Эшмуратова Дилдор Уроловнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз религионимик бирликларининг функсионал ва стилистик хусусиятлари”, 10.00.04 – Европа, Америка ва Австралия халқлари тили ва адабиёти (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2025.1.DSc/Fil934
Илмий раҳбар: Гадоева Мавлюда Ибрагимовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08
Расмий оппонентлар: Хаджиева Феруза Мелсовна, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Ахмедов Ойбек Сапорбаевич, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Шарипова Азиза Абдуманаповна (DSc), филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз религионимик бирликларининг функсионал ва стилистик хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
религионимик бирликларнинг истеъмолга киритилиши маданий ва тарихий тамойиллар, сиёсий таъсир, этика ва ахлоқий қадрийатлар, динлараро диалог ва тоқат тушунчалари, диний тушунчалар тадқиқида психологик ва руҳий жиҳатлар, интердисиплинар ёндашув каби омиллар устиворлигида шаклланганлиги аниқланган;
инглиз религионимик бирликларининг функсионал хусусиятлари халқнинг диний-этиқодий тушунчалари, миллий-маданий қадрийатлари, ўзига хос урф-одат ва маросимлари, миллий менталитети, дунёқараши, руҳияти, тил ва нутқ маданияти, лисоний хусусиятлари, поетик тафаккури интеграцияси негизида шаклланганлиги асосланган;
инглиз бадиий дискурсида религионимик бирликлар англиканизм, католик ва протестантлик каби диний идора тиллари ифодаланган културал ва тарихий контекстлар, библизмлар, архаизмлар, Инжилдан келиб чиққан мақол ва иборалар метафорик, метонимик моделлар каби лингвистик намуналар мисолида намоён бўлиши далилланган;
религионимик иконлар ва символларнинг семиотик белгилари диний метафоралар ва афоризмлар асосида когнитив жараёнларни ҳосил қилиши ҳамда улар диний ҳикоялар, қадриятлар ёки эътиқодларни ифодалашда мантиқий қиймат касб этиши исботланган;
инглиз религионимик бирликларининг стилистик хусусиятлари диний мавзулар: гуноҳ ва кечирим, зоҳирий ва ботиний, руҳий камолот ҳамда жамиятнинг маданий ҳаётини тасвирловчи, байрамлар ва диний маросимлар, миллий адабиёт каби диний метафоралар функсионаллигининг бирламчи омиллари эканлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши қуйидагилардан иборат:
религионим бирликларнинг истеъмолга киритилиши маданий ва тарихий тамойиллар, сиёсий таъсир, этика ва ахлоқий қадрийатлар, динлараро диалог ва тоқат тушунчалари, диний тушунчалар тадқиқида психологик ва руҳий жиҳатлар, интердисиплинар ёндашув каби омиллар устиворлигида шаклланганлигига оид назарий хулосалардан Тошкент давлат оʻзбек тили ва адабиёти университетида 2022-2023 йилларда бажарилган ИЛ21091433 рақамли “Ўзбек реалияларига оид мақолалар базаси платформасини яратиш (Wикипедиа электрон энциклопедияси мезонлари асосида)” мавзусидаги лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Тошкент давлат оʻзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 2-апрелдаги №01/4-1203-сон маʼлумотномаси). Натижада чиқарилган таклиф ва тавсияларнинг амалиётга тадбиқ этилиши юзасидан эришилган ижобий натижалар инновацион лойиҳа доирасида электрон платформа, назарий ва амалий манбалар тайёрлашда муҳим манба бўлиб хизмат қилган.
инглиз религионим бирликларининг функсионал хусусиятлари халқнинг диний-этиқодий тушунчалари, ахлоқий қадрийатлари, ўзига хос урф-одат ва маросимлари, миллий менталитети, дунёқараши, руҳияти, тил ва нутқ маданияти, лисоний хусусиятлари, поетик тафаккури интеграцияси негизида шаклланганлигига оид хулосалардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида 2022-2024 йилларда амалга оширилган АҚШ элчихонаси ҳамда Америка Кенгаши ҳамкорлигида молиялаштириладиган “Энглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” номли хорижий лойиҳада фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2025-йил 14-мартдаги № 721/02-сон маълумотномаси). Натижада инглиз религионимик бирликлардан лойиҳа негизида ташкил этилган маданий, шахсий ривожланиш ва жамоага хизмат кўрсатиш фаолият тадбирларини ташкил қилишда фойдаланилган;
инглиз бадиий дискурсида религионим бирликлар англиканизм, католик ва протестантлик каби диний идора тиллари ифодаланган културал ва тарихий контекстлар, библизмлар, архаизмлар, Инжилдан келиб чиққан мақол ва иборалар, метонимик моделлар каби лингвистик намуналар мисолида намоён бўлиши билан боғлиқ хулоса ва натижалардан “Умрбоқий мерос” Ўзбекистон маданияти ва санъати тарғибот марказида амалга оширилган 81-12/202 “Миллий қадриятлар ёшлар ардоғида” мавзусидаги лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон маданияти ва санъати тарғибот марказининг 2025-йил 22-мартдаги №МЛ01/01-13-сон маълумотномаси). Натижада инглиз религионимик бирликларнинг функсионал ва стилистик таҳлилига бағишланган мисоллардан фойдаланиш илмий лойиҳанинг амалий долзарблигини оширишга хизмат қилган;
религионимик иконлар ва символларнинг семиотик белгилари диний метафоралар ва афоризмлар асосида когнитив жараёнларни ҳосил қилиши ҳамда улар диний ҳикоялар, қадриятлар ёки эътиқодларни ифодалашда мантиқий қиймат касб этиши билан боғлиқ хулоса ва натижалардан “Умрбоқий мерос” Ўзбекистон маданияти ва санъати тарғибот марказида амалга оширилган 90-01/38 “Жадидларнинг жамият ҳуқуқий маданиятини шакллантиришдаги таъсири”мавзусидаги лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон маданияти ва санъати тарғибот марказининг 2025-йил 22-мартдаги №МЛ01/01-12-сон маълумотномаси). Натижада, инглиззабон халқлари религионимик бирликларининг стилистик бўёқдорлиги бадиий матн асосини ташкил этиши каби хулосалардан лойиҳада фойдаланилган;
религионимларни прагматик фенимин сифатида ўрганиш ва квантитатив усул орқали линвопрагматик таҳлил қилиш натижасида религионимларнинг миллий идентивлик ва ижтимоий ўзгаришларни янада чуқурроқ тушунишга имкон берувчи марказий элемент эканлиги каби тадқиқот натижалари ва янгиликларидан, Мирзо Улуғбек номли Ўзбекистон миллий университетида бажарилган Ф-7-13 рақамли “Адабиётшунослик тарихининг фундаментал тадқиқи” мавзусидаги фундаментал лойиҳа доирасида фойдаланилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон миллий университетининг 2025-йил 04-мартдаги 04/11-4412-сон маълумотномаси). Натижада, лойиҳа доирасида тайёрланган тарқатма материаллар, услубий қўлланмалар, луғатлар ва адабиётлар илмий-назарий манбалар билан бойитилган.