Очилова Гўзал Араловнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Глобаллашув шароитида миллий давлатчилик тафаккурини ривожлантириш зарурияти ( ижтимоий-фалсафий таҳлил)”, 09.00.04 – Ижтимоий фалсафа.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.DSc/Fal238.
Илмий маслаҳатчи: Омонов Баҳодир Нуриллаевич, фалсафа фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Шаҳрисабз давлат педагогика институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.F.01.07.
Расмий оппонентлар: Мусаев Одил Рахматович – фалсафа фанлари доктори (DSc), профессор; Жўраев Нарзулла Қосимович – сиёсий фанлар доктори, профессор; Маткаримова Жамила Дурдиевна – фалсафа фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий-амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади глобаллашув шароитида миллий давлатчилик тафаккурини шаклланиши ва ривожланишини ижтимоий-фалсафий тадқиқ этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
глобаллашув шароитида Ўзбекистон фуқароларининг миллий давлатчилик тафаккурини шакллантириш заруриятини ижтимоий фалсафий таҳлил қилишда тизимли-структуравий ёндашув параметрлари ишлаб чиқилган бўлиб, шакллантирувчи ва узлюксиз-хронологик асосларда миллий давлатчилик ғоясини ифодалаш тизимлаштирилган, тамойиллари аниқланган;
Ўзбекистоннинг барқарор тараққиёти “инсон-жамият-давлат” алоқадорлигида миллий давлатчилик тафаккурида янги тенденсияларни келтириб чиқаргани фалсафанинг имконият ва воқелик, сабаб ва оқибат категориялари контекстида очиб берилган;
миллий давлатчилик тафаккурини ривожлантириш муаммосининг назарий манбаларини ретроспектив таҳлил қилиш асосида унинг онтологик ҳолати ўрганилди, ушбу ҳодисанинг характерли хусусиятлари ва белгилари, унинг шаклланиши ва ўзгариши жараёнини акс эттирувчи тушунчалар тизими аниқлаштирилди. Шарқ ва Ғарб мамлакатларининг сиёсий, ҳуқуқий ва мафкуравий таълимотлар тарихи фанларида содир бўлаётган жамият маънавий олами ҳодисаларининг табиати ва хусусиятларига оид тушунча ва ёндашувлар таснифи асослантирилди;
жаҳон тарихининг ўзаро боғланган ҳодисалари сифатида миллий давлатчилик тафаккури тараққиёти ва глобаллашув ўртасида диалектик боғлиқлик аниқланиб, глобал хафв ва таҳдидлар, ижтимоий ҳаётнинг анъанавий шаклларини заифлашиши, ички ва ташқи бозорларда капитал устидан назоратнинг йўқолиши, давлатнинг ҳудудий табиати, янги трансчегаравий мавжудлигидаги номувофиқлик, анъанавий ва замонавий қадриятлар тизимидаги зиддиятлар, маданий ва лингвистик ўзига хосликнинг миллий давлатчилик тафаккури ривожига таъсири фалсафий жиҳатдан очиб берилган;
Ўзбекистонда давлат сиёсатининг стратегик асослари миллий манфаатлардан келиб чиқиб, давлат ва фуқаро муносабатлари миллийлик ва умуминсонийлик, анъанавийлик ва замонавийлик уйғунлигига асослангани, глобал муаммоларни бартараф этиш йўллари илмий манбалар таҳлили ва таснифи, факт ва аргументлар синтези ёрдамида исботланган;
глобаллашув шароитида Ўзбекистон фуқароларининг миллий давлатчилик тафаккурини шакллантириш (таълим-тарбия узлюксизлиги ва уйғунлигини таъминлаш ва такомиллаштириш) воситаларини умуммиллийликка хос модернизациялаш зарурияти исботланган бўлиб, Ўзбекистонда ёшлар ва давлат институтлари ўртасидаги муносабатларда миллий давлатчилик тафаккурини ривожлантиришнинг фуқаролик жамияти институтлари томонидан амалга оширилаётган чора-тадбирларга доир комплекс тизимли-структуравий ёндашувлар таклиф этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Глобаллашув шароитида миллий давлатчилик тафаккурини шакллантириш заруриятини тадқиқ қилиш жараёнида олинган илмий натижалар асосида:
глобаллашув шароитида Ўзбекистон фуқароларининг миллий давлатчилик тафаккурини шакллантириш заруриятини ижтимоий фалсафий таҳлил қилишда тизимли-структуравий ёндашув параметрлари ишлаб чиқилган бўлиб, шакллантирувчи ва узлюксиз-хронологик асосларда миллий давлатчилик ғоясини ифодалаш тизимлаштирилган, тамойиллари аниқланган. Ўзбекистоннинг барқарор тараққиёти “инсон-жамият-давлат” алоқадорлигида миллий давлатчилик тафаккурида янги тенденсияларни келтириб чиқаргани фалсафанинг имконият ва воқелик, сабаб ва оқибат категориялари контекстида очиб берилган назарий хулосалар, таклиф ва тавсияларидан Ўзбекистон Ёшлар иттифоқининг дастур ва ссенарийларини ишлаб чиқишда фойдаланилган. (Ўзбекистон Ёшлар Иттифоқи Марказий Кенгашининг 2025-йил 24-октябрдаги 04-13-848-сон маълумотномаси). Натижада, ёшлар ўртасида ахлоқий тарбия, билим бериш ва кўникмаларни ривожлантиришга муҳим манба сифатида хизмат қилган;
