Суюнов Жаббор Маҳмуд ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Минтақада кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ҳудудий ривожлантиришнинг ташкилий-иқтисодий механизмларини такомиллаштириш (Қашқадарё вилояти мисолида)”, 08.00.12 – “Минтақавий иқтисодиёт”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Iqt4565
Илмий раҳбар: Очилов Акрам Одилович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети, DSc.03/2025.27.12.I.11.03
Расмий оппонентлар:
Худойберганов Дилшод Тўхтабоевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор;
Шукуров Улуғбек Шокирович, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат техника университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Минтақада кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ҳудудий ривожлантиришнинг ташкилий-иқтисодий механизмларини такомиллаштириш билан боғлиқ илмий асосланган таклиф ва амалий тавсияларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
минтақада кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субектларининг аҳоли бандлиги ва иқтисодий ўсишни таъминлашга, аҳоли даромадлари ва ялпи ҳудудий маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмини оширишга қўшган ҳиссаси ҳамда солиқ юкини белгиланган тартибда бажарилганлиги бўйича уларни “жуда юқори” (81-100%), “юқори” (61-80%), “ўрта” (41-60%), “паст” (21-40%), “жуда паст” (11-20%) табақалаштирилган тоифалар бўйича рейтинг баҳолаш услубиёти таклиф этилган;
Қашқадарё вилоятида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантиришда инновацион маркетинг (γ₁), инновацион лойиҳалаш ва бизнес-режалаштириш (γ₂), инновацион технологиялар (γ₃), яшил тадбиркорлик (γ₄), инновацион логистика (γ₅) ҳамда инновацион талаб тизими (γ₆) омиллари ҳар бирининг даромад (ТР), бандлик (Э) ва бизнес субектлари сонига (Н) таъсир коеффициентлари мос равишда γ₁=0,28; γ₂=0,22; γ₃=0,31; γ₄=0,19; γ₅=0,24; γ₆=0,26) эконометрик баҳолаш орқали уларнинг жамланган мултипликатив эффекти 1,7–2,3 баробар даромад ўсиши, 1,4–1,6 баробар бандлик кенгайиши асосида кўп омилли ҳудудий ривожлантириш таклифи эмпирик асосланган;
Шаҳрисабз, Китоб, Яккабоғ, Чироқчи, Кўкдала ва Қамаши туманларининг узумчиликка, Чироқчи ва Деҳқонобод туманларининг қурилиш материалларига, Муборак ва Ғузор туманларининг нефт-газ-кимё саноатига, Нишон, Миришкор, Касби ва Косон туманларининг деҳқончилик ва чорвачиликка ихтисослашганлиги асосида Қашқадарё вилояти бўйича кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ҳудудий ривожлантиришнинг тармоқ-кластер харитаси ишлаб чиқилган;
Қашқадарё вилоятида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик корхоналари сони ва уларда банд бўлганлар, саноат ишлаб чиқаришидаги улуши, қишлоқ хўжалигида ишлаб чиқарилган маҳсулот ҳажми ҳамда умумий инвестициялар ҳажми кўрсаткичлари ўртасидаги боғлиқлик асосида 2030-йилга мўлжалланган кичик бизнес ва тадбиркорлик томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулот ҳажмининг прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
минтақада кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субектларининг аҳоли бандлиги ва иқтисодий ўсишни таъминлашга, аҳоли даромадлари ва ялпи ҳудудий маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмини оширишга қўшган ҳиссаси ҳамда солиқ юкини белгиланган тартибда бажарилганлиги бўйича уларни “жуда юқори” (81-100%), “юқори” (61-80%), “ўрта” (41-60%), “паст” (21-40%), “жуда паст” (11-20%) табақалаштирилган тоифалар бўйича рейтинг баҳолаш услубиётидан “Қашқадарё вилоятини 2025-2026-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг тармоқ кластер харита”сини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Қашқадарё вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 16-апрелдаги 02-11/4516-сон маълумотномаси). Илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши Қашқадарё вилоятини тадбиркорлик ва кичик бизнес асосида ривожлантиришда қо'шган ҳиссасининг 10 фоизга ошишига олиб келган;
