Курбанова Илмира Шарифовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз ва ўзбек тилларида темир йўл терминларининг структур-семантик хусусиятлари”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик (филология фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.1.PhD/Fil2259.
Илмий раҳбар: Ахмедов Ойбек Сапорбаевич, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети, DSc.03/2026.31.01.Fil.45.01.
Расмий оппонентлар: Тешабаева Дилфуза Муминовна, филология фанлари  доктори, профессор; Маматов Абди Эшонқулович, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.    Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларида темир йўл соҳасига оид терминологияни, уни ташкил этувчи терминологик бирликларни тизимли тадқиқ қилиш, деривацион хусусиятларини чоғиштириш ҳамда ўзига хос лисоний ҳодисаларни очиб беришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
инглиз тилига лотин, юнон, немис, италиян ва француз тилларидан, ўзбек тилига эса рус тили орқали Европа тилларидан ўзлашган терминларнинг доминантлиги ҳамда уларнинг семантик универсаллик ва терминал лаконикликка асосланган изоморфик, частоталик ассиметрия, миллийлаштириш, калкалаш ҳамда морфологик мослашув билан характерланувчи алломорфик хусусиятлари диахрон, синхрон ва лингвостатистик усуллар воситасида аниқланган;
инглиз ва ўзбек тилларида темир йўл терминларининг қўлланилишида метафоризация ҳодисасига нисбатан дефинитив, номинатив ва дескриптив функсияларнинг устувор эканлиги ҳамда соҳа терминларининг лексик-семантик трансформациясининг консептуал асослари интралингвистик ва экстралингвистик омилларни аниқлаш орқали исботланган;
инглиз ва ўзбек тилларида темир йўл соҳасига оид терминларни содда, туб, қўшма, икки ва бир нечта узвли, жуфт ва кўп таркибли формал типларга ажратиш ҳамда уларнинг деривацион-структур ишчи моделларини ишлаб чиқиш орқали соҳага оид терминларнинг морфологик ва синтактик деривацион моделларининг транспозиция ва семантик усулдаги моделларга нисбатан маҳсулдор эканлиги далилланган;    
соҳалараро вужудга келадиган полисемик, синонимик ҳамда омонимлик лексик бирликларнинг бирламчи ҳамда иккиламчи номинатив семантик доминантлари инглиз ва ўзбек тилларидаги темир йўл соҳасига оид терминларнинг транстерминлаш ва детерминлаш жараёнларидаги контекстуал дифференциаллашуви функсионал-семантик хусусиятларига ўзаро боғлиқ ҳолда аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз ва ўзбек тилларида темир йўлга оид терминларнинг қиёсий-типологик тадқиқи бўйича олинган илмий натижалар асосида:
инглиз тилига лотин, юнон, немис, италиян ва француз тилларидан, ўзбек тилига эса рус тили орқали Европа тилларидан ўзлашган терминларнинг доминантлиги ҳамда уларнинг семантик универсаллик ва терминал лаконикликка асосланган изоморфик, частоталик ассиметрия, миллийлаштириш, калкалаш ҳамда морфологик мослашув билан характерланувчи алломорфик хусусиятлари диахрон, синхрон ва лингвостатистик усуллар воситасида аниқланганлиги хусусидаги мулоҳазалардан  Самарқанд давлат чет тиллар институтида Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022-йил 12-декабрдаги 2/24-4/7-690-сонли хатига асосан 2022–2024-йилларда амалга оширилган ва Тошкент шаҳридаги АҚШ элчихонаси ҳамда Халқаро таълим бўйича Америка Кенгаши билан ҳамкорликда АҚШ давлат департаменти томонидан молиялаштирилган “Энглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” мавзусидаги лойиҳа доирасида фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2025-йил 14-апрелдаги 1019/02-сон маълумотномаси). Натижада инглиз ва ўзбек тилларидаги юзлаб темир йўл соҳасига оид терминларнинг чоғиштирма таҳлили ушбу лойиҳанинг мазмун-моҳиятини бойитишда муҳим илмий манба бўлиб хизмат қилган; 
