Аширов Одилбек Махсудовичнинг филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.  
Ўзбек мумтоз филологиясида қипчоқ лаҳжаси тадқиқига оид манбалар, 10.00.01 – Ўзбек тили. (Филология фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Fil6695
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
Илмий раҳбар: Нуржонов Ойбек Эркин ўғли филология фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: ЎзР ФА Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти, DSc 05/2025.27.12 Fil.15.03 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: филология фанлари номзоди, профессор, Юсуфов Бердақ, филология фанлари доктори, профессор Ўразбаев Абдулла Дурдибаевич
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий университети. 
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек мумтоз филологияси тарихига дахлдор бўлган ХИ–ХВ асрларга мансуб нодир ёзма ва тошбосма манбаларни тарихий-лингвистик ва манбашунослик нуқтайи назаридан комплекс тадқиқ этиш, уларнинг лексик-грамматик хусусиятларини ёритиш ҳамда бу асарларнинг эски ўзбек тили қипчоқ қатлами шаклланишидаги тарихий ўрнини далиллашдан иборат.
III. Тадқиқотининг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ХИ–ХИИ асрларга мансуб “Девону луғотит турк” ва “Муқаддимат ул-адаб” асарларидаги фонетик-лексик қайдлар ҳамда мамлук-қипчоқ даврига оид лексикографик манбаларнинг типологик таснифи асосида ўрта асрлардаёқ қипчоқ ва ўғуз лаҳжаларининг лисоний чегаралари илмий жиҳатдан фарқлангани аниқланган; 
ёзма ёдгорликлардаги қипчоқ лаҳжасига хос фонетик (з-лашиш, ғ нинг сақланиши), морфологик (-нıñ қаратқич ва -ғали мақсад равишдоши) ва лексик хусусиятларнинг замонавий ўзбек тили қипчоқ шеваларидаги (Хоразм, Қашқадарё, Сурхондарё) реликт (қолдиқ) кўринишлари билан генетик ворисликка эга эканлиги қиёсий-тарихий таҳлиллар асосида далилланган; 
ўрта асрларда яратилган соҳавий (ветеринария, иппология, ҳарбий иш) асарлар тадқиқи мисолида эски ўзбек тилининг қипчоқ қатлами фақат сўзлашув воситаси эмас, балки мураккаб илмий-техник тушунчаларни ифодаловчи, махсус терминологик базага эга функсионал фан тили даражасида шакллангани очиб берилган; 
тадқиқ этилган мамлук-қипчоқ манбаларининг ўзбек тили тарихидаги қорахонийлар даври ва эски ўзбек (чиғатой) тили даври оралиғидаги узилишларни тўлдирувчи муҳим боғловчи ҳалқа (прототип) вазифасини ўтаганлиги назарий жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек мумтоз филологиясида қипчоқ лаҳжаси тадқиқига оид манбаларни ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар (янгиликлар) асосида: 
ишнинг ўрта асрларда қипчоқ ва ўғуз лаҳжаларининг таснифий фарқланишига доир ва манбалардаги фонетик-морфологик хусусиятларнинг замонавий қипчоқ шеваларида реликт ҳолда сақланганлигини далиллаш бўйича олинган хулосалардан Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университетида 2024-2025-йилларда бажарилган АЛ-662204393 рақамли “Қорақалпоғистон фолклоршунослиги антологиясини яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университетининг 2025-йил 9-декабрдаги 01.21.04/3740-сон маълумотномаси). Натижада, қипчоқ лаҳжасига оид тарихий-лисоний материаллар антологиянинг диалектологик ва этнографик жиҳатдан бойишига хизмат қилган; 
мамлук-қипчоқ манбаларининг ўзбек тили шаклланишидаги боғловчи ҳалқа сифатидаги ўрнига оид илмий-назарий қарашлардан ЎзР ФА Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2021-2023-йилларда бажарилган “Қорақалпоқ ёзувчиларининг ижодий лабораториясини монографик аспектда таҳлил қилиш” мавзусидаги фундаментал илмий лойиҳасини амалга оширишда фойдаланилган (ЎзР ФА Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2025-йил 16-декабрдаги 802/1-сон маълумотномаси). Натижада, ҳозирги қорақалпоқ лирикасини морфологик ва этимологик аспектда таҳлил қилишда диссертациядаги хулосалар муҳим назарий таянч вазифасини ўтаган;
қипчоқ тилининг соҳавий ва функсионал фан тили сифатида шаклланганлиги ва умумий хулосалардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканали” ДМнинг “Кúш билимде” ва “Қайıрлı таń” кўрсатувлари ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (“Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканали” ДМнинг 2025-йил 30-декабрдаги 05-22/792-сон маълумотномаси). Натижада, ўзбек тилининг бой тарихи ва ёзма ёдгорликлари ҳақида халқимизга илмий асосланган маълумотлар етказилиши таъминланган.