириш тўғрисида” ПФ-5877-сон Фармонининг 2-иловаси 10-хатбошиси ижросини таъминлашга хизмат қилди (“Ўзбекистон саноат-қурилиш банки” АТБнинг 2025-йил 5-июндаги 03-07/12701-сон маълумотномаси). Мазкур таклифни амалиётга жорий этиш натижасида банк регулятив капитали ҳажми 2025 йилда ўтган йилга нисбатан 1,4 трлн. сўмга ёки 112 фоизга ошди.
қисқа муддатда қимматли қоғозлар ва уларга қилинган инвестисияларни 30 фоизга ва узоқ муддатда кредит ва лизинг операсияларини 25 фоиздан кўп қисқаришининг олдини олиш орқали 1-даражали капитал этарлилиги коеффициентининг молиявий хавфсизлигини сақлаб қолиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019-йил 18-ноябрдаги “Инфлясион таргетлаш режимига босқичма-босқич ўтиш орқали пул-кредит сиёсатини такомиллаштириш тўғрисида” ПФ-5877-сон Фармонининг 2-иловаси 10-хатбошиси ижросини таъминлашга хизмат қилди (“Ўзбекистон саноат-қурилиш банки” АТБнинг 2025-йил 5-июндаги 03-07/12701-сон маълумотномаси). Мазкур таклифни амалиётга жорий этиш натижасида банк 1-даражали капитали ҳажми 2025 йилда ўтган йилга нисбатан 856,7 млрд. сўмга ёки 111 фоизга ошди.
левераж коеффициенти қайта тикланиш имкониятининг 28 ва 11 фоиз даражада вужудга келиши мос равишда актив ва пассивларга юқори боғлиқлиги асосида банкнинг молиявий хавфсизлиги леверажга тўғридан-тўғри боғланганлиги асосланган Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020-йил 12-майдаги “2020 — 2025 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Республикасининг банк тизимини ислоҳ қилиш стратегияси тўғрисида”ги ПФ- 5992-сон фармонининг 2-иловаси 31-банди ижросини таъминлашга хизмат қилди (“Ўзбекистон саноат-қурилиш банки” АТБнинг 2025-йил 5-июндаги 03-07/12701-сон маълумотномаси). Мазкур таклифни амалиётга жорий этиш натижасида банк активлари ҳажми 2025 йилда ўтган йилга нисбатан 12,9 трлн. сўмга ёки 117 фоизга ошди.