инглиз ва ўзбек тилларида темир йўл терминларининг қўлланилишида метафоризация ҳодисасига нисбатан дефинитив, номинатив ва дескриптив функсияларнинг устувор эканлиги ҳамда соҳа терминларининг лексик-семантик трансформациясининг консептуал асослари интралингвистик ва экстралингвистик омилларни аниқлаш орқали исботланганлигига оид илмий хулосалардан Тошкент транспорт техникуми, Самарқанд ва Қўқон темир йўл техникумлари педагог ходимлари, “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ “Темирйўлинфратузилма” акциядорлик жамияти Персонални тайёрлаш муассасаси Кадрлар малакасини ошириш ва қайта тайёрлаш ўқув Маркази, Машинист ва машинист ёрдамчиларини тайёрлаш ва қайта тайёрлаш ўқув маркази, темир йўл тизимидаги бошқа корхона ва ташкилотларда “Темир йўл терминологиясининг структур-семантик таҳлили ва уни амалий соҳаларга жорий этиш масалалари” мавзусида ўтказилган маҳорат дарсларида фойдаланилган (“Ўзбекистон темир йўллари” акциядорлик жамиятининг 2025-йил 4-ноябрдаги 07/4355-25-сон маълумотномаси). Натижада илмий тавсиялар ва хулосалар темир йўл соҳасидаги тил, термин ва таржима ишлари, техник ҳужжатлар ва ўқув-услубий материалларда соҳа терминларидан меъёрий фойдаланиш самарадорлигини ошириш имкониятига эришилган;
инглиз ва ўзбек тилларида темир йўл соҳасига оид терминларни содда, туб, қўшма, икки ва бир нечта узвли, жуфт ва кўп таркибли формал типларга ажратиш ҳамда уларнинг деривацион-структур ишчи моделларини ишлаб чиқиш орқали соҳага оид терминларнинг морфологик ва синтактик деривацион моделларининг транспозиция ва семантик усулдаги моделларга нисбатан маҳсулдор эканлиги далилланганлигига доир хулосалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2020–2023-йилларда бажарилган АМ-ФЗ-201908172 “Ўзбек тилининг таʼлимий корпусини яратиш” мавзусидаги лойиҳа доирасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 22-апрелдаги 01/4-1555-сон маълумотномаси). Натижада чоғиштирилаётган тиллардаги темир йўл соҳасига оид терминларнинг структур-семантик моделлари, формал-структур белгилари ҳақидаги билим ва кўникмалар шакллантирилган;
соҳалараро вужудга келадиган полисемик, синонимик ҳамда омонимлик лексик бирликларнинг бирламчи ҳамда иккиламчи номинатив семантик доминантлари инглиз ва ўзбек тилларидаги темир йўл соҳасига оид терминларнинг транстерминлаш ва детерминлаш жараёнларидаги контекстуал дифференциаллашуви функсионал-семантик хусусиятларига ўзаро боғлиқ ҳолда аниқланганлигига оид хулосалардан Эрасмус+дастури ИCМ, КА-107-Интернатионал Cредит Мобилитй бетwеен Европеан Унион анд Узбекситан ҲЕЛс, тҳроугҳ стафф анд студент мобилитй эхчанге прожеcц бетwеен Узбек Стате Университй оф Wорлд ЛангуаГЭС (Узбекистан) анд Руҳр Университй Бочум (Германй) – 2020-1-ДЕ01-КА 107-005433-рақамли лойиҳа доирасида фойдаланилган (Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетининг 2025-йил 11-январдаги 17-1/25-сон маълумотномаси). Натижада инглиз ва ўзбек тиллари темир йўл транспорти терминологик системасининг лексик, морфологик, синтактик ва семантик деривациянинг ўзига хосликлари воситасида лойиҳа мазмунини бойитишга эришилган.