Зокирова Фарангиз Тулкиновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Бозор рақобати шароитида кичик бизнесни ривожлантиришни стратегик бошқаришни такомиллаштириш”, 08.00.13-“Менежмент”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Iqt4528.
Илмий раҳбари: Аллаяров Шамсиддин Амануллаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети ҳузуридаги DSc.03/2025.27.12.I.23.04 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Карриева Ёқутжон Каримовна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор, Кахрамонов Хуршид Шухрат ўғли, иқтисодиёт фанлари бўйча фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Бизнес ва тадбиркорлик олий мактаби.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: бозор рақобати шароитида кичик бизнесни ривожлантиришни стратегик бошқаришни такомиллаштириш бўйича илмий таклифлар ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
услубий ёндашувга кўра стратегик бошқарув жараёнида рақамли технологиялар ва аналитик платформаларни интеграциялаш орқали ахборот мантиқининг иқтисодий мазмуни бозор конъюнктураси динамикасини прогнозлаш, маълумотларни таҳлил қилиш ва бошқарув қарорларини асослаш жараёнларини уйғунлаштириш орқали қўшилган қиймат яратиш ҳамда хавф-хатарларни камайтиришга қаратилган бошқарув қарорлари тизими нуқтайи назаридан такомиллаштирилган;
кичик инновацион корхоналар рақобатбардошлигини баҳолашда интеграл кўрсаткич (Кинт)ни миқдорий баҳолаш усули ташкилий, иқтисодий, инновацион ва экологик таркибий қисмларнинг комплекс таъсирини инобатга олган ҳолда “паст даража” (0–0,3), “ўртадан паст даража” (0,31–0,59), “ўртача даража” (0,6–0,79), “юқори даража” (0,8–1,0) миқдорий чегаралари асосида корхонанинг бозордаги самарадорлиги, инновацион маҳсулотни тижоратлаштириш қобилияти, бизнес-жараёнлар самарадорлиги ва экологик барқарорлик даражасини баҳолаш орқали стратегик қарорлар қабул қилиш самарадорлигини оширишга хизмат қилувчи ёндашув асосида такомиллаштирилган;
кичик корхонанинг рақобатбардошлигини ташкилий, иқтисодий, инновацион ва экологик омиллар асосида баҳолашга қаратилган интеграл кўрсаткични ҳисоблашнинг муаллифлик методикаси таклиф этилган ҳамда ҳисоб-китоб натижаларини рақобатбардошлик даражалари бўйича интерпретация қилиш тизими такомиллаштирилган;
кичик тадбиркорликнинг 2030-йилгача бўлган ривожланишини ифодаловчи панел маълумотлар модели асосида инерцион ва оптимистик ссенарийлар кесимида 2030-йилгача бўлган прогноз кўрсаткичлар ҳисобланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
услубий ёндашувга кўра стратегик бошқарув жараёнида рақамли технологиялар ва таҳлилий платформаларни интеграциялаш орқали ахборот мантиқининг иқтисодий мазмуни бозор конъюнктураси динамикасини прогнозлаш, маълумотларни таҳлил қилиш ва бошқарув қарорларини асослаш жараёнларини уйғунлаштириш орқали қўшилган қиймат яратиш ҳамда хавф-хатарларни камайтиришга қаратилган бошқарув қарорлари тизими нуқтайи назаридан такомиллаштириш таклифи Тошкент давлат иқтисодиёт университетининг ўқув жараёнига жорий этилди (Тошкент давлат иқтисодиёт университети ректорининг 2025-йил 3-декабрдаги 98-сонли буйруғи). Мазкур методологик ёндашувнинг ўқув жараёнига жорий этилиши натижасида талабаларнинг таҳлилий ва стратегик фикрлаш даражасини ошириш, рақамли технологиялар ҳамда аналитик платформалар билан ишлаш кўникмаларини ривожлантириш, маълумотларни таҳлил қилиш ва бошқарув қарорларини асослаш қобилиятларини такомиллаштириш таъминланиб, бу эса умумий ҳолатда таълим олувчиларнинг касбий тайёргарлик сифати ошишига хизмат қилган.
