Авазов Хамза Панжиевичнинг филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек ва инглиз тилларида тўлиқсиз гапларнинг стилистик ва прагматик хусусиятлари” 10.00.06 - Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: 2025-йил. 10-июл. 498 Х-сонли буйруғи.
Илмий раҳбар: Ибрагимов Жавлон Ёрматович, филология фанлари доктори(DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК рақами: Қарши давлат университети, DSc.03/2025.27.12. Fil.11.05.
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори (DSc) доцент Йўлдошева Холида Қўзиевна; филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) доцент Бобир Махаммадов Исан ўғли.
Етакчи ташкилот: Термиз давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз тилларида тўлиқсиз гапларнинг стилистик ҳамда прагматик хусусиятларини қиёсий таҳлил асосида аниқлаш, уларнинг нутқ услубларидаги функсионал имкониятларини системали тавсифлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ўзбек ва инглиз тилларидаги тўлиқсиз гаплар қиёсий-лингвистик ва функсионал ёндашув асосида тадқиқ этилиб, мазкур ҳодисанинг ҳар икки тилдаги шаклий-мазмуний хусусиятлари, тикланиш (реституция) механизмлари ҳамда лингвистик бирлик сифатидаги мақоми илмий жиҳатдан асосланган;
тўлиқсиз гапларнинг сўзлашув, илмий, расмий, бадиий ва публицистик услубларда қўлланиши материаллари асосида уларнинг ихчамлик, экспрессивлик, таъсирчанлик ва ахборот зичлигини таъминлаши далилланган;
ўзбек ва инглиз тилларида тўлиқсиз гапларнинг прагматик вазифалари илк бор қиёсий аспектда ёритилиб, уларнинг коммуникатив ният, нутқий вазият, адресант–адресат муносабатлари билан боғлиқ ҳолда воқеланиш механизмлари аниқланиб, прагматик воситалар билан узвий алоқаси асосланган;
тўпланган тил материаллари асосида ўзбек ва инглиз тилларидаги тўлиқсиз гапларнинг умумий-типологик ҳамда миллий-хос белгилари аниқланиб, уларнинг шаклий, семантик ва прагматик кўрсаткичлари тизимлаштирилиши натижасида қиёсий талқини учун илмий мезонлар ишлаб чиқилган ва мазкур ҳодисанинг ҳар икки тилда функсионал хусусиятлари консептуал жиҳатдан асосланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбек ва инглиз тилларидаги тўлиқсиз гаплар илк бор қиёсий-лингвистик ва функсионал ёндашув асосида комплекс тадқиқ этилиб, мазкур ҳодисанинг ҳар икки тилдаги шаклий-мазмуний хусусиятлари, тикланиш (реституция) механизмлари ҳамда лингвистик бирлик сифатидаги мақоми асосланганлиги; тўлиқсиз гапларнинг сўзлашув, илмий, расмий, бадиий ва публицистик услубларда қўлланиши материаллари асосида уларнинг ихчамлик, экспрессивлик, таъсирчанлик ва ахборот зичлигини таъминлаши далилланганлиги ҳақидаги маълумотлардан давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги 2022-2024-йилларга мўлжалланган №.ИЛ-402104209 “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси– ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” мавзусидаги амалий грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2026-йил 17-февталдаги № 04/1-926 рақамли маълумотномаси). Бу маълумотлар лойиҳа доирасида тайёрланган илмий мақолалар, тезислар ҳамда монографиялар савиясини оширишга хизмат қилган;
ўзбек ва инглиз тилларида тўлиқсиз гапларнинг прагматик вазифалари илк бор қиёсий аспектда ёритилиб, уларнинг коммуникатив ният, нутқий вазият, адресант–адресат муносабатлари билан боғлиқ ҳолда воқеланиш механизмлари аниқланиб, прагматик воситалар билан узвий алоқаси асосланганлиги ҳақидаги маълумотлардан давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги 2023-2024-йилларда бажарилган АЛ-662205561 рақамли “Алишер Навоий муаллифлик корпусини яратиш (“Хазойин ул-маоний” куллиётидаги ғазаллар мисолида)” мавзусидаги амалий лойиҳасида фойдаланилган. (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2026-йил 17-февталдаги № 04/1-927 рақамли маълумотномаси). Натижада лойиҳа доирасида амалга ошириладиган тадқиқотларнинг илмий аҳамияти ошган;
тўпланган тил материаллари асосида ўзбек ва инглиз тилларидаги тўлиқсиз гапларнинг умумий-типологик ҳамда миллий-хос белгилари аниқланиб, уларнинг шаклий, семантик ва прагматик кўрсаткичлари тизимлаштирилиши натижасида тўлиқсиз гапларнинг қиёсий талқини учун илмий мезонлар ишлаб чиқилди ва мазкур ҳодисанинг ҳар икки тилдаги функсионал хусусиятлари консептуал жиҳатдан илмий асосланганлиги ҳақидаги хулосалардан Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг “Миллат ғурури” радиоешиттириши ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг 2026-йил 6-март 17-05/43-сонли маълумотномаси). Натижада мазкур радиоешиттириш мазмуни мукаммаллашган, эшиттиришнинг илмий далилларга бой бўлиш имконини берган.