Холмирзаев Фируз Суюн ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Йўл белгилари учун тез қурийдиган органик қопламалар олиш технологиясини ишлаб чиқиш», 02.00.14 – Органик моддалар ва улар асосидаги материаллар технологияси (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Т5249.
Илмий раҳбар: Тиллаев Абдулҳафиз Тошевич, техника фанлар номзоди, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Тошкент кимё-технология илмий тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент кимё-технология илмий тадқиқот институти, DSc.30/2025.27.12.К/Т.01.01.
Расмий оппонентлар: Жураев Асрор Бахтиёр ўғли, техника фанлари доктори, профессор; Нормуродов Бахтиёр Абдуллаевич, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: «Фан ва тараққиёт» ДМ.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: бутилакрилат-стирол ва акрилонитрил-стирол сополимерлардан ишқаланишга бардошли қоплама ҳосил қилувчи моддалар синтез қилиш ва улар асосида йўл белгилари учун тез қурийдиган органик қопламаларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
йўл белгилари учун тез қурийдиган органик қопламалар олишда сополимерлаш усули ёрдамида олинган бутилакрилат-стирол ва акрилонитрил-стирол сополимерлари синтез қилиган ва оптимал шароитлари ишлаб чиқилган;
физик-кимёвий ҳамда механик хоссалари, қоплама ҳосил қилувчи моддалар талабларига жавоб берадиган акрил-стирол сополимерларини олиш учун бошланғич мономерлар нисбати аниқланган;
йўл белгилари учун органик қопламалар синтезида сополимерланиш жараёни учун эритувчи ҳамда шу эритувчида яхши эрийдиган инисиатор танланди, бу орқали белгиланган вазифадаги қоплама ҳосил қилувчи акрил-стирол сополимерлари синтез қилинган;
сополимерланиш реакцияси орқали молекуляр массаси 5.8 – 6.0 кДа бўлган, қуруқ қолдиқ массаси 50% бўлган сополимерлар синтез қилинди ва шу асосида йўл белгилари учун тез қурийдиган органик қопламалар олинган;
йўл белгилари учун қопламалар олишда таркиби акрил-стирол сополимерларидан фойдаланиш: ишқаланишга бардошли, кимёвий моддаларга, ултрабинафша нурларга, кислотали ёмғирга чидамли қопламаларни олиниши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Бутилакрилат, акрилонитрил ва стирол мономерлари асосидаги сополимерлардан йўл белгилари учун тез қурийдиган органик қопламалар олиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
акрилонитрил-стирол сополимерларидан АС-50 маркали қоплама ҳосил қилувчи модда олиш технологияси “СОБСАН НГМ” МЧЖ хорижий корхонасида амалиётга жорий қилинган (“СОБСАН НГМ” Х.К. МЧЖ хорижий корхонасининг 2024 йил 26 декабрдаги 33 сон маълумотномаси). Натижада, ташқи таъсирларга, кислотали ёмғирга ва қуёш нурларига чидамли ҳамда ишқаланишга бардошли органик қопламалар ишлаб чиқариш имконини берган;
синтез қилинган сополимерлар асосида БС-50 маркали органик қоплама олиш технологияси “СОБСАН НГМ” МЧЖ хорижий корхонасида амалиётга жорий қилинган (“СОБСАН НГМ” Х.К. МЧЖ хорижий корхонасининг 2024 йил 26 декабрдаги 33 сон маълумотномаси). Натижада, импорт ўрнини босувчи йўл белгилари учун қопламаларни қўллаш иқтисодий самарадорликни 19,6% га ошириш имконини берган.