Мусирманов Дилшод Есиргаповичнинг
диссертация ҳимоясисиз селекция ютуғи (ихтиро патенти) асосида фан доктори (DSc)
илмий даражасини бериш бўйича эълон матни

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Буғдойнинг сариқ занг (Пуccиниа стрииформис ф. сп.) касаллигига ва иссиқликка чидамли, дон сифати юқори бўлган навларини яратиш”, 06.01.05 - Селекция  ва уруғчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.DSc/Qx329.
Илмий маслаҳатчи: Аманов Амир, Қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Илмий-тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Ўсимликлар генетик ресурслари илмий тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.01.
Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигининг ихтирога патенти: буғдойнинг Обод нави (НАП 00432), Барқарор нави (НАП 00431) ва ЎИТИ-1 (НАП 503).
II. Тадқиқотнинг мақсади жаҳон генофондининг келиб чиқиши турли экологик-географик гуруҳларга мансуб нав ва намуналари асосида кузги юмшоқ буғдойнинг сариқ занг (Пуccиниа стрииформис ф. сп.) касаллигига ва иссиқликка чидамли, дон сифати юқори бўлган навларини яратиш, бирламчи уруғчилигини ташкил этиш ва ишлаб чиқаришга жорий этишдан иборат.   
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
илк бор суғориладиган майдонларда келиб чиқиши турли эко-географик минтақаларга мансуб бўлган кузги юмшоқ буғдой нав ва намуналарининг қимматли хўжалик белгиларини комплекс ўрганиш ва баҳолаш асосида амалий селекция учун бошланғич манбалар танлаб олинган;
ажратиб олинган бошланғич манбалар сунъий касаллантириш (инфекцион фон) майдончасида ўрганилиб, сариқ ва қўнғир занг касалликларига чидамли ФОН-ИР-2012-11/984, ФОН-ИР-2012-30/661, ИWWП-ИР-2014-55/165, ИWWП-ИР-2014-13/94,  ИWWП-ИР-2014-21/66 селексион манбалар ажратиб олинган;
рақобат нав синовида ҳосилдорлик билан бир бошоқдаги дон оғирлиги ўртасида ўртача ижобий боғлиқлик (р=0,46), ҳосилдорлик ва дон сони ўртасида эса кучсиз ижобий боғлиқлик (р=0,32), 1000 дона дон вазни билан бир бошоқдаги дон оғирлиги ўртасида ўртача ижобий боғлиқлик (р=0,53) кузатилган.
қимматли хўжалик белгиларига эга тизмалар асосида сариқ ва қўнғир занг касалликлари ҳамда иссиқлик стрессига чидамли, дон ҳосилдорлиги ва сифат кўрсаткичлари юқори бўлган юмшоқ буғдойнинг Обод, Барқарор, ЎИТИ-1 навлари яратилган;
яратилган янги Обод ва ЎИТИ-1 навлари андоза Краснодарская-99 навидан дондаги оқсил миқдори 10,0-12,2%, дон ялтироқлиги 1,0-3,0 %, ҳосилдорлиги 18,7-9,5 с/га, Барқарор нави эса андоза Таня навидан оқсил миқдори 10,0%, дон ялтироқлиги 3,8% ва ҳосилдорлиги 18,9 с/га юқорилиги ҳамда қимматли хўжалик белгилари бўйича устунлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Суғориладиган майдонлар учун занг касалликлари ва иссиқлик стрессига чидамли, иқлим шароитига мослашувчан, юқори ҳосилдор ҳамда дон сифати юқори кузги юмшоқ буғдой навларини яратиш бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижалари асосида:
жаҳон генофонди асосида иқлим шароитига мослашган, занг касалликларига ва иссиқликка чидамли, юқори ҳосилдор ва сифат кўрсаткичларига эга Обод (НАП 00432), Барқарор (НАП 00431) ва ЎИТИ-1 (НАП 503) навлари яратилиб, патент олинган ҳамда ушбу навлар Ўсимликлар генетик ресурслари илмий-тадқиқот институтининг Миллий генбанкига топширилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 27-августдаги 05/04-04-459-сон маълумотномаси). Натижада, буғдой генофонди янги истиқболли навлар билан бойитилган ва улардан селекция жараёнида донор сифатида фойдаланиш имконияти яратилган;
янги яратилган «Обод» ва «Барқарор» навлари Давлат нав синовидан ўтказиш учун, Қишлоқ хўжалик экинлари наларини синаш марказига тақдим этилган ва синовдан ўтказилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 27-августдаги 05/04-04-459-сон маълумотномаси). Натижада, мазкур навлар Тошкент, Андижон, Фарғона ва Жиззах вилоятлари суғориладиган майдонларида экиш учун Давлат реестрига киритилиб, ушбу ҳудудларда кенг жорий этиш имконияти яратилган;
кузги юмшоқ буғдойнинг янги Обод, Барқарор ва ЎИТИ-1 навлари 2023–2024 йилларда Тошкент вилоятининг Бекобод (20,0 га), Бўка (29,0 га), Пискент (22,0 га), Ўрта Чирчиқ (29,0 га), Юқори Чирчиқ (129,0 га) туманлари ҳамда Сурхондарё вилояти (11,0 га) ва Мойли экинлар илмий тажриба станциясида (34,0 га) ва Жиззах вилояти суғориладиган майдонларида 180,0 га, жами 454,0 га майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 27-августдаги 05/04-04-459-сон ма'лумотномаси). Натижада, ишлаб чиқариш шароитида ушбу навларнинг касалликлар ва иссиқликка чидамлилиги андоза навлардан устун бўлиб, етиштиришда ресурслар ва сарф харажатлар тежалиши билан бирга, барқарор юқори ҳосилдорликка эришилган;
янги яратилган Обод, Барқарор ва ЎИТИ-1 навлари Жиззах вилояти суғориладиган майдонларида 180,0 га, Тошкент вилояти суғориладиган майдонларида 263,0 га майдонда амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 27-августдаги 05/04-04-459-сон ма'лумотномаси). Натижада, мазкур навлардан Жиззах вилояти шароитида 63,4–68,9 с/га, Тошкент вилоятида эса 65,8–71,2 с/га гача, андоза навларга нисбатан 4,0–11,8 с/га қўшимча ҳосил олиниб, юқори иқтисодий самарадорликка эришилган.