Пирнафасов Сарвар Бардибаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда яширин иқтисодиёт кўламини қисқартириш йўллари” (Хоразм вилояти мисолида), 08.00.12 - “Минтақавий иқтисодиёт”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Iqt6153.
Илмий раҳбар: Ражабов Алибек Хушнудбекович, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети, DSc.03/2025.27.12.I.06.04.
Расмий оппонентлар: Муллабаев Бахтиёржон Бултурбаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Аҳмедов Шоҳжаҳон Каҳрамон ўғли, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда яширин иқтисодиёт кўламини қисқартиришга қаратилган илмий таклиф ҳамда амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда яширин иқтисодиёт кўламини қисқартиришнинг рақамли мониторинг, солиқ назорати, молия назоратини интеграциялаштирувчи инновацион инфратузилмани такомиллаштирилган консептуал модели таклиф этилган;
минтақа иқтисодиётини барқарор ривожланишига яширин иқтисодиёт кўлами – Шадоw Эcономй Сизе (СЕС; -0.12), бошқарув сифати – Говернанcе Қуалитй (ГҚ; 0.086 – 0.034), рақамли трансформация – Дигитал Трансформатион (ДТ; 0.215 – 0.027), таълим ва малака ошириш – Эдуcатион анд Скилл Девелопмент (ЭСД; 0.174 – 0.051), молиявий ва солиқ назорати – Финанcиал анд Тах Супервисион (ФЦ; 0.19 – 0.02) омилларини мос равишда беъвосита ва билвосита таъсирини ифодаловчи структурали тенгламалар модели таклиф этилган;
минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда яширин иқтисодиётни ялпи ҳудудий маҳсулот ҳажмидаги улуши омилларининг мос равишда қисқа муддатли (-0.12%; -0.03%) ва узоқ муддатли (-1.02%; -0.41%) таъсир даражасини аниқлаш модели таклиф этилган;
минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришдаги яширин иқтисодиёт кўламини ифодаловчи асосий кўрсаткичларининг 2026-2030-йилларга мўлжалланган прогноз қийматлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда яширин иқтисодиёт кўламини қисқартириш йўллари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда яширин иқтисодиёт кўламини қисқартиришнинг рақамли мониторинг, солиқ назорати, молия назоратини интеграциялаштирувчи инновацион инфратузилмани такомиллаштирилган консептуал модели Хоразм вилоят ҳокимининг 2025-йил 11-апрелдаги 191-12-0-Қ/25-сон қарорини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 25-мартдаги 10-09/2818-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда яширин иқтисодиёт кўламини қисқартиришга хизмат қилувчи назарий консептуал ва амалий ёндашувларни қўллаш имконини яратган;
минтақа иқтисодиётини барқарор ривожланишига яширин иқтисодиёт кўлами – Шадоw Эcономй Сизе (СЕС; -0.12), бошқарув сифати – Говернанcе Қуалитй (ГҚ; 0.086 – 0.034), рақамли трансформация – Дигитал Трансформатион (ДТ; 0.215 – 0.027), таълим ва малака ошириш – Эдуcатион анд Скилл Девелопмент (ЭСД; 0.174 – 0.051), молиявий ва солиқ назорати – Финанcиал анд Тах Супервисион (ФЦ; 0.19 – 0.02) омилларини мос равишда беъвосита ва билвосита таъсирини ифодаловчи структурали тенгламалар модели Хоразм вилоят ҳокимининг 2025-йил 11-апрелдаги 191-12-0-Қ/25-сон қарорини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 25-мартдаги 10-09/2818-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида бошқарув сифати, рақамли трансформация, таълим ва малака ошириш ҳамда молиявий ва солиқ назорати омилларини яширин иқтисодиёт кўлами орқали минтақа иқтисодиётини барқарор ривожланишига билвосита ва бевосита ижобий таъсирларини шунингдек, ушбу таъсирлар орқали юқоридаги омилларнинг умумий таъсир даражаларини аниқлаш имконини берган;
минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда яширин иқтисодиётни ялпи ҳудудий маҳсулот ҳажмидаги улуши омилларининг мос равишда қисқа муддатли (-0.12%; -0.03%) ва узоқ муддатли (-1.02%; -0.41%) таъсир даражасини аниқлаш модели Хоразм вилоят ҳокимининг 2025-йил 11-апрелдаги 191-12-0-Қ/25-сон қарорини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 25-мартдаги 10-09/2818-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида минтақа яширин иқтисодиёт кўламини ифодаловчи яширин иқтисодиёт ҳажми ва яширин иқтисодиётни ЯҲМдаги улуши омилларининг ялпи ҳудудий маҳсулот ҳажмига узоқ ва қисқа муддатли таъсирини ҳисоблаш ва бу орқали минтақада яширин иқтисодиёт кўламини қисқартириш учун аниқ чора-тадбирларни белгилаш имконияти яратилган;
минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришдаги яширин иқтисодиёт кўламини ифодаловчи асосий кўрсаткичларининг 2026-2030-йилларга мўлжалланган прогноз қийматлари Хоразм вилоят ҳокимининг 2025-йил 11-апрелдаги 191-12-0-Қ/25-сон қарорини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 25-мартдаги 10-09/2818-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида 2026-2030 давр оралиғида минтақа ялпи ҳудудий маҳсулот ҳажмини 1.39 марта, яширин иқтисодиёт ҳажми 1.37 марта ҳамда яширин иқтисодиётни минтақа ЯҲМдаги улуши 1.5% ошиш хавфи мавжудлигини асослаш орқали минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда келгусида яширин иқтисодиёт кўламини қисқартиришга қаратилган мавжуд механизмларни янада такомиллаштириш имконини берган.