Абдумалıков Абдулазиз Абдулмажıд ўғлıнıнг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Иккиламчи хомашё - паст молекуляр полиетилен асосида углеродли адсорбентлар яратишнинг коллоид-кимёвий асослари», 02.00.11 – Коллоид ва мембрана кимёси (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/К1151.
Илмий раҳбар: Очилов Ғолибжон Мамаюнусович, кимё фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қўқон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қўқон давлат университети, PhD.03/2025.27.12.К/Т.34.03.
Расмий оппонентлар: Абдикамалова Азиза Бахтияровна, кимё фанлари доктори, профессор; Хошимов Фарход Файзуллаевич, кимё фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қарақолпоқ давлат универсиети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ıккиламчи хомашё – паст молекуляр полиетилен асосида углеродли адсорбентлар яратишнинг коллоид-кимёвий асосларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ПМПЕ нинг термобарқарорлигидаги фарқлар углерод чиқишига таъсир қилиши, 1000 °C да термик ишлов берилганда қолдиқ ПМПЕ-1, ПМПЕ-2 ва ПМПЕ-3 учун мос равишда тахминан 33, 38 ва 53% ни ташкил этиши, бу эса ПМПЕ-3 нинг ўртача молекуляр массаси ва кристаллик даражасининг юқорилиги билан боғлиқлиги аниқланган;
КОҲ/карбонизат≈0,7 нисбатда кимёвий фаоллаштириш жараёнида кўмирнинг янада тартибланган микро/мезоғовак тузилиши ҳосил бўлиши, бу эса солиштирма юзанинг ва микроғоваклар ҳажмининг мос равишда 895 м2/г ва 1,21 см3/г гача ортиши билан боғлиқлиги исботланган;
кимёвий фаоллаштирилган кўмирларда ёд сонининг ўзгариши уларнинг ғоваклиги ўзгаришига мос келиши, КОҲ/карбонизат≈0,7 нисбатда ёд сони 1106 мг/г гача етиши, Р=1,0 да эса ~995 мг/г гача камайиши, бу эса фаоллаштирувчи сарфи ортганда аввал ҳосил бўлган ғовакларнинг бузилиши ҳисобига кўмир микроғоваклигининг камайишини кўрсатиши аниқланган;
нефт маҳсулотларининг адсорбсияси ғовакларни тўлдириш механизми ва сиртнинг фаол марказлари билан ўзаро таъсир ҳисобига бориши асосланган, бунда И-20А адсорбсияси учун Ленгмюр параметрлари қмах≈110–113 мг/г ва КЛ≈0,044–0,122 л/мг ни, нафтенатлар адсорбсияси учун эса КЛ=0,131 л/мг ва қмах≈82,4 мг/г ни ташкил этиши аниқланган;
«Фарғона нефтни қайта ишлаш заводи» МЧЖнинг ҳақиқий оқова сувларида 1 кг/м3 миқдордаги У07 кўмири сарфланганда нефт маҳсулотларини ≈94% гача (912 дан 56 гача; 353 дан 22 мг/л гача), ХПК ни 97,4/96,3 % га, БПК5 ни 82/94,8% га камайтиришни таъминлаши, бу эса ПМПЕ асосида олинган кимёвий фаоллаштирилган кўмирларнинг ривожланган ғовак тузилиши ва фаол сиртига боғлиқлиги исботланган;
гексан билан экстраксион регенерация янада ресурс тежамкор даврланишни таъминлаши (10-даврга келиб Рқ≈0,69, CО2 да эса ≈0,60; 7-даврга келиб масса йўқотиши ~10,3%, CО2 да эса ~12,5%), бу эса адсорбатларнинг углерод матрицасини йўқотмасдан селектив чиқарилиши ва мазкур кўмирни кўп марта қўллаш имконияти мавжудлигини кўрсатиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Паст молекуляр полиетилен асосида фаоллаштирилган кўмирлар олиш бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
нефт маҳсулотларидан оқова сувларни тозалаш учун КОҲ билан фаоллаштирилган паст молекуляр полиетилен асосидаги таклиф этилаётган адсорбентлар ва уларни қўллаш усуллари «Фарғона нефтни қайта ишлаш заводи» МЧЖнинг “2026-2027 йилларда амалиётига жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалар рўйхати”га киритилган («Фарғона нефтни қайта ишлаш заводи» МЧЖнинг 2025 йил 22 декабрдаги  15/121-сон маълумотномаси). Натижада, ПМПЕдан олинган КОҲ билан фаоллаштирилган кўмир (У07 намуна, Р≈0,7) ни 1 г/л миқдорда (25°C, 2 соат) қўллаш орқали нефт маҳсулотларини 93,9% гача (912 мг/л дан 56 мг/л гача) камайтириш имконини беради;
паст молекуляр полиетилен асосидаги кўмир адсорбентларни регенерация қилиш технологияси «Фарғона нефтни қайта ишлаш заводи» МЧЖнинг “2026-2027 йилларда амалиётига жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалар рўйхати”га киритилган («Фарғона нефтни қайта ишлаш заводи» МЧЖнинг 2025 йил 22 декабрдаги  15/121-сон маълумотномаси). Натижада, CО2 оқимида 300-350ºС да 60-90 дақиқа давомида ўтказилган тўрт матталик регенерация адсорбентнинг дастлабки адсорбсия фаоллигининг 90% гача сақланиб қолиш имконини беради.

Yangiliklarga obuna bo‘lish