Абдуллаева Шохиста Шухратовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оғир нефт гудронлари асосида коллоид ва эксплуатацион хоссалари яхшиланган йўл битумлари олиш технологияси”, 02.00.11 - Коллоид ва мембрана кимёси (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Т5821.
Илмий раҳбар: Хўжақулов Азиз Файзуллаевич, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат техника университети.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Бухоро давлат техника университети, DSc.03/2025.27.12.Т.16.05.
Расмий оппонентлар: Аноров Рустамжон Абдурахмонович, техника фанлари доктори, доцент; Абдураҳмонов Элдор Баротович, кимё фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: оғир нефт гудронлари асосида коллоид ва эксплуатацион хоссалари яхшиланган йўл битумлари олиш технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
асфалтенлар кўп ёки кам флокуляцияланган ҳолатларда битумлар “гел” дисперс ҳолатида бўлиб, асфалтенлардан иборат панжара-каркас коагуляцияланган кучсиз структурага эга бўлиб, ушбу структура струксияланган дисперс муҳитда нютон суюқликлари бўлмаган характеристикаларни намоён этиши илмий асосланган;
оғир нефт гудронини 220-280 °C ҳароратлар оралиғида 1 кг гудрон хомашёси учун ҳаво сарфи 8 л/мин ва оксидлаш давомийлиги 6 соат оксидлаш жараёнининг оптимал шароитлари эканлиги асосланган битумнинг юмшаш ҳарорати 27,5 °C дан 53,5 °C гача ошиши исботланган;
оксидланган битум намуналарини модификациялаш учун ҚММПЕ ва ДЕА модификаторларини оптимал консентрациялари ҚММПЕ – 15% ва ДЕА – 2% деб танланди, бунда БНД-М-1 битум намунасининг чўзилувчанлиги 57 см дан 81 см гача, БНД-М-3 битум намунасининг чўзилувчанлиги 31 см дан 55 см гача ва БНД-М-4 битум намунасининг чўзилувчанлиги 28 см дан 49 см гача ошиши ҳамда БНД-М-1 битум намунасининг мўртлашиш ҳарорати -13 ⁰C дан -19 °C гача, БНД-М-3 битум намунасининг мўртлашиш ҳарорати -8 °C дан -16 °C гача ва БНД-М-4 битум намунасининг мўртлашиш ҳарорати -6 °C дан -11 °C гача пасайиши исботланган;
оғир нефт гудронидан физик-кимёвий, коллоид ва эксплуатацион хоссалари бўйича қўйилган талабларга жавоб берувчи БНД-М-1 йўл нефт битуми, БНД-М-3 йўл нефт битуми ва БНД-М-4 йўл нефт битуми олиниши илмий асосланган;
оғир нефт гудронлари, ҚММПЕ ва ДЕА модификаторлари асосида товар йўл битумлари олишнинг технологик схемаси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Оғир нефт гудронлари асосида коллоид ва эксплуатацион хоссалари яхшиланган йўл битумлари олиш технологияси боʻйича олинган натижалар асосида:
оғир нефт гудронидан олинган оксидланган БНД-М-1, БНД-М-2, БНД-М-3 ва БНД-М-4 битум намуналарини ҚММПЕ ва ДЕА модификаторлари билан модификациялаш технологияси “ПЕТРОМАРУЗ УЗБЕКИСТАН” МЧЖ ХКнинг “2026-2030-йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалари рўйхати”га киритилган (“ПЕТРОМАРУЗ УЗБЕКИСТАН” ХКнинг 2025 йил 22 октябрдаги 04-11/258-сон маълумотномаси). Натижада, ҚММПЕ – 15% ва ДЕА – 2% консентрацияларда аралаштириб олинган модификаторлар асосида юқори сифатли йўл битумлари ишлаб чиқариш имконини беради;
оғир нефт гудронлари, ҚММПЕ ва ДЕА асосида ишлаб чиқилган рецептураларни қўллаш орқали коллоид ва эксплуатацион хоссалари яхшиланган йўл битумларини ишлаб чиқариш технологияси “ПЕТРОМАРУЗ УЗБЕКИСТАН” МЧЖ ХКнинг “2026-2030-йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалари рўйхати”га киритилган (“ПЕТРОМАРУЗ УЗБЕКИСТАН” ХКнинг 2025 йил 22 октябрдаги 04-11/258-сон маълумотномаси). Натижада, оғир нефт гудронидан физик-кимёвий, коллоид ва эксплуатацион хоссалари бўйича БНД 130/200 маркадаги битумга қўйилган талабларга жавоб берувчи – БНД-М-1 йўл нефт битуми, БНД 60/90 маркадаги битумга қўйилган талабларга жавоб берувчи – БНД-М-3 йўл нефт битуми ва БНД 40/60 маркадаги битумга қўйилган талабларга жавоб берувчи – БНД-М-4 йўл нефт битуми ишлаб чиқариш имконини беради.