Нурмухаммадов Шарофитдин Шермахаммат ўғлининг
Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Бухоро хонлигида валиаҳдлик мақоми ва ҳукмдорларни тахтга чиқариш анъаналари тарихи (ХВИ-ХВИИИ асрлар)”, 07.00.01. – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Tar2197
Илмий раҳбар: Замонов Акбар Тургинович, тарих фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ориентал университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.Tar.01.01.
Расмий оппонентлар: Холикулов Аҳмаджон Боймахамматович, тарих фанлари доктори, профессор; Адилов Аброр Анварович, тарих фанлари доктори, доцент. 
Етакчи ташкилот номи: Ислом Каримов номидаги Тошкент Давлат Техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Бухоро хонлигида валиаҳдлик мақоми ва ҳукмдорларни тахтга чиқариш анъаналари тарихига оид масалаларини очиб бериш ва умумлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
шайбонийлар Мовароуннаҳрни қўлга киритгач, темурийлар ва чиғатой маликаларига уйланиш (сиёсий мақсаддаги никоҳ) орқали ўз ҳокимиятининг легитимлигига эришган бўлса, аштархонийларнинг она томондан шайбонийлар авлодини тахтга кўтариш орқали ўз ҳокимияти қонунийлигини асослашга ҳаракат қилганлиги далилланган; 
шайбонийлар сулоласи даврида хон сайлашда ўзига хос янгилик киритилиб, унга кўра, хон билан бир пайтнинг ўзида валиаҳд (қолға) ҳам сайлаб қўйилганлиги, валиаҳдлар сулола ичида ёш жиҳатидан хондан кейинги ўринда турувчи хонадон вакили бўлганлиги, шунингдек сўнгги шайбонийлар ва аштархонийлар давридан бошлаб валиаҳдлар бошқаруви учун махсус вилоят белгиланиб, бу ўринда аксарият ҳолларда Балх танланганлиги, Балхнинг танланишига бу шаҳар Жонибек султон авлодлари учун меросий мулк эканлиги ҳамда стратегик ва табиий жиҳатдан қулай бўлганлиги аниқланган; 
қудратли ҳукмдорлар валиаҳдлик тизимидаги қоидаларга таъсир қилганлиги, ўзларининг мавқелари ва куч-қудратидан фойдаланиб, сулолада хоннинг ёши катта укаси, амакиси ёки бошқа қариндошлари бўлишига қарамай, ўз ўғлини валиаҳд сифатида эълон қилганлиги аниқланиб, бу борада Шайбонийхон  ўзидан ёши каттароқ бўлган амакилари, амакиваччалари бўлишига қарамай, ўз ўғлини валиаҳд деб эълон қилганлиги, Убайдуллоҳхон ҳам Бухородаги ўз ҳокимиятини ота мерос мулк сифатида ўғли Абдулазизхонга берганлиги, Абдуллоҳхон ҳам укалари эмас, ўғли Абдулмўминга валиаҳдликни топширганлиги манбалар асосида исботланган; 
Шайбоний ҳукмдорлар тахтга чиқиш маросимида ўзидан олдинги икки буюк давлат арбоби (Чингизхон ва Амир Темур)нинг расм-русумини бирлаштирганлиги, шунингдек, сайланадиган хонлар аввал Чингизхон удуми бўлган оқ кигизга кўтарилиб, кейин Амир Темур жорий қилган “кўк тош”га ўтқазилган, шу билан биргаликда, шайбонийлар ва аштархонийларнинг айрим хонлари даврида пойтахт Бухоро шаҳрида бўлса-да, вориснинг тахтга ўтириш маросими Амир Темурнинг тахтга ўтириш анъанасига мувофиқ Самарқандда ўтказилган, бу ҳаракатлари билан эса хонларнинг ўзларини ҳам чингизийлар, ҳам темурийлар вориси сифатида кўрсатишга уринганлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Бухоро хонлигида валиаҳдлик мақоми ва ҳукмдорларни тахтга чиқариш анъаналари тарихи (ХВИ – ХВИИИ асрлар) мавзусига оид ишлаб чиқилган илмий хулоса ва таклифлар асосида:
Шайбонийлар Мовароуннаҳрни қўлга киритгач, темурийлар ва чиғатой маликаларга уйланиш (сиёсий мақсаддаги никоҳ) орқали ўз ҳокимиятининг легитимлигига эришган бўлса, аштархонийларнинг она томондан шайбонийлар авлодини тахтга кўтариш орқали ўз ҳокимияти қонунийлигини асослашга ҳаракат қилганлигига оид маълумотлардан Ўзбекістон таріхі телеканалида эфирга узатилган  Очиқ дарс кўрсатуви ссенарийсини ҳамда “Мавзу” ва “Тарихий савол” каби кўрсатувларнинг ссенарийларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси – “Маърифат” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2025-йил 5-ноябрдаги 01-33/831-сон маълумотномаси). Тадқиқот натижаларнинг жорий этилиши Бухоро хонлиги ҳокимияти тепасига шайбонийлар сулоласининг ҳокимиятга келиши ва легитимлик масалалари тўғрисида янги маълумотларни оммалаштиришга, шу билан бир қаторда ўзбек давлатчилиги тарихидаги хон сайлаш ва уларни тахтга кўтариш масалаларининг илмий асослаб берилиши орқали томошабинларнинг Ўзбекистон тарихига оид билимларининг кенгайишига хизмат қилган. 
