Хайдаров Шерали Ислом ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи):
“Сут бези саратон касалликларини эрта аниқлашда хатоликларни минималлаштиришга асосланган ташхислаш алгоритми”, 05.01.03-“Информатиканинг назарий асослари” (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Т5627
Илмий раҳбар: Мамажанов Раҳматилла Якубжанович техника фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Денов тадбиркорлик ва педагогика институти.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети, DSc.09/2025.27.12.Т.01.03
Расмий оппонентлар: Худайбердиев Мирзаакбар Хаккулмирзаевич, техника фанлари доктори, катта илмий ходим; Бобоев Лочинбек техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: “Фарғона давлат техника университети”.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: сут бези саратон касалликларини эрта аниқлашда ташхислаш хатоликларини минималлаштириш алгоритмини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
сут бези саратонига оид клиник маʼлумотларда учрайдиган шовқинли, такрорий, етишмайдиган ва номувофиқ қийматларни аниқлаш ҳамда бартараф этишга қаратилган дастлабки ишлов беришнинг адаптив тозалаш алгоритми эҳтимоллик назариясига асосланган ҳолда такомиллаштирилган;
обектларни ташхислашда яқинлик ва ўхшашлик даражаларини ҳисобга олинган ҳолда гуруҳлаш аниқлигини оширишга қаратилган микро кластерлашнинг минимал қамровли дарахтга асосланган алгоритми ишлаб чиқилган;
обектларни синфлаштиришда хатолик коеффициенти ва эҳтимоллар назарияси асосида белгиларнинг аҳамият даражасини баҳолаш ҳамда энг муҳим хусусиятларни ажратиб олишга қаратилган информатив белгилар мажмуасини танлаш алгоритми ишлаб чиқилган;
информатив белгилар фазосида синфлар обектларининг ўхшашлик даражалари фарқини аниқлаш, ташхислаш жараёнида юзага келадиган хатоликларни минималлаштириш, ҳамда қарор қабул қилиш аниқлигини оширишга қаратилган ташхислаш алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқотда ишлаб чиқилган сут бези саратон касалликларини эрта аниқлашда хатоликларни минималлаштиришга асосланган ташхислаш алгоритми ва «Смартдиагносис» дастурий мажмуасидан фойдаланиш бўйича олинган натижалар асосида:
сут бези саратонига оид клиник маʼлумотларга дастлабки ишлов беришнинг эҳтимоллик назариясига асосланган адаптив тозалаш алгоритми ва “СБСК” дастури Ўзбекистон Республикаси Сурхондарё вилояти Термиз шаҳар “Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Сурхондарё филиали”да жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 5-ноябрдаги 02-28/26482-сон маълумотномаси). Натижада сут бези саратонини тавсифловчи 32 та симптом белгидан ташхислаш учун энг муҳим бўлган 18 та информатив белгилар мажмуаси танлаб олинган ҳамда ушбу белгилар асосида ташхис қўйишга кетадиган вақт 20-25 фоизга қисқартирилган ва ташхис ишончлилиги 20 фоизга оширилган;
обектларни яқинлик ва ўхшашлик даражалари орқали ташхислашда минимал қамровли дарахт асосидаги микрокластерлаш алгоритми ва “Смартдиагносис” дастури Ўзбекистон Республикаси Сурхондарё вилояти Термиз шаҳар “Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиали”да жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 5-ноябрдаги 02-28/26482-сон маълумотномаси). Натижада танланган информатив белгилар мажмуасидан фойдаланиб касалликка ташхис қўйишга кетадиган вақт 1,5 баробарга қисқартирилган ва ташхислаш самарадорлиги 1,7 баробарга оширилган.
обектларни ташхислашдаги хатоликларни минималлаштиришда информатив белгилар фазосида хатолик коеффисиенти камайтиришга қаратилган ташхислаш алгоритми ва “Смартдиагносис” дастури Ўзбекистон Республикаси Сурхондарё вилояти Термиз шаҳар “Ўтан Полвон диагностика ва даволаш маркази”да жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 5-ноябрдаги 02-28/26482-сон маълумотномаси). Натижада ишлаб чиқилган алгоритмлар асосида сут бези саратонини ташхислаш жараёнлари автоматлаштирилди ҳамда диагностика жараёнининг ишончлилиги 20 фоизга ошириши тасдиқланган.