Навруз-зода Лайли Бахтиёровнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кичик бизнес субектларининг рақобатбардошлигини оширишда сунъий интеллектдан фойдаланиш методологиясини такомиллаштириш”, 08.00.15 – Тадбиркорлик ва кичик бизнес иқтисодиёти (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4. DSc/Iqt1075.
Илмий раҳбар: Муродова Нодира Қуллиевна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12. I.08.03.
Расмий оппонентлар: Салаев Санъатбек Комилович, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), профессор; Мухитдинов Худояр Суюнович, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), профессор; Аскаров Нозимжон Наимович, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: Кичик бизнес субектларининг рақобатбардошлигини оширишда сунъий интеллектдан фойдаланиш методологиясини такомиллаштириш бўйича илмий-услубий ҳамда амалий йўналишдаги таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кичик бизнес субектлари рақобат устунлигини баҳолашда Сунъий интеллект рақобатбардошлик композит индекси – CАИC (Cомпосите Индех оф АИ Cомпетитивенесс) нинг ҳисоб механизми стратегик босқичлари (ДИ–ИН–ИТ–ИР–МТ) ҳамда ресурс тақсимоти – шартномавий воситалари билан интеграллашган ягона тизим бўлишини таъминлаш асосида такомиллаштирилган;
кичик бизнес субектларининг рақобатбардошлигини сунъий интеллект воситаларида ошириш мақсадида қиймат яратишнинг “ресурслар интеграцияси – ҳамкорлик – фойда – рақобатбардошлик” занжирини тизимли таҳлил асосида динамик қобилиятлар ёндашувининг сезиш, эгаллаш ва қайта конфигурациялаш босқичларини уйғунлаштирган муаллифлик “Сенсинг–Сеизинг–Реcонфигуринг” (2СР) консептуал модели илмий асосланган;
кичик бизнес субектлари ва давлат тизимлари ўртасидаги ахборот интеграциясини такомиллаштириш учун АПИ (Апплиcатион Программинг Интерфаcе) асосида ахборот алмашинуви тезлиги ва сифатини оширишга йўналтирилган, кўп йўналишли ва ўлчов кўрсаткичларига таянувчи “сабаб–оқибат–такомиллаштириш” (СОК) занжири асосидаги тизимли ёндашув илмий асосланган;
Бухоро вилояти мисолида кичик саноат ва хизмат кластерларини ривожлантириш орқали ЙҲМ таркибида саноат тармоғи улушини 42–43% гача ҳамда хизматлар соҳаси улушини 45% дан ортиқ даражага етказиш асосида кичик бизнес субектларининг рақобатбардошлигини ҳудудлар миқёсида оширишга хизмат қилувчи “Ҳудудий рақобатбардошлик индекси” (ҲРИ) эмпирик модели ишлаб чиқилган;
тадбиркорлик субектлари рақобатбардошлигини оширишда сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш устуворлигида Бухоро вилоятида кичик бизнес иқтисодий ривожланиш асосий кўрасткичларининг 2026–2030-йилларга прогноз параметрлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Кичик бизнес субектларининг рақобатбардошлигини оширишда сунъий интеллектдан фойдаланиш методологиясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
кичик бизнес субектлари рақобат устунлигини баҳолашда Сунъий интеллект рақобатбардошлик композит индекси – CАИC (Cомпосите Индех оф АИ Cомпетитивенесс)нинг ҳисоб механизми стратегик босқичлари (ДИ–ИН–ИТ–ИР–МТ) ҳамда ресурс тақсимоти – шартномавий воситалари билан интеграллашган ягона тизим бўлишини таъминлаш асосида такомиллаштириш бўйича таклифи Бухоро вилояти кичик бизнес субектлари амалиётига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2026-йил 18-мартдаги 07\10-10-5-6348-сонли маълумотномаси). Тадқиқот натижаларига кўра, композит индекси (CАИC) нинг интеграл қиймати 0,758 (75,8%) ни ташкил этиб, СИ технологияларини ишлаб чиқариш ва маркетинг йўналишларида стратегик жорий этиш умумий рақобатбардошликни сезиларли оширишини эмпирик жиҳатдан исботлади.
кичик бизнес субектларининг рақобатбардошлигини сунъий интеллект воситаларида ошириш мақсадида қиймат яратишнинг “ресурслар интеграцияси – ҳамкорлик – фойда – рақобатбардошлик” занжирини тизимли таҳлил асосида динамик қобилиятлар ёндашувининг сезиш, эгаллаш ва қайта конфигурациялаш босқичларини уйғунлаштирган “Сенсинг–Сеизинг–Реcонфигуринг” (2СР) муаллифлик консептуал модели Бухоро вилояти кичик бизнес субектлари амалиётига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2026-йил 18-мартдаги 07\10-10-5-6348-сонли маълумотномаси). Ушбу моделни жорий этилиши натижасида кичик бизнес субектларида сунъий интеллект асосида ресурслардан фойдаланиш самарадорлигини 2 мартага ошириш, ҳамкорлик механизмларини фаоллаштириш ва барқарор рақобат устунлигини шакллантириш имконини берди;
кичик бизнес субектлари ва давлат тизимлари ўртасидаги ахборот интеграциясини такомиллаштириш учун АПИ асосида ахборот алмашинуви тезлиги ва сифатини оширишга йўналтирилган, кўп йўналишли ва ўлчов кўрсаткичларига таянувчи “сабаб–оқибат–такомиллаштириш” (СОК) занжири асосидаги тизимли ёндашув бўйича таклифи Бухоро вилояти кичик бизнес субектлари амалиётига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2026-йил 18-мартдаги 07\10-10-5-6348-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифни жорий этилиши натижасида кичик бизнес субектлари ва давлат тизимлари ўртасида ахборот алмашинуви тезлиги ва сифатини ошириш, маълумотлар интеграциясини марказлаштириш ҳамда бошқарув қарорларининг самарадорлигини кучайтириш имконини берди;
Бухоро вилояти мисолида кичик саноат ва хизмат кластерларини ривожлантириш орқали ЙҲМ таркибида саноат тармоғи улушини 42–43% гача ҳамда хизматлар соҳаси улушини 45% дан ортиқ даражага етказиш асосида ишлаб чиқилган кичик кичик бизнес субектларининг рақобатбардошлигини ҳудудлар миқёсида оширишга хизмат қилувчи “Ҳудудий рақобатбардошлик индекси” (ҲРИ) эмпирик модели Бухоро вилояти кичик бизнес субектлари амалиётига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2026-йил 18-мартдаги 07\10-10-5-6348-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифни жорий этилиши натижасида Бухоро вилоятида ҲРИ индекси 0,58 дан 0,71 гача ошди ва кичик бизнесда 5,8 мингдан ортиқ янги иш ўринлари яратилди;
Тадбиркорлик субектлари рақобатбардошлигини оширишда сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш устуворлигида Бухоро вилоятида кичик бизнес иқтисодий ривожланиш асосий кўрасткичларининг 2026–2030-йилларга ишлаб чиқилган прогноз параметрлари Бухоро вилояти кичик бизнес субектлари амалиётига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2026-йил 18-мартдаги 07\10-10-5-6348-сонли маълумотномаси). Мазкур прогноз натижалари Бухоро вилоятида кичик бизнес секторининг изчил ва кўтарилиб борувчи ривожланиш траекториясини кўрсатиб, маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажми 2025-йилдаги 11250 млрд. сўмдан 2030-йилга келиб 13041,9 млрд. сўмгача ўсиш истиқболини белгилаш имконини берди.