Шайбонийлар сулоласи даврида хон сайлашда ўзига хос янгилик киритилиб, унга кўра, хон билан бир пайтнинг ўзида валиаҳд (қолға) ҳам сайлаб қўйилганлиги, валиаҳдлар сулола ичида ёш жиҳатидан хондан кейинги ўринда турувчи хонадон вакили бўлганлигига оид маълумотлардан Ўзбекістон таріхі телеканалида эфирга узатилган Очиқ дарс кўрсатуви ссенарийсини ҳамда “Мавзу” ва “Тарихий савол” каби кўрсатувларнинг ссенарийларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси – “Маърифат” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2025-йил 5-ноябрдаги 01-33/831-сон маълумотномаси). Тадқиқот натижаларнинг жорий этилиши Бухоро хонлиги ҳокимияти тепасига шайбонийлар сулоласининг ҳокимиятга келиши ва легитимлик масалалари тўғрисида янги маълумотларни оммалаштиришга, шу билан бир қаторда ўзбек давлатчилиги тарихидаги хон сайлаш ва уларни тахтга кўтариш масалаларининг илмий асослаб берилиши орқали томошабинларнинг Ўзбекистон тарихига оид билимларининг кенгайишига хизмат қилган. 
Шунингдек, қудратли ҳукмдорлар валиаҳдлик тизимидаги қоидаларга таъсир қилганлиги,  ўзларининг мавқелари ва куч-қудратидан фойдаланиб, сулолада хоннинг ёши катта укаси, амакиси ёки бошқа қариндошлари бўлишига қарамай, ўз ўғлини валиаҳд сифатида эълон қилганлиги аниқланиб, бу борада Шайбонийхон ўзидан ёши каттароқ бўлган амакилари, амакиваччалари бўлишига қарамай, ўз ўғлини валиаҳд деб эълон қилганлиги, Убайдуллоҳхон ҳам Бухородаги ўз ҳокимиятини ота мерос мулк сифатида ўғли Абдулазизхонга берганлиги, Абдуллоҳхон ҳам укалари эмас, ўғли Абдулмўминга  валиаҳдликни топширганлигига доир натижалардан Республика Маънавият ва Маърифат маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг Республика Маънавият ва маърифат маркази томонидан 2024-йил 4-январда тасдиқланган маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш ва соҳани ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар дастури тарғибот ишларида фойдаланилган (Республика Маънавият ва Маърифат маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг 2025-йил 16-декабрдаги 10/858-сон маълумотномаси). Натижалар Бухоро хонлигида валиаҳд тайинлаш ва уларни тахтга чиқариш анъаналарига оид масалаларни очиб бериш ва умумлаштиришга, кенг жамоатчиликка таништиришга хизмат қилган.
Шайбонийлар Мовароуннаҳрни қўлга киритгач, темурийлар ва чиғатой маликаларга уйланиш (сиёсий мақсаддаги никоҳ) орқали ўз ҳокимиятининг легитимлигига эришган бўлса, аштархонийларнинг она томондан шайбонийлар авлодини тахтга кўтариш орқали ўз ҳокимияти қонунийлиги, шунингдек, Шайбонийлар сулоласи Мовароуннаҳр ҳокимиятини эгаллагач, хон сайлашда ўзига хос янгилик киритилиб, унга кўра, хон билан бир пайтнинг ўзида валиаҳд (қолға) ҳам сайлаб қўйилганлиги, валиаҳдлар сулола ичида ёш жиҳатидан хондан кейинги ўринда турувчи хонадон вакили бўлганлигига оид маълумотлардан Республика Маънавият ва Маърифат маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг Республика Маънавият ва маърифат маркази томонидан 2024-йил 4-январда тасдиқланган маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш ва соҳани ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар дастури тарғибот ишларида фойдаланилган (Республика Маънавият ва Маърифат маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг 2025-йил 16-декабрдаги 10/858-сон маълумотномаси). Натижалар Бухоро хонлигида валиаҳд тайинлаш ва уларни тахтга чиқариш анъаналарига оид масалаларни очиб бериш ва умумлаштиришга, кенг жамоатчиликка таништиришга хизмат қилган.