миллий давлатчилик тафаккурини ривожлантириш муаммосининг назарий манбаларини ретроспектив таҳлил қилиш асосида унинг онтологик ҳолати ўрганилди, ушбу ҳодисанинг характерли хусусиятлари ва белгилари аниқланди ва ҳодисани ўрганишда фойдаланиладиган, унинг шаклланиши ва ўзгариши жараёнини акс еттирувчи тушунчалар тизими тадқиқ этилди. Шарқ ва Ғарб мамлакатларининг сиёсий, ҳуқуқий ва тарихий фанларида содир бўлаётган жамият маънавий олами ҳодисаларининг табиати ва хусусиятларига оид тушунча ва ёндашувлар таснифи берилишига доир назарий хулосалари, таклиф ва тавсияларидан Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетида (2022-2024 йилларда) бажарилган ИЛ-4821091548-сонли “Замонавий таҳдид ва даъватлар шароитида Ўзбекистон ва Беларус ёшлари онги шаклланишининг ижтимоий-маданий ва аксиологик асослари” мавзусидаги фундаментал илмий лойиҳаси доирасида белгиланган вазифаларни бажаришда фойдаланилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетининг 2025-йил 27-октябрдаги 04/11-25086-сонли маълумотномаси). Натижада, ИЛ-4821091548-сонли фундаментал илмий лойиҳа ижросини бажарилишига хизмат қилган;
жаҳон тарихининг ўзаро боғланган ҳодисалари сифатида миллий давлатчилик тафаккури тараққиёти ва глобаллашув ўртасида диалектик боғлиқлик аниқланиб, глобаллашув шароитида глобал хафв ва таҳдидлар, ижтимоий ҳаётнинг анъанавий шаклларини заифлашиши, ички ва ташқи бозорларда капитал устидан назоратнинг йўқолиши, давлатнинг ҳудудий табиати ва унинг янги трансчегаравий мавжудлиги ўртасидаги номувофиқлик, анъанавий ва замонавий қадриятлар тизими ўртасидаги зиддиятлар, маданий ва лингвистик ўзига хосликни йўқолиб бориши каби омилларнинг миллий давлатчилик тафаккури ривожига таъсири фалсафий жиҳатдан асосланган амалий тавсияларидан Республика Маънавият ва маърифат марказининг 2024-йил учун чора-тадбирлар дастурини ишлаб фойдаланилган (Республика Маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг 2025-йил 4-октябрдаги 10/703-сонли маълумотномаси). Натижада, Республика Маънавият ва маърифат маркази дастурларини ишлаб чиқиш ва қабул қилишга хизмат қилган;
Ўзбекистонда давлат сиёсатининг стратегик асослари миллий манфаатлардан келиб чиқиб, давлат ва фуқаро муносабатлари миллийлик ва умуминсонийлик, анъанавийлик ва замонавийлик уйғунлигига асослангани, глобал муаммоларни бартараф этишнинг геосиёсий йўллари илмий манбалар таҳлили ва таснифи, факт ва аргументлар синтези ёрдамида исботланган амалий таклиф ва тавсияларидан Ўзбекистон Миллий тикланиш демократик партиясининг 2024-йилги чора-тадбирлари дастурини ишлаб чиқиш ва қабул қилишда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий тикланиш демократик партиясининг 2025-йил 4-ноябрдаги 02/0698-сонли маълумотномаси). Натижада, мазкур партиянинг сайловолди дастурларини ишлаб чиқиш ва қабул қилишга хизмат қилган;
глобаллашув шароитида Ўзбекистон фуқароларининг миллий давлатчилик тафаккурини шакллантириш (таълим-тарбия узлюксизлиги ва уйғунлигини таъминлаш ва такомиллаштириш) воситаларини умуммиллийликка хос модернизациялаш зарурияти исботланган бўлиб, Ўзбекистонда ёшлар ва давлат институтлари ўртасидаги муносабатларда миллий давлатчилик тафаккурини ривожлантиришнинг жамоат ва сиёсий тузилмалар (давлат ва нодавлат-нотижорат ташкилотлар) томонидан амалга оширилаётган чора-тадбирларга доир комплекс тизимли-структуравий ёндашувларга доир назарий хулосалари, таклиф ва тавсияларидан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Тарих майдони” кўрсатуви дастур ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 23-октябрдаги 01-33/796-сон маълумотномаси). Натижада, фуқароларнинг маънавий тафаккури ва илмий салоҳиятини юксалтиришга доир вазифаларни амалга ошириш имкониятларини янада кенгайтиришга хизмат қилган.