Куйчиева Муъжизахон Абдуманнобовнанинг педагогика фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Интегратив ёндашув асосида тингловчиларни табиий фанларни ўқитишга методик тайёргарлигини такомиллаштириш”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (биология)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.DSc/Ped1245
Илмий раҳбар: -
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, PhD.03/2025.27.12.B.10.08
Расмий оппонентлар: Азимова Зиёда Эргашевна, педагогика фанлари доктори, профессор; Шодиева Матлуба Жўраевна, педагогика фанлари доктори, профессор; биология фанлари доктори, профессор Шерматов Маликжон Раҳматжонович.
Етакчи ташкилот: Қорақалпоқ давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Интегратив ёндашув асосида тингловчиларни табиий фанларни ўқитишга методик тайёргарлигини такомиллаштириш бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
тингловчиларни табиий фанларни ўқитишга методик тайёргарлиги ривожлантиришнинг педагогик имкониятлари хорижий тажрибага асосланган узлюксиз ривожлантирувчи муҳитни аниқлаштириш, жараёнли-ташкилий босқичларни идрок этиш, интеграция, касбий мониторинг йўналиш динамиклиги рефлексив позисиясининг интеллектуал ривожланиш даражаси билан ички интеграциясини адекват фаоллаштириш асосида такомиллаштирилган;
интегратив ёндашув асосида малака ошириш жараёнида табиий фанларни методик тизими касбий ривожлантиришнинг умумий функсияларига мос ўқув мақсадларига эришиш турли таълим шакллари орқали расмий, норасмий, информал ўқитишда фойдаланишга доир технологиялар ва акметехнологиялар анъанавий ва замонавий таълим технологиялари интеграциясининг методик имкониятларига табиий фанлардан дивергент фикрлаш кўникмаларини уйғунлаштириш асосида такомиллаштирилган;
интегратив ёндашув асосида тингловчиларнинг мустақил касбий ривожланишида методик тайёргарлик модели тизимли, интегратив ва шахсга йўналтирилган ёндашувларни фаоллик, онглилик, фаолиятга ижобий муносабат тамойилларига устуворлигини таъминлаш, мустақил ва узлюксиз касбий ривожланишнинг кўп векторли комплекс шароитини таъминлаш, бошқариш имкониятларини педагогик, методик, техник, ташкилий шарт-шароитларни реал таълимий муҳитга мослаштириш ҳамда шахсий фазилатларини ривожлантиришга динамиклигини аниқлаштириш асосида такомиллаштирилган;
интегратив ёндашув асосида малака ошириш жараёнида табиий фанларни ўқитиш методикаси педагогик фаолият ва касбий ривожлантириш коллабарацияси имкониятларини қайта алоқани таъминловчи мажмуани мужассамлаштирган объект ва субъект ўртасидаги ўзаро таъсир тизимига мувофиқлигини аниқлаш, виртуал таълим воситалари ва технологиялар тузилмасини жорий эттиш ҳамда график органайзерлар, СCАМПЕР, дебат, рефлекция, интерактив методларни қўллаш асосида такомиллаштирилган;
интегратив ёндашув асосида малака ошириш жараёнида табиий фанларни баҳолаш мезонлари ва кўрсаткичлари малака ошириш жараёнида табиий фанларни ўқитиш методикасини такомиллаштиришнинг репродуктив, талқиний, ижодий ва акме даражаларини индивидуал таълим траекториясига функсионал уйғунлаштириш ҳамда методик тайёргарлик самарадорлигининг ишончлилиги қиёсий ва статистик таҳлил асосида аниқлаштирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилинганлиги. Интегратив ёндашув асосида тингловчиларни табиий фанларни ўқитишга методик тайёргарлигини такомиллаштиришнинг педагогик стратегияларига доир илмий-тадқиқот ишлари натижалари асосида:
тингловчиларни табиий фанларни ўқитишга методик тайёргарлиги ривожлантиришнинг педагогик имкониятлари хорижий тажрибага асосланган узлюксиз ривожлантирувчи муҳитни аниқлаштириш, жараёнли-ташкилий босқичларни идрок этиш, интеграция, касбий мониторинг йўналиш динамиклиги рефлексив позисиясининг интеллектуал ривожланиш даражаси билан ички интеграциясини адекват фаоллаштиришга оид тавсиялар асосида “Табиий фанларни ўқитиш методикаси” номли дарслик яратилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025 йил 9 июлдаги 258-сон буйруғи, 258973-рақамли нашр рухсатномаси). Натижада, ўқитувчиларни табиий фан ўқитувчиларини узлюксиз касбий ривожлантиришга доир илғор хорижий тажрибалар ва замонавий тенденсияларни таҳлил қилиш, Ўзбекистонда тадбиқ қилиш имкониятларини аниқлаш, акмеологик ёндашув асосида табиий фан ўқитувчиларини узлюксиз касбий ривожлантириш компонентларини такомиллаштириш имкони оширилган;
