Рахимов Одилбек Рахматуллаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Қорақалпоғистон Республикаси шароитида сигирларда алиментар бепуштликларнинг сабаблари, диагностикаси ва профилактикаси”, 16.00.02-Ҳайвонлар патологияси, онкологияси ва морфологияси. Ветеринар акушерлиги ва ҳайвонлар репродуксияси биотехникаси (ветеринария фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам B2024.1.PhD/В115
Илмий раҳбар: Эшбуриев Бахтияр Маматқулович, ветеринария фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номиСамарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети Нукус филиали.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети, DSc.08/2025.27.12.В.11.01.
Расмий оппонентлар: Дилмуродов Насриддин Бабакулович, ветеринария фанлари доктори, профессор; Турсагатов Жаҳонгир Маматович, ветеринария фанлари номзоди.
Етакчи ташкилот: Ветеринария илмий тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Қорақалпоғистон Республикасининг ноқулай геоекологик иқлим шароитида юқори маҳсулдор сигирларда алиментар бепуштликларнинг учраш даражаси, сабаблари, ривожланиш механизмлари ва эртачи диагностикасини ўрганиш ҳамда олдини олиш усулларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Қорақалпоғистон Республикаси шароитидаги қорамолчилик фермер хўжаликларида маҳсулдор сигирлар алиментар бепуштликларининг учраш даражаси “Сапаров Ўмирбек” фермер хўжалигида - 42,9%, “Амир оқ чашма” да - 41,7% ва Нукус тумани “Қониратбай Мехри” фермер хоʻжалигида 31,6% ни ташкил этиши аниқланган;
сигирларнинг алиментар бепуштликларида рационнинг меъёрлаштирилмаганлиги, ҳайвонларни қанд билан таъминланишининг 61,6% га, каротинни – 22,57%, калсийни -9,9%, фосфорни – 35,88%га камлиги асосий сабаблар эканлиги аниқланган;
сигирларнинг алиментар бепуштликларини ултратовуш текшируви (УТТ) ва “Экспресс-тест тўплами” ёрдамида текшириш, қон зардобидаги фолликуластимулловчи гормон (0,67 нг/мл), лютеинловчи гормон (0,65 нг/мл) ва проГЭСтрон гормони (2,1нмол/л) текширишга асосланган замонавий эртачи аниқлаш усуллари ишлаб чиқилган;
сигирларда алиментар бепуштликларни олдини олишда энергетик-протеин жиҳатдан меъёрлаштирилган “Иннутра” омухта еми ва “Саммикс ЭКО” примексини қўллаш ҳамда “Фергалин” препаратидан бир марта мускул орасига 2 мл инъексия қилишга асосланган гуруҳли профилактикаси усуллари такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қорақалпоғистон Республикасининг фермер хўжаликлари шароитида парваришланаётган маҳсулдор сигирларда алиментар бепуштликларни эртачи аниқлаш ва гуруҳ усулида олдини олиш бўйича ишлаб чиқилган натижалар асосида:
“Қорақалпоғистон Республикаси шароитида сигирларда алиментар бепуштликларнинг диагностикаси ва профилактикаси бўйича тавсиялар” номли тавсиянома ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025 йил 17 ноябрдаги №18- сон баённомаси). Натижада сигирларда алиментар бепуштликларнинг ривожланиш хусусиятларини ўрганиш асосида замонавий текшириш усулларини қўллаш орқали эртачи диагностика ва профилактика қилишга эришилган;
сигирларда алиментар бепуштликларни эртачи диагностика қилиш мақсадида ултратовуш текшируви (УТТ), “Экспресс-тест тўплами” ёрдамида текшириш, қон зардобидаги фолликуластимулловчи гормон, лютеинловчи гормон ва проГЭСтрон миқдорини текширишга асосланган замонавий эртачи аниқлаш усуллари ишлаб чиқилган (Қорақалпоғистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025 йил 21 ноябрдаги 33/03-12-1385-сон маълумотномаси). Бунда сигирларни уруғлантиришнинг бир ойлигидан бошлаб бепуштликларни эртачи аниқлаш имконияти яратилган;
сигирларда алиментар бепуштликларни профилактика қилиш учун “Иннутра” омухта емини қўллаш билан рационни такомиллаштириш, бир бошга бир суткада 150 г “Саммикс ЭКО” премиксини бериш ва “Фергалин” препаратидан 2 мл мускул орасига инексия қилишга асосланган профилактик мажмуа Қорақалпогʻистон Республикаси Нукус туманидаги “Қониратбай-мехри” фермер хўжалиги, Элликқаъла тумани “Амир оқ чашма” фермер хоʻжалиги ва Беруний туманидаги “Сапаров Ўмирбек” фермер хоʻжаликларига жорий қилинган (Қорақалпоғистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025 йил 21 ноябрдаги 33/03-12-1385-сон маълумотномаси). Натижада сигирларнинг алиментар бепуштликларини олдини олишда юқори самарадорликка эришилиб, сервис даврини ўртача 20 кунга қисқартириш ва оталаниш даражасини 40 фоизга оширишга эришилган.