Қашқадарё вилоятида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантиришда инновацион маркетинг (γ₁), инновацион лойиҳалаш ва бизнес-режалаштириш (γ₂), инновацион технологиялар (γ₃), яшил тадбиркорлик (γ₄), инновацион логистика (γ₅) ҳамда инновацион талаб тизими (γ₆) омиллари ҳар бирининг даромад (ТР), бандлик (Э) ва бизнес субектлари сонига (Н) таъсир коеффициентлари мос равишда γ₁=0,28; γ₂=0,22; γ₃=0,31; γ₄=0,19; γ₅=0,24; γ₆=0,26) эконометрик баҳолаш орқали уларнинг жамланган мултипликатив эффекти 1,7–2,3 баробар даромад ўсиши, 1,4–1,6 баробар бандлик кенгайиши асосида кўп омилли эмпирик асосланган ҳудудий ривожлантириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 20-апрелдаги 201-сон “2022-2026-йилларда Қашқадарё вилояти ҳудудларини комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш ва аҳоли турмуш даражасини янада яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Қарорининг ижросини таъминлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Қашқадарё вилоят ҳокимлигининг 2026-йил 16-апрелдаги 02-11/4516-сон маълумотномаси). Тадқиқот натижаларини амалиётга қўлланилиши минтақа тадбиркорлик ва кичик бизнес вакилларининг маҳсулот ишлаб чиқаришда инновацион ёндашув яратилишига хизмат қилган ва ишлар тадбиркорлик субектлари ишлаб чиқарадиган маҳсулотлар сифат кўрсаткичларининг ошишига олиб келган;
Шаҳрисабз, Китоб, Яккабоғ, Чироқчи, Кўкдала ва Қамаши туманларининг узумчиликка, Чироқчи ва Деҳқонобод туманларининг қурилиш материалларига, Муборак ва Ғузор туманларининг нефт-газ-кимё саноатига, Нишон, Миришкор, Касби ва Косон туманларининг деҳқончилик ва чорвачиликка ихтисослашганлиги асосида Қашқадарё вилояти бўйича кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ҳудудий ривожлантиришнинг ишлаб чиқилган тармоқ-кластер харитаси “Қашқадарё вилоятини 2025-2026-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг тармоқ кластер харита”сини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Қашқадарё вилоят ҳокимлигининг 2026-йил 16-апрелдаги 02-11/4516-сон маълумотномаси). Натижада узумчилик, қурилиш материаллари, саноат маҳсулотлари, деҳқончилик ва чорвачиликка ихтисослашган туманларнинг кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ҳудудий ривожлантиришга қўшаётган ҳиссаси оширилишига эришилган;
Қашқадарё вилоятида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик корхоналари сони ва уларда банд бўлганлар, саноат ишлаб чиқаришидаги улуши, қишлоқ хўжалигида ишлаб чиқарилган маҳсулот ҳажми ҳамда умумий инвестициялар ҳажми кўрсаткичлари ўртасидаги боғлиқлик асосида 2030-йилга мўлжалланган кичик бизнес ва тадбиркорлик томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулот ҳажмининг прогноз кўрсаткичларидан “Қашқадарё вилоятини 2025-2026-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг тармоқ кластер харита”сини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Қашқадарё вилоят ҳокимлигининг 2026-йил 16-апрелдаги 02-11/4516-сон маълумотномаси). Натижада, Қашқадарё минтақасида кичик бизнес ва тадбиркорлик томонидан ишлаб чиқилган маҳсулот ҳажми 2026 йил якунида 1,162 баробарга ошиши, 2030 йилга бориб 2,194 баробарга ошиши кутилмоқда, ўртача ўсиш сурати 14,2 фоизни ташкил этиши асосланган.