интегратив ёндашув асосида малака ошириш жараёнида табиий фанларни методик тизими касбий ривожлантиришнинг умумий функсияларига мос ўқув мақсадларига эришиш турли таълим шакллари орқали расмий, норасмий, информал ўқитишда фойдаланишга доир технологиялар ва акметехнологиялар анъанавий ва замонавий таълим технологиялари интеграциясининг методик имкониятларига табиий фанлардан дивергент фикрлаш кўникмаларини уйғунлаштиришга оид тавсиялар асосида “СТЕАМ ва СМАРТ таълим технологиялари” номли дарслик яратилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 24-мартдаги 55-сонли буйруғига 272828-рақамли нашр рухсатномаси). Натижада, интегратив ёндашув асосида тингловчиларнинг мустақил касбий ривожланишида методик тайёргарлик моделини такомиллаштиришга эришилган;
интегратив ёндашув асосида тингловчиларнинг мустақил касбий ривожланишида методик тайёргарлик модели тизимли, интегратив ва шахсга йўналтирилган ёндашувларни фаоллик, онглилик, фаолиятга ижобий муносабат тамойилларига устуворлигини таъминлаш, мустақил ва узлюксиз касбий ривожланишнинг кўп векторли комплекс шароитини таъминлаш, бошқариш имкониятларини педагогик, методик, техник, ташкилий шарт-шароитларни реал таълимий муҳитга мослаштириш ҳамда шахсий фазилатларини ривожлантиришга динамиклигини аниқлаштиришга оид таклифлар асосида “Биологияни ўқитиш технологиялари ва лойиҳалаштириш” номли дарслик яратилган (Тошкент давлат педагогика университетининг 2024 йил 9 апрелдаги 9/3.1-сон Қарори, 2024/161У-274-рақамли нашр рухсатномаси). Натижада, интегратив ёндашув асосида тингловчиларни табиий фанларни ўқитишга методик тайёргарлигини такомиллаштириш нинг турли таълим шакллари орқали расмий, норасмий, информал ўқитишда фойдаланишга доир таълим технологиялари ва акметехнологияларини такомиллаштириш кўлами кенгайтирилган;
интегратив ёндашув асосида малака ошириш жараёнида табиий фанларни ўқитиш методикаси педагогик фаолият ва касбий ривожлантириш коллабарацияси имкониятларини қайта алоқани таъминловчи мажмуани мужассамлаштирган объект ва субъект ўртасидаги ўзаро таъсир тизимига мувофиқлигини аниқлаш, виртуал таълим воситалари ва технологиялар тузилмасини жорий эттиш ҳамда график органанайзерлар, СCАМПЕР, дебат, рефлекция, интерактив методларни қўллаш асосида такомиллаштиришга оид тавсиялар асосида “Табиий фанларни ўқитиш методикаси” номли дарслик яратилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025 йил 2025 йил 9 июлдаги 258-сон буйруғи, 258973-рақамли нашр рухсатномаси). Натижада, интегратив ёндашув асосида тингловчиларни табиий фанларни ўқитишга методик тайёргарлигини такомиллаштириш алгоритмини анъанавий ва электрон таълим интеграцияси асосида такомиллаштириш имкони яратилган;
интегратив ёндашув асосида малака ошириш жараёнида табиий фанларни баҳолаш мезонлари ва кўрсаткичлари малака ошириш жараёнида табиий фанларни ўқитиш методикасини такомиллаштиришнинг репродуктив, талқиний, ижодий ва акме даражаларини индивидуал таълим траекториясига функсионал уйғунлаштириш ҳамда методик тайёргарлик самарадорлигининг қиёсий ва статистик таҳлил асосида аниқлашга оид тавсиялар асосида “СТЕАМ ва СМАРТ таълим технологиялари” номли дарслик яратилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 24-мартдаги 55-сонли буйруғига 272828-рақамли нашр рухсатномаси). Натижада, акмеологик ёндашув асосида табиий фан ўқитувчиларининг касбий ривожланганлигини баҳолаш мезонлари ва кўрсаткичларини илмий-педагогик жиҳатдан аниқлаш имкони оширилган.
