Нишонова Хуршида Юсуфжановна
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): Замонавий ўзбек шеъриятида поетик образ табиати(Назар Шукур, Чори Аваз, Равшан Файз, Аъзам Ўктам шеърияти мисолида), 10.00.02 – Ўзбек адабиёти (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № B2024.2.PhD/Fil4564
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти, DSc.05/2025.27.12.Fil.15.01
Илмий раҳбарнинг фамилияси, исми, шарифи, илмий даражаси ва унвони: Тўлаганова Санобар Панжиевна, Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти етакчи илмий ходим, филология фанлари доктори, профессор.
Расмий оппонентлар: Тўраева Баҳор Бахриддиновна, филология фанлари доктори, профессор; Мамиралиев Қувонч Қурвонбой ўғли, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: Замонавий ўзбек шеърияти янгиланиш тамойиллари, ўзига хос томонлари ўрганиш, Назар Шукур, Чори Аваз, Равшан Файз ва АЪзам Ўктам ижодида поетик образ табиати, унинг шаклланиши, бадиий-эстетик ва семантик хусусиятларини илмий тадқиқ қилиш ва назарий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Поетик образ шоирнинг воқеликка эстетик муносабатини ифодаловчи семантик бирлик сифатида консептуал аҳамият касб этиши ҳамда сўзнинг тимсолга айланиш жараёни илмий асосланган;
поетик образнинг кўпқатламли маъно тизимига эга экани, унинг рамзий семантикаси яхлит структура сифатида таҳлил қилиниб, тасаввур – тахайюл – тафаккур жараёнининг бадиий маъно шаклланишига таъсири назарий жиҳатдан далилланган;
ўтиш даври шеъриятида яратилган янги образлар тизими аниқланиб, “ижара уй”, “пахта”, “пахтакор” “меҳнат”, “хотира”, “болалик”, “эътиқод” образларнинг юзага келиш омиллари ва таснифий хусусиятлари очиб берилган;
поетик образ такомилида шоир шахсияти, жамиятга муносабати, ижтимоий-адабий муҳит таъсири, диний-миллий қадриятлар етакчи омил саналиб, замонавий ўзбек шеъриятида образ семантикаси, мотив, нутқ индивидуаллиги ва бадиий услубнинг бойитилгани далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Замонавий ўзбек шеъриятида поетик образ табиати” (Назар Шукур, Чори Аваз, Равшан Файз, Аъзам Ўктам шеърияти мисолида) мавзусидаги тадқиқот бўйича олиб борилган натижалардан:
Поетик образ шоирнинг эстетик муносабатини ифодаловчи семантик бирлик сифатида консептуал аҳамият касб этиши ҳамда сўзнинг тимсолга айланиш жараёнига оид назарий хулосалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида ПФ-201912258 “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш” номли инновацион лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 9-январдаги 04/1-71-сон маълумотномаси);
поетик образнинг кўпқатламли маъно тизимига эга экани, унинг рамзий семантикаси яхлит структура сифатида таҳлил қилиниб, тасаввур – тахайюл – тафаккур жараёнининг бадиий маъно шаклланишига таъсири ҳамда ўтиш даври шеъриятида яратилган янги образлар тизими аниқланиб, “ижара уй”, “пахта”, “пахтакор” “меҳнат”, “хотира”, “болалик”, “эътиқод” образларнинг юзага келиш омиллари ва таснифий хусусиятларига доир назарий хулосалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида ИЛ-52 тур-21091433 рақамли ПФ-201912258 “Ўзбек реалияларига оид мақолалар базаси платформасини яратиш (Википедия электрон энциклопедияси мезонлари асосида)” номли инновацион лойиҳасида (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 19-февралдаги 04/1-611-сон маълумотномаси) фойдаланилган. Натижада 80-90-йиллар шеъриятида шоирлар ўз асарлари орқали шахснинг маънавий юксалиши бадиий ифода топганлиги асослаб берилган.
Шунингдек, поетик образ такомилида шоир шахсияти, жамиятга муносабати, ижтимоий-адабий муҳит таъсири, диний-миллий қадриятлар етакчи омил саналиб, замонавий ўзбек шеъриятида образ семантикаси, мотив, нутқ индивидуаллиги ва бадиий услубнинг бойитилгани борасидаги натижа ва хулосаларидан “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Ҳамма учун” кўрсатуви (“Ўзбекистон тарихи” телеканалининг 2025-йил 22-апрелдаги 01-30-255-сон маълумотномаси) ҳамда “Маданият ва маърифат” телеканалининг “Биргаликда ўқиймиз”, “Адабий жараён” кўрсатуви (“Маданият ва маърифат” телеканалининг 2025-йил 29-апрелдаги 01-20/275-сон маълумотномаси) ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган. Натижада телекўрсатувлар илмий жиҳатдан бойиб, замонавий шеъриятдаги образлар таҳлили кенг оммага ҳавола этилди.