кичик инновацион корхоналар рақобатбардошлигини баҳолашда интеграл кўрсаткич (Кинт)ни миқдорий баҳолаш усули ташкилий, иқтисодий, инновацион ва экологик таркибий қисмларнинг комплекс таъсирини инобатга олган ҳолда “паст даража” (0–0,3), “ўртадан паст даража” (0,31–0,59), “ўртача даража” (0,6–0,79), “юқори даража” (0,8–1,0) миқдорий чегаралари асосида корхонанинг бозордаги самарадорлиги, инновацион маҳсулотни тижоратлаштириш қобилияти, бизнес-жараёнлар самарадорлиги ва экологик барқарорлик даражасини баҳолаш орқали стратегик қарорлар қабул қилиш самарадорлигини оширишга хизмат қилувчи ёндашув кичик бизнес субектлари фаолиятига жорий этилди (Ўзбекистон Савдо-саноат палатасининг 2026-йил 30-апрелдаги 01-06-30-4222-сонли жорий этиш тўғрисидаги маълумотномаси). Жорий этиш натижасида корхоналарнинг рақобатбардошлик даражасини тизимли ва миқдорий асосда баҳолаш таъминланди, бунда рақобат позициясини аниқлаш аниқлиги 6% га ошди, бу эса стратегик қарорларнинг асосланганлигини кучайтириш ҳамда кичик бизнеснинг бозор рақобати шароитидаги барқарорлигини оширишга хизмат қилди;
кичик корхонанинг рақобатбардошлигини ташкилий, иқтисодий, инновацион ва экологик омиллар асосида баҳолашга қаратилган интеграл кўрсаткични ҳисоблашнинг муаллифлик методикаси бўйича ҳамда ҳисоб-китоб натижаларини рақобатбардошлик даражалари бўйича интерпретация қилиш тизими орқали такомиллаштириш таклифи кичик бизнес субектлари фаолиятига жорий этилган (Ўзбекистон Савдо-саноат палатасининг 2026-йил 30-апрелдаги 01-06-30-4222-сонли жорий этиш тўғрисидаги маълумотномаси). Жорий этиш натижасида кичик бизнес тармоқларининг иқтисодий ўсишга қўшаётган ҳиссасини аниқ ва ишончли баҳолаш таъминланди, бунда таъсир коеффициентларини аниқлаш аниқлиги 5% га ошди, бу эса стратегик қарорлар қабул қилиш жараёнининг асосланганлигини кучайтириш ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 14 сентябрдаги ПҚ-306-сон қарорида назарда тутилган молиявий ва институционал қўллаб-қувватлаш механизмларида корхоналарнинг самарали иштирок этишига хизмат қилди;
панел маълумотлар асосида 2030 йилгача ҳисоблаб чиқилган прогноз кўрсаткичлар, Ўзбекистон Республикасида кичик бизнес ривожланишини инерсия ва оптимистик ссенарийлар асосида тавсифловчи кўрсаткичлар сифатида, кичик бизнес корхоналари фаолиятига узоқ муддатли стратегиялар ҳамда сармоя дастурларини ишлаб чиқиш жараёнига жорий этилди (Ўзбекистон Савдо-саноат палатасининг 2026-йил 30-апрелдаги 01-06-30-4222-сонли жорий этиш тўғрисидаги маълумотномаси). Жорий этиш натижасида ривожланиш ссенарийсини асосланган ҳолда танлаш ва стратегик йўналишларни ўз вақтида тузатиш имконияти яратилди, бунда амалдаги кўрсаткичларнинг прогноз кўрсаткичлардан оғиши 6% га камайди, бу эса корхоналар барқарорлигини оширишга хизмат қилди ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 11 февралдаги ПҚ-59-сон қарорида назарда тутилган, 2030 йилга қадар венчур сармоялар ҳажмини 2 млрд АҚШ долларигача етказиш вазифаларига мос келади.